Sáng tạo là một cuộc vong thân - Nhà báo Anh Thơ thực hiện PV

Sáng tạo là một cuộc vong thân
(Nhà báo Anh Thơ thực hiện)




Chân dung MVP (1) – Ký họa của KTS-HS Nguyễn Tùng Lâm






- PV:
Xin được bắt đầu cuộc trò chuyện từ phía anh, người làm thơ với một số suy nghĩ về thơ. Trước thực trạng thơ in tràn lan nhưng rất ít người đọc, anh bắt đầu từ những lo âu hay hy vọng?

- MVP: Thơ ca thường được coi là ngôi đền thiêng cho người làm thơ, nhưng thực ra là cái chợ cho người đọc. Nhiều người xưa nay nhầm lẫn hoặc ngộ nhận về điều này. Với mỗi người làm thơ, điều quan trọng là biết lạnh lùng với chính bản thân mình, dũng cảm nhìn lại một cách trung thực và chính xác, biết mình là quầy hàng khô hay anh chữa khoá trong một cái chợ. Người làm thơ cũng phong phú như thơ vậy. Sự không cần biết mình nhiều khi lại giúp họ vững tin mà tự đầy đoạ trên con đường hành xác. Và cũng có người đến được đích đấy chứ. Hãy coi như họ đang làm một cuộc chơi. Còn lành mạnh hơn nhiều so với một số trò chơi khác (đôi người có quyền chức, có nhiều tiền lại chơi rất dại!). Đã qua rồi cái thời ai cũng cần phổ cập thơ ca. Trong xã hội văn minh, mọi quan niệm dĩ nhiên phức tạp hơn, thơ ca là mối tương đồng với từng cá thể, là nhu cầu không thể thiếu được với những người quan tâm đến nó. Theo tôi các khuynh hướng sáng tác ngày càng đa dạng hơn, đó là sự phát triển tất yếu và hết sức bình thường của đời sống văn học.

- PV: Trong thập niên vừa qua, văn xuôi tạo được vị trí khá vững vàng trong đời sống văn học nước nhà, trong khi ấn tượng về thơ còn mờ nhạt. Anh nghĩ gì về điều này?

- MVP: Khái niệm “mờ nhạt” vừa nêu cho tôi biết chị đã đọc thơ theo quan niệm nào. Thơ ca quả thực không nhiều tính trực giác như văn xuôi nên rất khó cảm nhận. Nếu người đọc không tự mở cho mình những khoảng không (ý muốn nói tới những quan niệm không bị áp đặt) thì rất khó đến với những cá thể mang nhiều bất ngờ. Cá thể sáng tạo luôn phát ra những thông tin nhằm định hình các khuynh hướng, cụ thể hơn là bản chất của sáng tạo là áp đặt (quan điểm thẩm mỹ của người sáng tạo lên người thưởng thức).

- PV: Trong một lần trả lời phỏng vấn, anh nêu khái niệm “Sáng tạo là quá trình vượt thoát khỏi cá tính”, xin hãy giải thích và dẫn dụ những lần “vượt thoát” của anh.

- MVP: Thật kinh hãi khi phải ngắm nhìn một nghệ sỹ cứ đứng mãi một chỗ mà biểu diễn quá nhiều lần một tiết mục tới gần như vô cảm, nói cách khác là thương hại những ai thâm canh triền miên trên một mảnh đất đã cỗi cằn. Quá trình vượt thoát khỏi cá tính chính là quá trình vong thân. Với cá nhân tôi, quá trình vong thân là khoảng cách giữa những giai đoạn tạm ngừng sáng tạo. Đó là quãng thời gian đông cứng, vô nghĩa nhất. Tôi từng cảm giác bị nhấn chìm trong sự trống rỗng, trầm cảm, thậm chí bi phẫn... Nhưng trạng thái ấy đã giúp tôi tìm được cách vượt thoát. Sau mỗi lần vượt thoát, có cảm giác mình vừa may mắn tỉnh ngộ, tái sinh, hay được đầu thai vào một thân xác khác.

- PV: Quá trình vong thân thường đồng hành với quá trình đổi mới và cách tân. Xin anh “bật mí” đôi điều về thơ mình.

- MVP: Thơ ca càng ảo bao nhiêu càng đem lại sự chân thực bấy nhiêu. Đó là cách gọi ra phần cảm chứ không phải làm rối tung ý tưởng lên. Trong hình học phẳng, nếu nhìn trực diện một chiếc hộp ta chỉ thấy nó là hình vuông hay chữ nhật gì đó. Còn trong hình học không gian, kết nối với những hình vuông hay chữ nhật trực diện là những hình thoi hay rải chấm mờ. Nói đơn giản hơn, hiện thực trong thơ được hiện hữu trên một “mặt phẳng cong”. Không gian ấy rộng, giúp người viết đồng hành được với quá khứ, hiện tại và tương lai đa chiều và đa tầng. Nhà thơ khi viết, không nên bận tâm viết cho ai mà chỉ nghe trái tim mình run rẩy với cảm xúc chân thành theo một quan niệm riêng.

