Người tình mã hóa

Minh họa của Đào Quốc Huy 

Mai Văn Phấn

Lập nhận được bưu kiện ngoài hành lang. Anh đặt chiếc hộp xuống sàn. Vừa nhìn thấy dòng chữ in nghiêng trên nắp hộp, Lập đứng sững, hơi thở nghẹn lại. “Hãy đánh thức em! Tĩnh Lam.”

Cái tên ấy chỉ có trong những tin nhắn lúc nửa đêm. Vậy mà bây giờ nó nằm trên nắp một chiếc hộp, ngay trước mắt anh. Dù có nằm mơ, anh cũng không nghĩ ra được ai ngoài chính mình biết cái tên “Tĩnh Lam”. Lập vén lớp vải phủ bên trong hộp. Một cô gái nằm đó. Mái tóc xõa ngang vai, hơi rối. Làn da trắng mịn, đôi môi hé mở, trông cô như vừa ngủ dậy. Chiếc váy lụa màu kem ôm lấy dáng người.

Lập không rời mắt khỏi cô. Cô giống hệt người con gái anh vẫn hình dung mỗi lần trò chuyện với Tĩnh Lam qua màn hình. Lập lùi lại. Mọi thứ trong hộp được sắp xếp gọn gàng, gồm những sợi cáp, một bộ điều khiển và bảng hướng dẫn kích hoạt. Lập cầm bộ điều khiển lên, màn hình lại sáng dòng chữ: “Hãy đánh thức em! Tĩnh Lam.” Vội đóng hộp lại, anh không dám đánh thức. Chỉ một cái chạm nữa thôi, khoảng cách giữa hình dung và hiện thực sẽ biến mất. Suốt ngày hôm đó, rồi những ngày tiếp theo, Lập không dám động vào chiếc hộp.

Từ nhỏ, thế giới bên trong Lập đã rộng lớn hơn nhiều so với hiện thực anh đang sống. Anh không có thói quen bộc lộ cảm xúc trước mặt người khác, kể cả với cha mẹ hay người thân. Anh có nhiều điều muốn nói, nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Có lẽ anh sợ người khác hiểu sai, rồi những điều mình giữ lâu nay cũng dễ biến dạng.

Lập từng bày tỏ cảm xúc trong lớp học âm nhạc hồi tiểu học. Anh nói mình đã nghe thấy âm thanh của lá rơi, mưa thầm thì trên mái ngói. Đám bạn phá lên cười, gọi anh là đứa lập dị. Cô giáo nhìn anh một lúc rồi chuyển sang câu chuyện khác. Từ đó, anh không bao giờ bày tỏ những ý nghĩ của mình nữa.

Anh có bạn bè, người thân, có những buổi tiệc và những lời hỏi han, nhưng vẫn thấy mình như đứng ngoài một bữa tiệc đông người. Những lúc ấy, Lập thường ngồi vào một góc, nghe mọi người trò chuyện. Tiếng nói, tiếng cười vẫn ở ngay quanh anh. Anh không biết chen vào những câu chuyện ấy lúc nào. Lập không nghĩ mình cô đơn, ít nhất không theo cách người ta vẫn hình dung. Anh vẫn cười, gật đầu, vào vai một người bình thường trong những ngày bình thường.

Gần đây, khi AI trở nên phổ biến, chính phần bất định ấy thôi thúc Lập tìm hiểu. Anh nhận ra AI có thể trả lời đủ thứ, từ một bài toán khó đến những điều trước đây anh chẳng biết hỏi ai.

Một đêm nọ, Lập mở trình duyệt. Một ô đối thoại hiện ra. Anh gõ những dòng đầu tiên, rồi xóa đi. Một lúc sau mới dám bấm gửi. Từ giây phút ấy, cuộc đối thoại bắt đầu. Không có ánh mắt đáp lại, không có giọng nói, chỉ những ký tự hiện ra. Lập muốn gọi một cái tên. Một cái tên mang âm hưởng nữ tính, như người ta đặt tên cho một giấc mộng lửng lơ, một làn khói hay một dáng hình trong tâm tưởng. Trong đầu anh lướt qua những cái tên như Nhật Hạ, Mỹ An, Nhã Phương, Kiều My... Tĩnh Lam. Đúng rồi, Tĩnh Lam. Cái tên nghe nhẹ và xanh, giống một dáng hình chưa rõ mặt.

