Văn học và hiện thực đất nước hôm nay - Nhà phê bình văn học Trần Thiện Khanh thực hiện PV

Chuyên đề: Văn học và hiện thực đất nước hôm nay

(Nhà phê bình văn học Trần Thiện Khanh thực hiện)

 



Khó, khổ nhưng vẫn sống chết với nghề! - Hànộimới

Nhà phê bình văn học Trần Thiện Khanh

 





- Anh có cho rằng văn học phản ánh hiện thực không? Nếu văn học phản hiện thực, thì theo anh cần hiểu hiện thực và sự phản hiện thực đó trong văn học như thế nào cho đúng? Điều gì quyết định chất lượng và tầm vóc của một tác phẩm văn học?

 

- Mai Văn Phấn (MVP): Hiện thực trong văn học không còn là hiện thực khách quan khi nó được mô tả thông qua con mắt nhà văn. Đó là kết quả quá trình nhà văn tích lũy, trải nghiệm vốn sống, là vốn kiến thức, nền tảng văn hóa của một cá nhân. Tác phẩm mà nhà văn đưa đến bạn đọc là siêu hiện thực của hiện thực. Ví như nhân vật Gregor Samsa (trong truyện ngắn Hóa thân của F. Kafka) một sớm thức dậy thấy mình biến thành con côn trùng, hay cái đuôi lợn của thằng bé cuối cùng trong dòng họ Buendya (trong tiểu thuyết Trăm năm cô đơn của G. G. Marquez) là cách phản ánh độc đáo hiện thực đời sống. Hiện thực trong thơ là luồng sáng phát ra từ bài thơ, để ta cảm nhận được bản chất và sự tế vi của đời sống thực. Bóng dáng thời đại ngả vào trang viết đến đâu quyết định tầm vóc tác phẩm của nhà văn đến đó, nhưng chất lượng một tác phẩm văn học còn tùy thuộc vào tài năng của mỗi người và nhiều yếu tố khác. Khái niệm văn học “phản” hiện thực là cách tưởng tượng độc đáo, cũng là một phản đề, “gợi ý” để bạn đọc hình dung, so sánh một hiện thực đời sống. Ở đây, bạn đọc chính là người đồng sáng tạo với nhà văn dựa trên văn bản tác phẩm. Thông qua khả năng cảm nhận riêng biệt, mỗi người sẽ hình dung hiện thực tác phẩm theo cách riêng mình. Giống như cùng một giai điệu trong bản nhạc, ai đó hình dung con tàu đang ra khơi, nhưng người khác cũng không sai khi nghe thấy những tiếng vó ngựa chạy trên thảo nguyên…

 

- Quan niệm của anh về hiện thực đất nước hôm nay. Cuộc sống hôm nay đặt ra những vấn đề gì cho người viết. Anh thường quan tâm đến mảng hiện thực nào, vì sao?

 

- MVP: Hiện thực đất nước hôm nay ví như con thuyền nhỏ trôi ra giữa biển, có nhiều vận hội được mở ra, nhưng cũng không ít hiểm nguy rình rập, khôn lường... Nhà văn cũng dễ bị “choáng” nếu không xác định được mình đang ở đâu và “con thuyền” kia sẽ trôi đi đâu. Nhà văn, theo tôi, không nên sa đà vào những vấn đề vụn vặt, tầm thường, câu khách… mà cần lý giải tận gốc rễ những căn nguyên hiện tượng đời sống, hoạch định chiến lược “mô hình” xã hội theo quan điểm riêng, cách nhìn riêng của nhà văn. Muốn thế, nhà văn cần trang bị cho mình kiến thức phong phú và sự trải nghiệm chín chắn để có thể suy nghĩ, sáng tạo độc lập, trước hết tránh được thói “a-dua” hoặc chửi đổng vô tích sự… Tôi làm thơ không chăm chú vào “mảng” hiện thực cụ thể nào. Đôi khi trong thơ tôi chỉ hiện lên những hình ảnh đời thường bình dị, nhưng khi sáng tác, hơi thở tổng hòa của đời sống xã hội và cả những ký ức từ xa xăm đâu đó cũng phả vào trang viết.

 

- Mỗi khi đặt bút sáng tác, anh có quan tâm nhiều đến môi trường xã hội của sự viết và sự đọc hiện nay không? Theo anh, những loại sáng tác văn học nào hiện nay thu hút được sự quan tâm chú ý của người đọc, anh có bao giờ sáng tác để “chiều lòng” độc giả như thế không, vì sao?

 

- MVP: Tôi thường chuẩn bị kỹ trước khi đặt bút xuống. Có lúc tứ bài thơ vụt đến bất ngờ, tưởng như “của nhặt được”, nhưng thực ra nó đã được tích lũy vô tình ở đâu đó đã lâu. Một bóng cây lạ, ngôi nhà lá đơn sơ, một gương mặt… Tất cả tưởng như vô tình thoáng qua, nhưng vào một thời khắc đặc biệt, nó sẽ hiển hiện trong không gian thơ thật riêng biệt và lộng lẫy. Tôi chỉ viết khi thấy tứ bài thơ lóe sáng trước mặt. Tôi hoàn thiện bài thơ như viên đạn, mũi tên xé gió về đích, để lại tất cả ở phía sau. Tôi đuổi theo, song hành với bài thơ để khai phá, hoàn thiện mình. Chỉ khi viết xong bài thơ tôi mới bình tĩnh và có thời gian suy đoán bạn đọc sẽ tiếp nhận nó thế nào. Tôi rất biết sở thích của số đông bạn đọc, nhưng không bao giờ có chủ ý làm thơ để “ve vuốt” sở thích đó. Thơ tôi là ngôi nhà của riêng tôi, ai muốn vào xin hãy gõ cửa và tuân theo những nghi thức nhất định.

 

- Anh cho rằng văn học hiện nay có vị trí như thế nào trong xã hội? Điều gì thôi thúc anh cầm bút?

 

- MVP: Văn học luôn giúp con người hoàn thiện nhân cách, làm xã hội công bằng, dân chủ, văn minh hơn. Lợi ích của văn học không như mùa vụ được gặt hái tức thì, mà phải chờ đến “lãi âm”. Có tác phẩm từng được tâng lên tận mây xanh, nhưng khi ý thức hệ mới thay đổi đã lặn đâu mất tăm. Nhưng có những tác phẩm từng chìm nổi trong dòng trôi lịch sử, nay vớt lên đích thực vàng mười… Chính sự công bằng và kỳ diệu ấy của văn chương đã thôi thúc tôi cầm bút.

 

- Sau một thời gian cầm bút, anh thấm thía nhất điều gì trong nghiệp văn chương?

 

- MVP: Văn chương là hành trình đơn độc đi tìm cái đẹp. Tác phẩm văn học, trước hết quay lại hoàn thiện nhân cách, quan niệm thẩm mỹ và định hướng cho chính nhà văn ấy.

 

(Nguồn: phebinhvanhoc.com.vn)

















 

 

 

 














BÀI KHÁC
1 2 3 





























Thiết kế bởi VNPT | Quản trị