Mai Văn Phấn

Chương VI: ĐỐITHOẠI

(Trường ca “Thời tái chế”. Nxb. Hội Nhà văn, 2018)

Đối thoại 1

- Tôi bị thủ tiêu vào cuối năm 1941.

- Ở đâu?

- Ngay gốc cây bưởi này.

- Ai giết ông?

- Mật thám Pháp cùng chánh tổng.

- Lúc ấy ông mang theo gì?

- Lá cờ.

- Ông muốn trao cho ai lúc đó?

- Những người nghèo khổ, bị áp bức ở đây.

- Nó sẽ linh thiêng khi bay trong gió?

- Dẫn dắt nông dân, thợ thuyền và những người biết chữ.

- Mục tiêu của các ông khi đó là gì?

- Độc lập, tự do, hạnh phúc.

- Nói nôm na dễ hiểu hơn đi!

- Người dân không còn lầm than, đói nghèo, không còn sưu cao thuế nặng, không còn bị khinh rẻ, bị đánh đập, không còn bất công.

- Giờ ông còn tin điều đó?

- Mãi tin.

- Tôi có thể thấy niềm tin đó không?

- Kìa đất thẫm nâu và cỏ đang xanh.

- Để tôi kéo một ngọn cỏ lại gần.

- Ngọn lửa diệp lục luôn sáng đấy. Có cách nào truyền tiếp ngọn lửa này tới những người đang đi lại kia không?

- Họ đã biết, được giáo dục từ nhỏ.

Đối thoại 2

- Tôi, hạ sỹ nhất, thuộc Sư đoàn 25 Tia Chớp Nhiệt Đới, Quân lực Việt Nam Cộng hòa, tử thương ngày 28/4/1975 tại căn cứ Đồng Dù[1].

- Tôi, trung sỹ, thuộc C5, Sư đoàn 320A, Quân đội Nhân dân Việt Nam, bị trúng đạn khi lái chiếc xe tăng T54 tiến vào mở cửa căn cứ.

- Lại gần đây, vũ khí chúng ta đã để lại trần gian.

- Hãy nhìn những người còn sống đang cùng nhau ăn cơm, đi cấy đi cày.

- Họ đã sống sót khi cùng chúng ta băng qua con đường máu.

- Gần 5 triệu người Việt cả hai phía đã chết, biết bao thương vong, chia lìa từ đầu cuộc chiến.

- Một nửa diện tích rừng bị phá hủy. Hàng vạn nạn nhân nhiễm chất độc da cam.

- Chúng ta mất đi cả những giá trị vô giá không thể nhìn thấy.

- Vậy có cần đi qua con đường máu này không?

- Vậy có cần đi qua?

- Vậy có cần?

- Vậy có.

- …

Đối thoại 3

- Tháng 2 năm 1979, tôi bị lùa sang đây, gục ngã ngay trên cầu Bắc Luân[2] này.

- Chúng tôi nhìn thấy viên chỉ huy của ông ra lệnh hất xác ông xuống sông Ka Long[3] để rộng đường cho quân Trung Quốc tiến sang đất Việt.

- Vong linh tôi lúc ấy cũng nhìn thấy đôi mắt tôi trợn lên nhìn tên chỉ huy.

- Dân quân Việt Nam đã vớt xác ông tại bãi Chắn Coóng Pha[4]và chôn cất.

- Ông còn căm thù Việt Nam?

- Trước khi sang đây tôi được tuyên truyền như vậy.

- Bằng sách vở, tài liệu, phim ảnh?

- Không, các chính ủy Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã phổ biến trực tiếp. Người lính chúng tôi thường ít được đọc sách.

- Thời nào chúng tôi cũng phải lấy máu xương xây chiến lũy ngăn chặn các ông.

- Khi chết đi tôi mới tỉnh táo hơn.

- Các ông là kẻ thù nham hiểm và thâm độc suốt bốn ngàn năm lịch sử của chúng tôi.

- Các vương triều chúng tôi ăn thịt người như vậy.

- Khi các ông hùng cường thường đi gieo tai họa cho người khác.

- Ông có phải đảng viên cộng sản không?

- Không cần hỏi thế! Các ông chỉ tôn sùng quyền lợi dân tộc hẹp hòi.

- …

Đối thoại 4

- Không thể có một mô hình cho mọi xã hội.

- Mỗi thời đại một lý tưởng.

- Chúng ta đang ở điểm cực tiểu của hình Sin.

- Không, đã bắt đầu một chu kỳ khác.

- Cần định nghĩa khác về độc lập, tự do, hạnh phúc?

- Dòng chảy cuộc sống đang lý giải.

- Bạn có thể nói rõ hơn về tự do không?

- Là bản năng sống còn của con người luôn trỗi dậy.

- Con người luôn có ý thức chống lại sự nô dịch của kẻ khác.

- Vậy tự do chính là cội nguồn sinh ra ý thức nhân quyền và thể chế dân chủ?

- Đúng. Hình như nó phụ thuộc vào sự cởi mở của thể chế?

- Không phải, chính sự khao khát tự do của mỗi con người sinh ra nhu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền.

- Vậy thế nào là độc lập và hạnh phúc?

- Là hướng mở của tự do. Là chuỗi quan hệ mang tính hệ quả.

- Độc lập là cái giá phải trả đắt nhất?

- Chúng ta đã phải hy sinh mấy thế hệ để có được khái niệm này.

- Hình như nó lại lung lay khi toàn cầu hóa.

- Cần thêm một lần đổi mới khái niệm.

- Bạn có thấy mình được tự do?

- Không có tự do ngay cả quyền kêu đau.

Đối thoại 5

- Tôi là một giọt nước.

- Chúng ta hòa vào nhau thành giọt nước lớn.

- Không. Chúng ta hòa thuận bên nhau và luôn tách rời.

- Vậy trí tuệ và tâm hồn chúng ta có biên giới?

- Xã hội văn minh là tổng hòa những con người có cái tôi khác nhau và tâm hồn khác biệt.

- Đó phải chăng là nền tảng của nhân quyền?

- Mỗi giọt nước đều có quyền cất tiếng.

- Đều được bình đẳng, tự do.

- Tôi tồn tại bằng hồng ân thiên chúa.

- Tôi được soi sáng bằng nhiệm màu Đức Phật.

- Người khác hầu đồng trước cửa Mẫu linh thiêng.

- Tôi trân trọng mọi sự lựa chọn!