Thơ Nastassia Nareika

 

Thi sĩ Nastassia Nareika

 

 

Thơ của Nastassia Nareika, nữ thi sĩ vùng Brest (Cộng hòa Belarus), song hành giữa những địa danh của Belarus và cõi nội tâm. Lịch sử trong thơ chị sống động qua tiếng vó ngựa, ánh gươm và những tường thành cổ. Mùa thu trong thơ chị là mùa vọng về từ quá khứ, mùa của những vết thương chưa lành, của dòng máu lịch sử vẫn rung lên trong huyết quản người đương thời. Song hành với cảm thức ấy là một trái tim yêu thương mãnh liệt, đi qua mọi thử thách.

Chị sinh ngày 28/10/1986 tại Maladzechna, tốt nghiệp Viện Báo chí thuộc Đại học Quốc gia Belarus năm 2009. Hiện chị công tác tại báo “Naviny Kamyanyetchyny”. Nastassia sáng tác thơ từ năm 10 tuổi và chỉ viết bằng tiếng Belarus; là tác giả tập thơ “Quyền Magdeburg nơi tâm khảm” (2013), từng được đăng trên các tạp chí văn học uy tín của Belarus. Năm 2017, chị nhận Giải thưởng Văn học Brest mang tên nhà văn Uladzimir Kalesnik.

Nastassia Nareika góp một tiếng nói riêng, khắc khoải và kiên cường, vào dòng chảy chung của thế hệ nhà thơ trẻ Belarus đương đại, những người đang viết tiếp lịch sử dân tộc bằng chính ngôn ngữ và số phận của mình.

 (Mai Văn Phấn dịch từ tiếng Nga và giới thiệu)

 

 

☆☆☆

Đêm nay những vì sao

Như hàng trăm năm trước,

Ngôi sao của Ragneda[1],

Ngôi sao của Jadwiga[2],

Và sao của Barbara[3].

Những vì sao cháy mãi,

Không hề biết tại sao.

Những vì sao tồn tại,

Chừng nào trong tâm hồn

Còn bùng lên ngọn lửa.

 

Lửa tình yêu rực rỡ,

Lửa cảm hứng dâng tràn,

Cùng nỗi đau âm ỉ.

Cháy mãi chẳng lụi tàn,

Một tâm hồn sáng tỏ.

Tôi cũng chẳng mờ phai,

Xin nguyện sống trọn đời

Của thiên mệnh phụ nữ.

Phụ nữ và thời gian.

Phụ nữ và số phận.

Thắp sáng mọi khoảng trời...

 

Ngôi sao soi lối đi,

Ngôi sao xa thăm thẳm.

Muôn đời sao vẫn cài

Lên mái tóc thiếu nữ.

Ragneda, Jadwiga, Barbara…

Những người thân, người xa.

Cách mọi người một bước

Bao trăn trở xuôi ngược

Là khao khát khôn nguôi.

 

Sẽ viết dưới sao trời,

Ngôi sao của phụ nữ.

Hồn tôi chẳng giam cầm

Lời ca và ý nghĩ.

Mặc vầng trăng cứ trôi,

Sáng trong hay buốt giá,

Sao sáng lên vội vã,

Tựa thế kỷ đi qua.

 

 

 

Mùa thu trở lại

 

1.

Turov[4] gọi tôi giữa đêm đông lạnh giá,

Gọi tôi, Halshany[5], Mir[6], Grodno[7], Nesvizh[8],

Cùng Navahrudak[9], Polotsk[10] gọi – tôi cứ đi,

Khi lòng tê dại nơi ngả đường hình Thánh Giá.

 

Giọng ai gọi tôi – tôi bừng tỉnh, hãi hùng,

Không lãng quên, chẳng thể nào quên được.

Chiếc lá phong bé nhỏ, đỏ như màu đồng,

Áp bàn tay mềm, thay tôi canh đêm mất ngủ.

 

2.

Mùa thu đã về. Đêm thu tôi thức trắng,

Mùa thu lần theo những mộ phần và dấu chân xưa,

Mùa thu cúi mình trước bức tường, từng trang sách cũ,

Mùa thu lang thang giữa những thành phố cổ.

 

Mùa thu rũ sạch bụi mờ, đánh thức giấc mơ lịch sử,

Mùa thu, trận chiến ngàn năm lại tái diễn một lần,

Mùa thu, tôi ngước nhìn sao đến hoa mắt, phân vân,

Mùa thu, dòng máu tiền nhân cuộn sôi trong huyết quản.

 

Có lẽ vì thế họ chỉ gọi tôi vào mùa thu,

Có lẽ vì thế những vết thương lại mở.

Chiếc lá phong màu đồng vừa thay sắc xanh lam.

Chẳng còn lòng xót thương. Chẳng cần đâu, Halshany.

 

 

 

☆☆☆

Người là duy nhất, được Chúa sinh ra,

Người là cội rễ, chẳng phải đâu xa.

 

Người là vĩnh hằng, ngàn đời ghi tạc,

Người không thể chối từ, chẳng gì khuất phục.

 

Người – sự sống của tôi, tuyết trắng muôn đời,

Người – mùa gặt chín vàng, thanh gươm sáng ngời.

 

Người – cánh buồm nâu, cối xay gió cũ,

Người – mảnh gương trời, tường thành phố cổ.

 

Người – cánh đồng xa, bước chân bò rừng,

Người – tiếp nối sự sống, bài học vô cùng.

 

Người là vô tận, là đêm mất ngủ,

Người bị săn đuổi. Người là tù nhân.

 

Người gai góc trong tôi – tay không tấc sắt,

Người đau đớn trong tôi – vết thương chẳng dứt.

 

Người là duy nhất, giữa bầy sói hoang,

Người là thẳm sâu... Người là quê hương.

