Người đi tìm hồn dân tộc qua tiền cổ - Bùi Nhật Tấn

Người đi tìm hồn dân tộc qua tiền cổ

 

 

 

Nhà nghiên cứu Mai Ngọc Phát

 

 

 

Bùi Nhật Tấn

 

 

 

07:56 14/10/2011

 

20 năm sưu tầm để có được bộ tiền cổ Việt Nam từ những đồng tiền đúc đồng đầu tiên của Đinh Tiên Hoàng, trải qua bao thăng trầm của lịch sử cho tới nay là một đóng góp không nhỏ cho kho tàng cổ vật Việt Nam của nhà sưu tầm Mai Ngọc Phát.

 

Cơ duyên đến với tiền cổ

 

Ông Mai Ngọc Phát sinh năm 1959 tại Kim Sơn, Ninh Bình. Ông đam mê sưu tầm tiền cổ từ cơ duyên - Năm 1978 lúc đó đang học năm thứ hai Đại học Bách khoa Hà Nội thì có lệnh cho toàn bộ sinh viên Hà Nội nghỉ học. Những sinh viên nội trú thì được mang đầy đủ tư trang cá nhân tập trung về hội trường, đến lúc đó ông mới được biết là đi làm nhiệm vụ đổi tiền (đợt đổi tiền đầu tiên cả nước khi Việt nam hoàn toàn thống nhất).

 

Lần đó ông đuợc phân công làm nhiệm vụ đóng dấu thu tiền cũ (tiền phát hành năm 1958) tại bàn đổi tiền phố Hàng Chuối - Hà Nội. Cho đến bây giờ ông vẫn còn cái cảm giác háo hức được nhìn thấy đồng tiền mới như thế nào.

 

Trong những ngày ấy các ông phải sinh hoạt tại chỗ không được đi ra ngoài, biết các ông buồn, bác chủ nhà lấy cho ông xem một quyển album lưu giữ những mẫu tiền giấy, tiền xu năm 1946, nói về những tờ tiền hình hình đôi mắt người chiến sỹ Điện Biên ánh lên niềm tự hào, những tờ tiền đầu tiên của nước Việt Nam độc lập. Ông lắng nghe và thầm quyết định sẽ giữ lại phần tiền ít ỏi của mình mà gia đình cho để ăn thêm và cũng từ đây ông bắt đầu sưu tầm tiền cổ.

 

Tốt nghiệp ra trường, ông về làm việc trong ngành xây dựng các công trình giao thông, nghề nghiệp đã tạo cho ông cơ hội đi khắp các vùng miền của hai nước Việt Nam và Lào. Trong quá trình thi công anh em thợ máy nhiều lần đã đào được tiền cổ, đặc biệt khi thi công cải tạo đường thành phố Vientiane - Lào, đơn vị các ông đã được mời tham gia cùng đoàn khảo sát thành cổ Vientiane. Do đi nhiều, cứ nghe đâu đào được tiền cổ là ông lại tìm đến, máu sưu tầm tiền cổ cứ chảy mãi trong ông.

 

Hồn dân tộc qua tiền cổ

 

Càng sưu tầm càng thấy lĩnh vực cổ tiền rộng lớn quá. Chỉ với bốn chữ trên đồng tiền tròn lỗ vuông mà nó phản ánh biết bao thăng trầm của lịch sử. Những đời vua thịnh trị "quốc thái dân an" thì đồng tiền đẹp, dày, nặng, thư pháp rõ ràng. Những đời vua có nội chiến, dân tình khó khăn thì đồng tiền xấu, mỏng…

 

Muốn hiểu được tiền cổ phải hiểu được lịch sử dân tộc, phải tìm hiểu những giá trị kinh tế, văn hóa, kỹ nghệ đúc tiền thì mới đặt đúng vị trí đồng tiền mà giới khảo cổ gọi là giám định. Theo giới chuyên môn giám định cổ vật thì giám định tiền là khó khăn nhất.

 

Muốn tìm hiểu cổ tiền Việt Nam bắt buộc người chơi cổ tiền phải sưu tầm và nghiên cứu tiền cổ của bốn nước đồng văn đó là Trung Quốc, Việt Nam, Triều Tiên, Nhật Bản, có nghiên cứu tương quan như vậy thì mới thấy cái hay cái quí của tiền cổ nước nhà. Những mẫu tiền mang quốc tính nhà vua như: Thái Bình Hưng Bảo hậu chữ Đinh (nhà Đinh). Thiên Phúc Trấn Bảo hậu chữ Lê (nhà tiền Lê). Khai Thái Nguyên Bảo hậu Trần (nhà Trần) đã thể hiện ý chí "Nam quốc sơn hà Nam đế cư". Đến đời Lê từ Lê Thái Tông (1434) đến Lê Tương Dực (1510) những đồng tiền Đại Bảo, Đại Hòa, Diên Ninh, Thiên Hưng, Quang Thuận, Hồng Đức, Cảnh Thống, Đoan Khánh, Hồng Thuận như vừa tìm thấy ở Hoàng thành Thăng Long, đã được các chuyên gia thế giới cho là những đồng tiền đẹp nhất thời đó, đẹp hơn cả đồng tiền Trung Quốc.