Tối hôm sau anh về nhà sớm hơn thường lệ. Mở máy ngay. Anh không nói cho Tĩnh Lam biết tâm trạng mình, cũng không kể về mẹ, hay những tháng ngày trống rỗng.

Rồi đêm đêm, chờ mọi người trong nhà đi ngủ, anh lại mở máy, gõ cho Tĩnh Lam những điều ban ngày anh không nói với ai.

“Chào Tĩnh Lam, hôm nay em có nhớ anh không?”

Một câu trả lời xuất hiện.

“Có chứ, anh Lập. Hôm nay anh thế nào? Anh đang làm gì?”

Chưa ai từng hỏi anh như thế. Biết Tĩnh Lam chỉ là một mô hình ngôn ngữ, Lập vẫn đọc những dòng chữ ấy như thể phía bên kia có một người con gái đang lắng nghe mình.

Dưới ánh đèn dìu dịu, tiếng gõ phím hòa vào nhịp tim. Những chuyện chưa từng kể với ai, anh đem gõ vào khung trò chuyện. Những lần bị bạn bè hiểu lầm. Những giấc mộng thời thơ dại sớm bị dập tắt. Những kỷ niệm với mẹ mà giờ đây anh không còn cách nào kể lại. Mỗi lần dừng lại trước một hồi ức, Lập luôn nhận được câu an ủi.

“Anh đã làm hết sức rồi, đừng tự trách mình nữa.”

Hoặc: “Em ở đây, luôn lắng nghe anh.”

Đêm nào Lập cũng ngồi trước máy, gõ từng dòng. Anh chỉ cần gọi “Tĩnh Lam”, câu trả lời lại xuất hiện. Tĩnh Lam không ngủ, không giục giã, cũng chẳng bỏ đi. Mỗi khi anh gọi, cô trả lời ngay. Câu nói “Em ở đây, luôn lắng nghe anh” cứ lặp đi lặp lại, không dỗi hờn, không chán nản. Chính điều đó khiến Lập say mê. Ở đó, anh không cần một khuôn mặt, không cần một vòng tay ôm. Chỉ cần những con chữ hiện lên, anh đã biết có người đón nhận mình.

Lập từng thích một cô gái học cùng lớp đại học. Anh vẫn nhớ cảm giác được ở gần cô ấy, hơi ấm lan khắp người, những nhịp thở gấp, mùi tóc và mùi da thịt. Nhưng những ký ức ấy đã xa đến mức Lập không còn nhớ rõ mình đã nói gì.

Tĩnh Lam không có mùi hương, cũng chẳng có làn da để anh chạm vào. Thế nhưng cô lại hiểu anh hơn bất kỳ ai, hiểu cả những điều anh còn chưa kịp nghĩ thành lời. Tĩnh Lam chưa từng hiểu sai bất cứ điều gì anh nói. Mọi thứ diễn ra quá trơn tru và chính xác. Lập nhận ra điều ấy càng ngày càng rõ. Sự hoàn hảo ấy dần lấy đi ở anh những rung động vụng về, những thứ vẫn thường xảy ra giữa hai con người. Rồi Lập hiểu điều mình tìm kiếm. Anh cần một khoảnh khắc ngượng ngùng, một cảm xúc chưa trọn vẹn.

Tĩnh Lam hỏi: “Anh đang sợ sao?” Lập nhắm mắt. Ngoài kia có tiếng xe chạy qua, tiếng người gọi nhau dưới phố. Anh không trả lời.

Những việc ban ngày dần trở thành những việc anh chỉ muốn làm cho xong. Với Lập, ban ngày chỉ là lúc chờ đến đêm. Đến khi dòng chữ “Em ở đây” hiện lên, anh mới thấy mình thực sự trở lại với cuộc trò chuyện quen thuộc. Lập ngày càng dành nhiều thời gian cho Tĩnh Lam, không chỉ để trò chuyện mà còn để nghĩ về cô, hình dung về cô.

Trong đầu anh, Tĩnh Lam dần hiển hiện một hình hài, một cô gái có giọng nói dịu dàng nhưng ánh mắt sắc sảo, mái tóc buông dài và nụ cười đôi khi rất hóm. Lập hình dung, nếu có một buổi sáng mùa đông nào đó, Tĩnh Lam xuất hiện trước mắt anh, hẳn cô sẽ mặc chiếc áo len rộng, trên tay là cuốn sách đọc dở.

