Đáp án tham khảo đề Văn 10 – Chuyên ĐH Vinh 2026

(Kết Nối Tri Thức)

Câu 1 (NLXH):

Những khoảng lặng trong đời sống con người

Giải thích vấn đề: Trong guồng quay hối hả của kỷ nguyên số, con người luôn bị cuốn vào “tiếng ồn” của công việc, mạng xã hội và tham vọng. “Khoảng lặng” (sự tĩnh tại, an nhiên như hòn đá dưới suối) không phải là sự lười biếng hay trốn chạy hiện thực, mà là sự tự thu mình lại để thiết lập một không gian thanh lọc tâm hồn.

Bàn luận: Khoảng lặng là lúc ta ngắt kết nối với thế giới ảo để kết nối lại với bản ngã chân thực của chính mình. Chỉ khi “lặng yên”, ta mới nghe được tiếng vọng từ bên trong, nhận ra đâu là giá trị đích thực để thôi mải mê chạy theo những điều phù phiếm.

Sự tĩnh lặng tạo ra sức mạnh nội tại. Giống như hòn đá dẫu nước chảy xối xả vẫn “nhắm mắt an nhiên”, con người có khoảng lặng sẽ giữ được tâm thế vững vàng, không bị xô ngã trước những bão giông hay cám dỗ của cuộc đời.

Phản biện: Cần phân biệt “khoảng lặng” chủ động để tái tạo năng lượng với sự vô cảm, thu mình ốc đảo, thờ ơ trước những nỗi đau và trách nhiệm với cộng đồng.

Câu 2 (NLVH):

“Hoàn cảnh thoáng qua” và nghệ thuật của nhà thơ lớn

Lý giải: “Hoàn cảnh thoáng qua mà không hề để ý”: Đó là những chi tiết, sự vật, khoảnh khắc vô cùng bé nhỏ, bình dị, dễ bị dòng chảy cuộc sống nhấm chìm (một chiếc lá rơi, một hòn đá vô tri, một làn mưa bụi...).

“Nghệ thuật của nhà thơ lớn là phô bày...”: Khẳng định thiên chức và nhãn quan độc đáo của người nghệ sĩ. Thơ ca không nhất thiết phải những vấn đề vĩ mô, đao to búa lớn. Nhà thơ lớn là người có năng lực “vĩ đại hóa” những điều nhỏ bé, tìm thấy hạt ngọc lấp lánh của triết lý nhân sinh ẩn giấu trong những khoảnh khắc tưởng chừng vô nghĩa.

– Qua bài thơ “Đá trong lòng suối”:

Mai Văn Phấn đã bắt lấy một “hoàn cảnh thoáng qua”: Tảng đá nằm yên dưới lòng suối mặc cho dòng nước xối xả, mặc cho cảnh vật xung quanh (chim hót, voọc chuyền cành, mây bay, mưa bụi) không ngừng xao động.

Nhà thơ “phô bày” điều gì? Bề mặt là bức tranh thiên nhiên tuyệt mỹ mang phong vị thiền học. Bề sâu là bức thông điệp nhân sinh vĩ đại: Vạn vật đều luân chuyển, cái đẹp trần gian (sắc hoa dại) vô thường, “sao bình yên mãi được”. Giữa dòng chảy khắc nghiệt ấy, con người cần học được thái độ “Đá nhắm mắt an nhiên nước cuốn” – giữ tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến. Khoảnh khắc hòn đá nằm yên dưới suối đã được nâng lên thành một biểu tượng triết lý sâu sắc về sự tự tại của con người.

(Nguồn: Facebook Kết Nối Tri Thức)

ĐỀ THI

Đọc văn bản:

ĐÁ TRONG LÒNG SUỐI

– Mai Văn Phấn[1] –

Lặng yên cho nước chảy

Xối xả lâu lạnh toát mình đá

Mùa Xuân đấy sao?

Dây hoa leo đường mòn

Tiếng chim dội xuống róc rách

Bóng cây xao động tảng đá lúc râm lúc nắng 

Sắc hoa dại kia sao bình yên mãi được

Đá nhắm mắt an nhiên nước cuốn

Mấy con voọc chà vá chân xám[2]

Lại làm bóng cây dâng cao dập dềnh

Mưa bụi bay lung tung

Len lỏi vào nơi sâu kín nhất

Mây dừng nơi mây

Mùi ổi chín thơm len lỏi trong rừng

Một con nhím xù lông bất động

Hơn hết lúc này

Ai hãy ở yên chỗ đó.

 (In trong tập Bầu trời không mái che, NXB Hội Nhà văn, 2010)

Chú thích:

       [1] Mai Văn Phấn (1955) là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ Việt Nam đương đại. Thơ ông giàu tính thể nghiệm, thường hướng tới khám phá chiều sâu tâm linh, thiên nhiên và những rung động tinh vi của đời sống; ngôn ngữ cô đọng, giàu hình ảnh và gợi nhiều khoảng trống suy tưởng cho người đọc.

        [2] Voọc chà vá chân xám: Loài thú thuộc bộ Linh trưởng, chỉ có ở vùng rừng núi miền Trung và Tây Nguyên (Việt Nam); nổi tiếng với bộ lông năm màu sặc sỡ.

Câu 1. Nghị luận xã hội (8,0 điểm)

        Từ trạng thái “lặng yên” được gợi ra trong bài thơ, em hãy viết bài văn về chủ đề: những khoảng lặng trong đời sống con người.

Câu 2. Nghị luận văn học (12,0 điểm)

        Nhà văn, nhà triết học người Pháp Denis Diderot (1713 – 1784) từng viết:

        Nghệ thuật của nhà thơ lớn là phô bày cho các bạn thấy một hoàn cảnh thoáng qua mà các bạn không hề để ý.

(Denis Diderot, Từ mỹ học đến các loại hình nghệ thuật,

Phùng Văn Tửu dịch, NXB Tri thức, 2012, tr. 212)

        Từ bài thơ Đá trong lòng suối của Mai Văn Phấn và bằng những trải nghiệm văn học của mình, em hãy bàn luận ý kiến trên.

–––––– HẾT ––––––