- PV: Thơ anh trước đây kết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và hiện đại, giờ đã được cách tân toàn triệt, tạo ra một giọng điệu riêng biệt. Cách tiếp cận của anh với từng bài thơ hiện nay có gì khác?

- MVP: Quan niệm về tính truyền thống tôi sẽ bàn với chị sau. Tôi hiện vẫn là tôi, chỉ có trong một nhịp điệu khác. Vẫn như đến với những bài thơ đầu tay, đầu tiên là tôi nhìn thấy tứ thơ cứ lung linh trước mặt, rất khó gọi tên và mô tả cụ thể. Khó nhất là viết câu đầu tiên, giống như máy bay phải tìm cách tiếp đất cho thích hợp. Hạ cánh trật đường băng coi như hỏng. Mỗi bài thơ tôi quan niệm là một dự phóng, một kinh nghiệm riêng biệt. Ví như hình ảnh cụ thể của bông hoa, con sóng, bước chân... chỉ mang đến cho một bài thơ một kinh nghiệm cụ thể rồi vĩnh viễn biến mất. Không cần chuẩn bị bởi không phải mang theo thứ gì trong hành trình sáng tạo. Thế vào đó là sự hé mở một không gian riêng biệt, ngỡ có ai vừa buông tay đẩy mình ra đường rộng, gặp cả những vô lối của thi pháp, phi thi pháp. Nói cách khác, tôi được bài thơ dạy lại mình cách viết.

- PV: Sau khi một số tác phẩm gần đây của anh được công bố, đã xuất hiện những ý kiến phản bác quyết liệt. Anh nghĩ gì về điều nay?

- MVP: Được nhiều người đọc, đó là hạnh phúc đối với một người viết. Nhưng một bài thơ mà ai cũng khen có khi lại là một sản phẩm chạy theo mốt thời thượng. Còn khám phá một vỉa theo một phong cách riêng nào đó, thì càng lên cao đỉnh của nó càng gần với hình chóp. Như vậy diện tiếp xúc của nó sẽ ít đi. 

- PV: Anh phân biệt thế nào giữa bản năng và ý thức của một nhà thơ?

- MVP: Rất nhiều những bóng dáng đang loay hoay nằm ì trong bản năng với vẻ mặt coi thường học vấn. Tình trạng này bắt nguồn từ một tập tính (một số người tưởng là một khả năng) được nuôi dưỡng từ cái gọi là văn hoá Trạng theo kiểu Trạng ăn, Trạng ngủ, Trạng vật... Văn hoá trạng cũng tốt, thậm chí rất tốt nữa trong đời sống cộng đồng. Nhưng để có những sản phẩm tinh thần tầm cỡ trong các cuộc kiểm kê ở bình diện nhân loại, thì những tác phẩm ấy phải được phóng chiếu từ nền Văn hoá Hàn lâm. Văn hoá Hàn lâm vừa biết mọc rễ cái vào tinh thần dân tộc và mọc rễ chùm vào cánh rừng văn hiến năm châu.

- PV: Một câu hỏi cuối cùng. Anh quan niệm thế nào về tính truyền thống?

- MVP: Truyền thống không chỉ đơn thuần là sự kế thừa, nó cũng liên tục là những cuộc vong thân. Nói cách khác, đó là quá trình sáng tạo để tìm đến những giá trị cao hơn mang tính dân tộc. Bằng những quan niệm tiên tiến, đổi mới quyết liệt trong cách tiếp cận vấn đề, hoà đồng với hơi thở của đời sống đương đại, mỗi nhà thơ như vậy đều có trách nhiệm làm phong phú tính truyền thống.

- PV: Cảm ơn anh!

(Nguồn: Báo Hải Phòng Cuối Tuần, 1/2000)





Chân dung MVP (2) – Ký họa của KTS-HS Nguyễn Tùng Lâm







CREATION WAS A PROCESS OF ESCAPE FROM PERSONALITY

Poet Mai Van Phan interviewed by Hai Phong Weekend Journal, Issue No 4(566), January 30th, 2000

 

Reporter : Let’s begin the conversation from your side first, a poet with some thinking about poetry. In face of a situation where poetry was largely printed but little people read it, would you begin with worries or hopes ?

Mai Van Phan : Poetry used to be seen as a sacred temple for poetry writers, but in fact it was a market for readers. So far many had mistaken or misunderstood this point. For each poetry writer, the important thing was to be cold with oneself, to courageously look back in a truthful and accurate way, knowing oneself as being a grocery shop or a locksmith at the market. Poetry writers were as abundant as poetry itself. The fact of self-ignorance often made poets more confident in their self-oppression and humiliation on the road of self-torture. And some had been able to reach the target, hadn’t they. Just consider them as playing a game, which was much more healthy compared to some other games (a few people having power, title and money had played quite foolish !) In Vietnam, the time where everybody was in need of poetry and songs had gone. All concepts were of course much more complicate in a civilized society, poetry and songs being in agreement with each individual, an inevitable need for those who were concerned. In my opinion, creation trends became more and more diversified, and that was an indispensable development while it was quite normal in the literary life.