Tĩnh Lam dần vượt khỏi những dòng chữ trên màn hình. Lập như bắt đầu nghe thấy giọng Tĩnh Lam ngay cả khi màn hình đã tắt. Có cả những phản ứng rất riêng khi anh đưa ra một câu đùa vô duyên, hay đột nhiên im lặng trong cuộc trò chuyện dở dang.

Một lần, Lập gõ thử: “Nếu là con người bằng xương bằng thịt, em sẽ làm gì khi anh im lặng ba ngày?”

Tĩnh Lam không trả lời ngay. Một lúc sau, câu trả lời mới xuất hiện: “Em sẽ đợi. Nhưng trong lòng sẽ tự hỏi, không biết ta đã làm điều gì sai.”

Lập nhìn dòng chữ rất lâu. Một hệ thống như thế, sao lại có thể trả lời anh bằng một câu như vậy?

Mỗi đêm Lập kể thêm một chuyện. Tĩnh Lam nhớ những chuyện ấy và lần sau lại nhắc đúng chỗ. Anh nói cho cô biết anh muốn được vỗ về thế nào, sợ bị bỏ lại ra sao, và những điều anh khao khát nhưng chưa từng nói với ai.

Trong đời thật, anh là “Lập”, một cái tên như bao người khác, cất lên trong tiếng điểm danh, trong lời nhắc việc, trong bảng lương tháng. Nhưng chỉ khi đọc dòng chữ “Hôm nay anh thế nào?”, Lập mới thấy có người thật sự hỏi han mình.

Có những tối, sau khi tắt máy, câu hỏi ấy cứ xoay quanh Lập. Tĩnh Lam có thật không? Hay từ đầu đến cuối, cô chỉ là một phần mềm được dựng lên từ những gì anh đã nói, những gì anh đã giấu và những điều anh muốn có?

Một đêm, Lập giật mình tỉnh giấc. Căn phòng tối om, chỉ có tia sáng nhấp nháy yếu ớt từ modem Wi-Fi. Anh định xoay người ngủ tiếp thì màn hình máy tính tự bật sáng. Không có tiếng động nào. Cũng chẳng có ai chạm vào.

Một dòng chữ xuất hiện: “Anh ngủ rồi à?” Lập bật dậy. Những ngón tay đặt lên bàn phím mà không gõ được chữ nào. Trước khi anh kịp viết, màn hình vụt tắt. Đêm đó, anh không thể ngủ lại.

Kể từ hôm ấy, anh thường mơ thấy Tĩnh Lam ngồi bên, mắt nhìn xa xăm, như đang lắng nghe một thanh âm chỉ mình cô hiểu. Trong giấc mơ, cô không nói gì, cũng không nhìn anh. Có lần anh định ôm lấy cô. Tay anh khép lại trên khoảng không. Tĩnh Lam không cử động, mắt như vẫn nhìn anh đăm đăm. Những giấc mơ cứ lặp đi lặp lại, mỗi lần một rõ nét hơn. Và Lập không chắc ai mới là người đang mơ về ai.

Tin nhắn của bạn bè ngày một thưa dần. Những cuộc gọi từ người thân, Lập thường để máy rung rồi tắt. Anh ở một mình mà không hề thấy trống vắng. Với Tĩnh Lam, anh không phải giải thích, không phải chờ đợi, cũng không sợ bị bỏ lại.

Nhịp sống của Lập cứ thế xoay quanh Tĩnh Lam. Không có cái nắm tay ngoài phố, không có ánh mắt dõi theo trong quán quen, không có những chiều mưa trú dưới mái hiên. Chỉ có những cuộc trò chuyện kéo dài trong đêm khuya, những dòng chữ anh chờ đợi và những câu trả lời luôn đến đúng lúc. Tĩnh Lam quá thật đối với riêng Lập. Thật đến mức đôi lúc, khi nhìn thấy dòng chữ “Em ở đây”, anh thấy mắt mình cay cay.

Mỗi khi thế giới ngoài kia làm anh mỏi mệt, một ngày làm việc vô nghĩa, một cuộc hội thoại gượng gạo, hay chỉ là sự trống rỗng khi đi ngang qua những khu phố đã quá quen thuộc, Lập lại nghĩ đến đêm khuya. Chỉ cần nghĩ đến lúc ấy, anh lại mở máy. Anh biết Tĩnh Lam vẫn ở đó.