 

Những nhà thiết kế các loại tiền đồng Việt Nam sau này đã không ngừng sáng tạo. Lê Hiển Tông (1740 - 1786) đưa ra tiền Cảnh Hưng, không những mang từ "Thông Bảo", "Đại Bảo", mà còn tạo ra "Cự Bảo", "Dụng Bảo", "Nội Bảo", "Chính Bảo", "Tuyền Bảo", "Vĩnh Bảo", "Trọng Bảo", "Thái Bảo", "Thuận Bảo" v.v… Những đồng tiền nước bạn không thấy từ nào như thế. Hồn dân tộc đã hiện ra trên những đồng tiền cổ.

 

Sưu tầm cổ tiền Việt Nam rất khó khăn vì sách sử ghi về việc đúc tiền rất sơ sài. Đến nay sách viết về cổ tiền trong nước rất ít chỉ đếm trên đầu ngón tay. Những nhà sưu tập phải tìm hiểu ở các sách của Trung Quốc, Nhật Bản, Pháp, Mỹ.

 

Hiện nay cả nước chưa có bảo tàng tiền tệ, cũng chưa thấy trường đại học nào có bộ môn riêng lịch sử đồng tiền Việt Nam.

 

Dân tộc ta trải qua hai cuộc chiến tranh giành độc lập dân tộc, trong những ngày gian khổ đó tất cả cho tiền tuyến chứ có mấy người để tâm mà sưu tầm tiền cho nên những mẫu tiền quí đã chảy ra nước ngoài… Ngày nay khi điều kiện kinh tế phát triền chúng ta lại phải bỏ tiền để mua lại những mẫu tiền quí của chính dân tộc mình ở nước ngoài.

 

Bộ sưu tập qua 20 năm sưu tầm

 

Bộ sưu tập kéo dài từ năm 968 - 1945. Bắt đầu từ nhà Đinh - Tiền Lê - Lý - Trần - Hồ - Lê sơ - Mạc - Lê Trung Hưng đến nhà Nguyễn. Trong trang vàng lịch sử oai hùng của dân tộc Việt Nam, với hơn 20 năm sưu tập, ông Mai Ngọc Phát đã tìm được gần đầy đủ các loại tiền nhỏ mà người Trung Quốc hay gọi là "Tiểu bình tiền", từ đồng tiền đầu tiên được vua Đinh Tiên Hoàng đúc năm 970 đến đồng tiền của nhà vua cuối cùng Bảo Đại năm 1945.

 

Với mỗi loại tiền, sử sách chỉ đưa niên hiệu, trong các sách về tiền cũng chỉ đưa các mẫu tiêu biểu nhưng bộ sưu tập của ông Phát thì đầy đủ các loại, từ các khác biệt về thư pháp, đường kính, chất liệu và cả những mẫu tiền lỗi trong quá trình đúc. Ngoài tiền Quốc khố đúc ông còn sưu tầm cả những loại dân gian phỏng đúc, ông nói vui nếu không quí thì người ta phỏng đúc làm gì… Ngẫm ra tìm đồ giả cũng có thú vị riêng của nó.       

 

Tiền Thuận Thiên Đại Bảo đồng tiền đầu tiên của nhà Lý, một loại tiền quí hiếm ông Mai Ngọc Phát cũng sưu tầm được 3 mẫu có đường kính và thư pháp khác nhau. Điều đó chứng tỏ tiền được đúc nhiều lần. Tiền Đại Trị (Thông Bảo, Nguyên Bảo) do vua Trần Dụ Tông (1358 - 1369) ông Mai Ngọc Phát đã sưu tầm được trên 100 mẫu khác nhau về thư pháp, đường kính, dày mỏng. Tiền Cảnh Hưng dưới triều Lê Hiển Tông (1740 - 1786) ông sưu tầm thành 1 mục riêng trên 600 mẫu với nhiều loại chất liệu, thư pháp, đường kính khác nhau. Người ta nói "hiện tượng'' tiền Cảnh Hưng quả không sai khi xem bộ suu tập của ông.

