Chiếc lồng ý nghĩ
Phan Đăng
Sáng nay mở mắt, không biết bằng một thuật toán nào đó mà bài thơ “Con chào mào” của thi sĩ Mai Văn Phấn bất chợt ùa vào mắt tôi. Thật ra, mỗi buổi sáng tôi thường nghe nhạc hoặc đọc thơ. Mấy ngày gần đây, tôi hay đọc lại những bài thơ cũ. Sáng nay, bất thình lình chạm vào một bài thơ mới, tôi chợt thấy một vẻ đẹp ngỡ ngàng mà thi ca có thể gieo xuống tâm trí con người.
Bây giờ ngồi tra cứu mới biết những câu thơ tôi vừa đọc chỉ là khổ đầu của “Con chào mào”. Nhưng theo tôi, chỉ riêng khổ thơ ấy thôi cũng đã đủ để chúng ta chạm vào một thi phẩm rất ấn tượng.
Con chào mào đốm trắng mũ đỏ
Hót trên cây cao chót vót
triu… uýt… huýt… tu hìu…
Tôi vội vẽ chiếc lồng trong ý nghĩ
Sợ chim bay đi
Ba dòng thơ đầu dường như chỉ đơn thuần ghi lại một hiện thực đẹp đẽ: một con chim, một cái cây, một tiếng hót. Nhưng đến khoảnh khắc chiếc lồng xuất hiện trong ý nghĩ, bài thơ bỗng mở ra một vùng suy tưởng rất sâu về con người. Chúng ta đang chìm vào tiếng hót của thiên nhiên, nhưng đồng thời lại sợ thiên nhiên rời khỏi mình.Chúng ta nhìn thấy một vẻ đẹp nằm ngoài tầm kiểm soát của mình, và phản ứng gần như tức thì là muốn giữ nó lại.
Chiếc lồng trong ý nghĩ con người thực chất đang nhốt ai? Nhốt con chim? Hay nhốt chính con người? Tôi chợt nhớ đến một định nghĩa về văn minh mà mình khá thích: “Văn minh là nhốt cả thiên nhiên vào trong một cái lồng”. Kể từ cuộc cách mạng nông nghiệp, lịch sử phát triển của con người, ở một nghĩa nào đó, cũng là lịch sử con người không ngừng tìm cách thuần hóa, chiếm hữu, đo đếm và kiểm soát thiên nhiên.
Ta đưa cây rừng vào khu vườn. Đưa dòng sông vào những con đập. Đưa muông thú vào sở thú. Và đôi khi, ta cũng đưa cả những người mình yêu thương vào những chiếc lồng được gọi bằng những cái tên rất đẹp: tình yêu, gia đình, trách nhiệm, bảo vệ.
Nhưng thiên nhiên có tiếng nói riêng của nó. Và những gì bị kiểm soát quá lâu thường sẽ tìm cách thoát khỏi sự kiểm soát ấy. Bởi vậy, cái khoảnh khắc người thơ nhận ra mình đang sợ con chim bay đi, rồi trong tâm lập tức xuất hiện một chiếc lồng, với tôi, chính là một khoảnh khắc thức tỉnh. Thức tỉnh để nhìn thấy tâm mong cầu kiểm soát của chính mình.
Có lẽ con người cần nhiều hơn những khoảnh khắc như thế. Những phút giây thức tỉnh, khi ta nhận ra mình hòa vào thiên nhiên mà không cần sở hữu nó. Những phút giây nghe một tiếng chim mà không cần níu giữ tiếng chim. Những phút giây nhìn một con chim bay đi và có thể mỉm cười: Nó bay đi theo cách mà nó cần phải bay đi.
Và có lẽ, trong khoảnh khắc ấy, khi không mong cầu, không kiểm soát, không níu giữ, một chiều kích mới được mở ra trong tâm trí con người, chiều kích của tự do đích thực.
Trọn vẹn bài của diễn giả Phan Đăng trên Youtube dưới đây
Cái lồng ý nghĩ | Diễn Giả Phan Đăng
(Nguồn: Facebook Phan Đăng)