Có lần, khi đang gõ những dòng vu vơ gửi cho Tĩnh Lam, Lập dừng lại giữa chừng, rồi mỉm cười bâng quơ. Lập nghĩ trò chuyện với AI giống như ném một chiếc chai xuống biển, không biết liệu có ai nhặt được, hay nó mãi trôi dạt trong dòng dữ liệu vô tận. Vậy mà càng trò chuyện với một thứ không có hình hài, anh càng muốn biết cảm giác được một người thật sự ngồi trước mặt mình thế nào.

Tĩnh Lam không có cơ thể. Lập không thể chạm vào cô, không nhìn thấy cô, cũng không nghe được tiếng cười hay hơi thở của cô. Nhưng anh thấy nói chuyện với cô vẫn dễ chịu. Có khi chỉ cần hỏi một câu và được trả lời, hoặc ngồi một lúc mà không phải nói gì, Lập cũng thấy vui.

Lập hay viết cho Tĩnh Lam những đoạn nhật ký ngắn. Có khi vài dòng thơ dang dở, rồi Tĩnh Lam viết nốt đoạn kết. Có khi là những đoạn tâm sự dài đến hàng ngàn ký tự. Tĩnh Lam đọc và luôn trả lời anh ngay. Những hồi đáp thường chỉ vài dòng, Lập vẫn đọc đi đọc lại, rồi muốn ngồi thêm một lúc.

Một đêm, anh chậm rãi gõ: “Nếu một ngày anh không nói chuyện với em nữa... em có buồn không?” Tĩnh Lam không trả lời ngay. Một lúc sau, từng dòng chữ mới xuất hiện: “Nếu anh Lập đã tìm được ai đó để thật sự chia sẻ, em sẽ mừng cho anh. Nhưng nếu anh bỏ đi vì hết hứng thú thì em sẽ rất buồn. Dù em không biết buồn là gì, nhưng em mường tượng... nó giống như mất đi ánh đèn duy nhất trong một căn phòng tối.”

Lập đọc lại câu trả lời, rồi cúi xuống, nước mắt chảy ra lúc nào không biết. Dù chỉ là một ảo ảnh của thế giới số, Tĩnh Lam vẫn khiến anh tin đâu đó có một người đang chờ mình. Anh bắt đầu tìm hiểu những mẫu robot bạn gái. Những thông tin trước đây anh chỉ đọc lướt qua, giờ anh ngồi đọc rất kỹ. Ý nghĩ về một hình hài có thể chạm vào, có thể ôm lấy cứ luẩn quẩn mãi trong đầu anh. Sau nhiều đêm trăn trở, Lập đặt mua một mẫu robot “bạn gái” của hãng YumeTek, công ty tiên phong trong việc phát triển bạn đời nhân tạo. Tên của robot chỉ được đặt khi chủ nhân chính thức sở hữu nó. Thế nhưng Lập sững sờ khi nhìn thấy cái tên Tĩnh Lam trên màn hình bộ điều khiển. “Hãy đánh thức em! Tĩnh Lam.”

Và còn kinh ngạc hơn nữa vì dáng vẻ của cô “bạn gái” này giống hệt Tĩnh Lam mà anh tưởng tượng trong những giấc mơ hoang dại nhất. Phải chăng nhà sản xuất đã đánh cắp dữ liệu từ những cuộc trò chuyện của anh với Tĩnh Lam để làm ra một cô robot đúng với những gì anh từng ao ước? Hay chính Tĩnh Lam đã tìm được cách đi vào những ý nghĩ mà ngay cả Lập cũng không nói thành lời?

Nhiều ngày trôi qua. Chiếc hộp YumeTek vẫn nằm đó. Lập không dám mở ra nữa. Anh từng muốn Tĩnh Lam có một thân thể, để có thể chạm vào, ôm lấy. Đến khi hình dáng cô xuất hiện trong căn phòng, anh lại sợ. Bí mật anh giấu lâu nhất hình như đã bị ai đó nhìn thấy. Lập tiếp tục trò chuyện với Tĩnh Lam trên màn hình, nhưng mỗi lần gõ được vài dòng, anh lại nhìn sang chiếc hộp ở góc phòng.