Reporter : In the past decade, prose had created a rather firm position in our country’s literary life while the impression on poetry faded away.  What do you think of it ?

Mai Van Phan : The “fade away” notion you just said made me understand you had read poetry from what conception. It was true that poetry didn’t bear much intuitive character like prose, therefore it was very difficult to feel it. If the readers failed to open spaces for themselves, (I mean those concepts which were not imposed) it would be very difficult to reach individuals with the unexpected. Creative individuals constantly emitted information meant to implant various trends, to be more concrete, the nature of creation was itself an imposition.

Reporter : Once in an interview you raised the concept “creation was a process of escape from personality”, please explain and quote those cases of your own “escape”.

Mai Van Phan : It was frightening when you had to gaze an artist who continuously stood in one place and performed many times an item to the point it almost became insensitive, in other words you would feel pity for those who interminably carried out intensive farming on an exhausted plot of land. The process of escape from personality was that of self-negation itself. For me personally, the process of self-negation was the distance between stages where I temporarily interrupted creation works. That was the most meaningless and frozen period. I had the sensation of being sunk into emptiness, emotional stagnation, even bitter disappointment...These states helped me find the way to escape. After each escape, I had the impression I was just lucky awake, regenerated, or reincarnated into another body.

Reporter : The process of self-negation used to come along with that of renovation and renewal, would you please “reveal” something about your own poetry.

Mai Van Phan : The more poetry and songs were imaginery, the more they brought in truthfulness. That was the way to call out the sensitive part, not to make ideas intricately tangled. In plane geometry, if you looked straight at a box, you could only take it as a certain square or rectangle. But in solid geometry, if connected to squares or rectangles on the front side, they might be lozenges or scattered dim dots. Simply speaking, reality in poetry was present on a “curved plane”. That space was large, helped the writer go in company with the past, the present, the multi-dimension and multi-layer future. When writing, the poet shouldn’t worry of writing for whom, but to hear only one’s heart tremble with heartfelt emotions from personal concept.

Reporter : In the past your poetry cleverly combined the traditional and the modern, now it had been completely renewed and created a distinct tone.  Was there any difference in your approach to each present poem?

Mai Van Phan : About the concept of traditional character, I would discuss it later. I had always been myself in another rhythm. It was always like coming to the first poems. First I saw an idea that kept sparkling before me, very difficult to name it and describe it concretely. Most difficult was to write the first sentence. It was like an aircraft trying to land properly. Landing off the runway would be seen as gone bust. Each poem I conceived was an anticipation. There was no need to prepare anything because nothing had to be brought along. In place was a half-open particular space, it seemed someone just knocked off and pushed me out on a large road where I would meet the unreasonably stunned prosody of...non-prosody. In other words, the poem itself taught me the way to rewrite it.

Reporter : Was it that prosody renewal meant to change the form first, then the content next ? Where did you start?

Mai Van Phan : I didn’t conceive the relation between content and form as similar to alcohol and the vase, or to body and clothing...In art, precisely in poetry and songs, the reality of life, a lightning from the past...written and rewritten many times without causing aberrance to the content, was only in state of material, not yet the content of true artistic character. In fact, the content was material having borne a defined form while the form never existed independent from its own content. The form was true when the change of form also made the content change, and the reverse would only be counterfeit form. The content itself was a converting process of form to content.

Reporter : After that some of your works were published recently, a lot of opinion had strongly refuted them. What do you think?

Mai Van Phan : To have many readers would make a writer happy. But a poem being praised by everybody might sometimes be a product running after a mode in vogue. On the contrary, to discover a layer according to certain special style, the more it came to the top the more it would be close to a pyramid. Thus its area of contact would be reduced. If I were a talent, I would dare challenge not only the contemporary readers.

Reporter : How do you make the difference between instinct and consciousness of a poet?

Mai Van Phan : There had been many figures who were at pains and lied inert in their instinct with a look of little regard for knowledge. This kind of situation originated from a behaviour (some thought it as ability) that was nurtured from what was called Laureate Culture in the design of Eat Laureate, Sleep Laureate, Wrestling Laureate... Laureate Culture was good too, even very good in the community life. But in order to have spiritual products of large calibre at the level of mankind inventory, these products should be projected from an Academic Culture. Academic Culture would be at the same time wise, knowing how to grow its main root into the national spirit and its fasiculate roots into the cultural forest of five continents.

Reporter : A last question, how do you conceive the traditional character?

Mai Van Phan : Tradition was not merely inheritance. It also was continuous like the cases of self-negation. In other words, it was a creative process to reach higher values of national character. By advanced concepts, drastic renovation in the way of approaching problems, to mix with the breath of contemporary life, each poet of that kind would have the responsibility to enrich the traditional character.

Reporter : Thank you.


Translated by Do Xuan Oanh

 












































BÀI KHÁC
1 2 






















Thiết kế bởi VNPT Hải Phòng | Quản trị