 

Trong bộ sưu tập tiền cổ chính triều Việt Nam mà ông Phát đã sưu tầm được những mẫu tiền quí hiếm như: Thiên Cảm Nguyên Bảo hậu Càn Vương tiền nhà Lý. Tiền nhà Trần thì nhiều loại khác nhau như Kiến Trung Thông Bảo, Thiệu Khánh Thông Bảo (bảo 3 chân), Khai Thái hậu Trần… Các loại tiền còn đang chờ khảo cứu thêm như Thánh Nguyên Thông Bảo, Quang Bảo Thông Bảo…

 

Ngoài tiền chính triều thì tiền ngụy triều và tiền phỏng đúc cũng được ông Mai Ngọc Phát kỳ công sưu tầm, loại này còn lớn gấp nhiều lần tiền chính triều về số lượng. Một số bộ thủ quí hiếm như Vạn Kiếp thủ, tiền lỗ vùng, tiền lỗ vuông ông cũng sưu tập được gần đầy đủ. Những loại tiền này các nhà nghiên cứu và bản thân ông cũng đang dốc sức tìm hiểu vì trên hiệu tiền như Vạn Kiếp, Quan Triều Quí Mùi, Phán Đầu Quí Mùi… cứ phảng phất đâu đó những chiến tích nhà Trần gắn với Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn.  

 

Phong phú nhất là tiền thời các chúa Nguyễn. Thời kỳ này đàng trong giao thương phát triển mạnh, chúa Nguyễn cho phép Hoa kiều, Nhật kiều đúc tiền, Chúa lại mua tiền Trường kỳ của Nhật Bản. Dựa vào đó các nhà buôn nước ngoài cũng mua tiền xấu của các đảo đưa vào bán ở Việt Nam. Bộ sưu tập thời kỳ này rất phong phú: Tiền kẽm ông đã thống kê được trên 100 hiệu ngoài ra còn tiền chất liệu đồng đỏ, tiền chất liệu chì, tiền Trường Kỳ của Nhật Bản. Tiền xấu các đảo mà người Nhật gọi là tiền Bitasen. Ngoài bộ sưu tập cổ tiền ông cũng dành nhiều năm hoàn thiện về bộ tiền Ngoại Thương chất liệu bạc và tiền Đông Dương mọi chất liệu. Tiền xu Việt Nam từ năm 1945 đến nay và cả bộ tiền kỷ niệm của Việt Nam phát hành tại nước ngoài với chất liệu Bạc và Vàng 999.

 

Không chỉ có tiền cổ, bộ sưu tập tiền giấy Việt Nam của ông Phát cũng rất đầy đủ và phong phú gồm: Tiền tài chính, Tín phiếu Trung Bộ, phiếu tiếp tế Nam Bộ và các tỉnh. Đầy đủ tiền Việt Nam từ năm 1946 đến nay. Có cả các loại tiền Đông Dương, Việt Nam cộng hòa, tiền quân đội các nước sử dụng trong chiến trông tại Việt Nam như Quan Kim, Nhật, Hàn Quốc, Thái Lan, Mỹ.

 

Ngoài tiền ông Mai Ngọc Phát còn sưu tầm rất nhiều chuyên mục khác như: Các khoản nhà nước vay dân trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Các loại cổ phiếu Đông Dương phát hành tại Việt Nam, ngân phiếu thông toán…

 

Ước nguyện sau 20 năm sưu tập

 

Qua bao nhiêu năm sưu tầm ông ước ao nước mình có một bảo tàng tiền tệ Việt nam để giới thiệu cho thế hệ mai sau thêm tự hào về truyền thống văn hóa, kỹ nghệ đúc đồng của ông cha ta qua tiền cổ, từ  đó hình thành một bộ môn nghiên cứu chuyên biệt về Cổ tiền học Việt Nam.

 

Ông tâm sự: "Chúng ta tự hào với thế giới về Trống đồng Đông Sơn, sao lại không giới thiệu kỹ nghệ đúc tiền của cha ông cho bạn bè thế giới. Từ niềm đam mê sưu tầm các bạn trẻ sẽ tìm hiểu và thêm yêu những trang sử hào hùng của dân tộc Việt Nam".

 

Sưu tầm là niềm đam mê bất tận và hạnh phúc khi được tận hưởng niềm đam mê ấy, ước mơ cuối cùng của ông là mở được một phòng trưng bày mini để giới thiệu cho mọi người bộ sưu tập mà cá nhân ông đã bỏ công sức tiền bạc trên 20 năm sưu tập. Chia tay ông tôi thầm chúc cho ước mơ của ông sớm thành hiện thực.

 

Hiện ông Mai Ngọc Phát là hội viên Câu lạc bộ sưu tầm Gốm và cổ vật Thăng Long - Hà Nội, hội viên số 9948 - International bank note Society, chủ nhiệm Câu lạc bộ sưu tầm tiền Tràng An - Hà Nội.

 

B.N.T

 

 

 

 

 

(Nguồn: Cảnh sát toàn cầu)







Tiền Thái Bình hưng bảo, mặt lưng chữ Đinh trên lỗ vuông, đường kính 23,5 mm

















BÀI KHÁC
1 2 


























Thiết kế bởi VNPT | Quản trị