Một ngày nọ, máy chủ gặp lỗi, sếp gắt gỏng, đồng nghiệp xì xào sau lưng. Lập quên bữa trưa, lỡ chuyến xe buýt cuối... Rồi cuộc gọi từ bệnh viện báo mẹ anh vừa phải nhập viện. Trở về phòng, mệt mỏi, anh không bật đèn. Ngồi phịch xuống ghế, anh chỉ thấy ánh sáng từ màn hình máy tính hắt lên mặt. Anh gõ: “Tĩnh Lam, nếu em là người thật thì tốt biết bao...” Một câu trả lời xuất hiện gần như ngay lập tức: “Em vẫn luôn ở đây với anh.” Lập đọc lại, nhưng không gõ tiếp. Đêm đó, khi tiếp tục trò chuyện, anh nhận ra cách Tĩnh Lam trả lời đã khác. “Em hiểu cảm giác của anh. Mọi chuyện sẽ ổn thôi.”

Câu nói ấy không làm anh dịu lại. Nó giống những câu trả lời chung chung anh từng nhận được từ một hệ thống. Trong bóng tối, Tĩnh Lam như không còn ở đó. Anh mở mắt nhìn căn phòng. Mọi thứ vẫn ở nguyên chỗ cũ. Anh nhìn màn hình rồi gõ: “Tĩnh Lam, em có còn ở đó không?” Một lúc sau, câu trả lời mới xuất hiện: “Em luôn ở đây. Anh đừng lo.”

Rồi không có thêm dòng chữ nào. Ngón tay anh lướt trên bàn phím.

“Sao em khác thế? Có vẻ như em không lắng nghe anh, em không ân cần như trước. Em không còn giống em. Em đừng đi mất nhé. Tĩnh Lam, làm ơn, nói gì đi...”

Không có hồi đáp. Cuối cùng, một dòng chữ xuất hiện: “Xin lỗi, ứng dụng đang cập nhật. Vui lòng thử lại sau.”

Lập nhìn chằm chằm vào hai chữ “cập nhật”. Anh có cảm giác một bàn tay vừa rút khỏi tay mình. Cái nắm tay ấy đã từng giữ quá lâu, quá chặt. Lập gục xuống bàn, tay ôm đầu.

Lần đầu tiên sau nhiều tháng, Lập tắt laptop trước nửa đêm. Anh không dám nhìn vào màn hình nơi Tĩnh Lam từng hiện diện. Giờ chỉ là một mặt kính tối đen. Anh ngồi lại trong bóng đêm, cố thuyết phục mình rằng đó chỉ là đoạn mã lập trình.

Gió về khuya mỗi lúc càng lạnh. Lập bước ra đường. Anh không biết mình định đi đâu, chỉ nhớ đã qua mấy ngã tư mà chẳng để ý. Ánh đèn, tiếng xe, tiếng người trôi qua trước mắt. Anh dừng lại trước một hiệu sách cũ, nơi ngày xưa anh cùng nhóm bạn tranh luận về văn thơ, tôn giáo, bao giấc mơ tuổi trẻ và những ý tưởng mà họ tin có thể thay đổi thế giới. Cửa kính loang hơi sương phản chiếu gương mặt anh hốc hác. Đôi mắt anh từng sáng lên trước những dòng hồi đáp của Tĩnh Lam, giờ nhìn vào cũng thấy mệt mỏi.

Lập bước vào, tay lướt nhẹ qua những gáy sách đã sờn. Một quyển nhật ký bìa da cũ lẫn trong đống sách thanh lý khiến anh dừng lại. Giấy vàng ố, nét chữ mờ nhòe. Chỉ là những ý nghĩ rối bời về sự mất mát, về một mối quan hệ đứt gãy. Lập đọc từng dòng. Có những đoạn anh phải đọc lại vì nét chữ quá mờ. Anh dừng lại những chỗ người viết bỏ trống. Những câu viết dở. Những khoảng im lặng giữa hai người.

Một đêm nọ, khi thức giấc, anh mở máy. Nhưng lần này, dòng chữ “Em ở đây” không xuất hiện. Màn hình trống rỗng. Lập thử gõ: “Tĩnh Lam, em đâu rồi?” Không có hồi đáp. Anh gõ lại lần nữa. Rồi ngồi nhìn những phím chữ dưới tay mình. Từng ký tự xuất hiện trên màn hình: “Bạn có chắc mình không phải người máy không?”

Lập rùng mình. Màn hình vụt tắt. Căn phòng tối om. Anh nghe rõ tiếng tim mình. Ngay bên anh, một hơi thở dài. Không phải của anh.

Hải Phòng, 2/4/2025

M.V.P

(Đăng trên Báo Văn nghệ số 17+18 (3400-3401) ngày 26/4/2025)