 

 

 

☆☆☆

Khi ở Navahrudak

Mưa rơi,

Bức tường ấm áp

Dần nguội lạnh,

Tôi bước qua thời gian,

Như đi trên mặt nước,

Tôi biết,

Không còn lối thoát.

 

Khi ở Maladzechna[11]

Bão tuyết cuộn về,

Tuyết đổ không ngơi,

Tôi nghe tiếng ai gọi:

“Ngươi ở đâu?”,

Và cuộc sống

Bỗng không thể chịu nổi.

 

Khi gần Brest[12]

Gió lốc xoay vòng,

Mà chẳng thể

Lọt vào bên trong,

Tôi ngủ như chết,

Ở đó, như sâu hút,

Những giấc mơ

Bất tận hiện về.

 

Khi ở Maladzechna

Thượng Đế mỉm cười

Trên cao vời vợi

Bầu trời sáng trong,

Tôi lao về phía Người

Bằng tất cả sức mình,

Thành phố của tôi

Trên những vì sao và số phận!

 

 

 

☆☆☆

Họ bảo: “Đi đi!

Suy nghĩ để sau”.

Còn em bên vệ đường,

Đứng lặng như cây bạch dương.

Còn em nhìn anh

Rụt rè, từ thăm thẳm,

Còn em cứ nhìn

Để anh bước đi lặng lẽ.

 

Họ giục: “Nhanh lên!

Đừng đứng đó – chạy theo…”

Còn em như bén rễ vào đất

Dõi theo, và cứ nhìn.

Anh bước đi thật nhanh,

Rẽ khuất sau những cây Thánh Giá[13]

Tha lỗi cho em, nhưng em

Chưa bao giờ bật khóc.

 

Họ cứ nói... Mặc họ

Trôi qua bên em,

Trôi như đám mây xám,

Lặng lẽ phủ kín bầu trời.

Nỗi đau khiêm nhường của em

Đã ẩn sâu tận đáy

Tâm hồn. Nó chẳng muốn âu sầu.

Kiêu hãnh đến khổ đau!

 

Họ cứ nói. Nhưng nào biết,

Rằng hồn ta

Từ lâu lạc lối

Mỗi người một ngả.

Ngày xưa em đón anh

Từ cuộc chiến đáng nguyền rủa trở về,

Giờ đây, cho tình yêu của kẻ khác,

Em buông tay để anh đi.

 

 

 

☆☆☆

Tôi vẫn có con đường riêng mình,
Có và còn. Một con đường duy nhất –
Về Chúa, về Mẹ, về Thơ, về Quê Hương –
Qua đầm lầy, đường ray, sỏi đá vấn vương.

 

Lặng lẽ bước đi trên con đường thẳm,

Tôi mang theo trọn vẹn mảnh hồn tôi.

Tự nghiêm khắc nếu chính mình xét xử,

Chẳng cần đâu sự phán xét người đời.

 

Chỉ trước tòa Chúa, tôi mới chịu vâng lời,

Sợ uy Ngài hơn sợ chính tâm hồn trong tôi.

Bắt hồn mình thay đổi qua từng giây từng phút,

Mỗi bước đi lỗi lầm, đều tại chính tôi thôi.

 

Có những lúc tôi rơi vào sợ hãi,

Sợ linh hồn mình biến mất đâu rồi,

Về thiên đường tràn đầy nắng ấm,

Để thân xác tôi ngơ ngác trên đời.

 

Hỡi linh hồn bé nhỏ, đáng thương ơi –

Giá chuộc trái tim, thân xác và tâm trí.

Nếu phải xét xử tôi – xin cứ xét xử,

Cho linh hồn tôi sớm được bình yên.

 

 

 

☆☆☆

Khu vườn sạm gió của tôi.

Khu vườn lạnh cóng, đẫm lệ!

Bằng cành cây đau đớn, trơ trụi

Người khẽ chạm vào trái tim tôi…

Người thức trắng suốt đêm.

Linh cảm trận tuyết sắp đổ,

Rồi Người chờ đợi tuyết rơi,

Đón từng giọt ân sủng từ trời.

 

Rồi màu trắng sẽ đổ ập xuống

Trên Người, người thân yêu, và trên tôi.

Vào một cành cây mảnh mai yếu ớt,

Rồi sẽ có ngày một đám mây mắc lại…

Tuyết rơi như tấm ga giường mỏng

Phủ lên tấm lưng tật nguyền của Người.

Cảnh giam cầm trắng xóa đất này –

Vừa hạnh phúc, giấc mơ và hy vọng.

 

Khu vườn sạm gió của tôi!

Chính tôi là mảnh vỡ, hạt bụi thức dậy

Tôi là mảnh rời của tâm hồn, trang giấy,

Của khát khao, của những vần thơ.

Tôi gom góp, tôi thu nhặt mãi,

Nhưng chúng vẫn rơi xuống dưới chân tôi,

Như chiếc lá mùa thu. Người có nhớ?

Chiếc lá đầu tiên và cuối của Người.

 

Không cưỡng được, nó cứ nặng thêm –

Trên đôi vai mùa đông, tấm lụa.

Người không còn tin nữa,

Rằng mùa xuân kì diệu sẽ về.

Tôi đã hiểu, hiểu Người lắm chứ.

Tôi đang vượt qua nỗi sợ như thế.

Tôi gọi mùa xuân. Chỉ có lặng im...

Nó chưa quên ngày xưa hờn giận.

 

Đưa tay đây, khu vườn kiệt sức!

Khu vườn sạm gió của tôi…

Tôi sẽ không rời bỏ Người,

Vì ta mãi mãi gắn vào nhau, đau đớn.

Tôi sẽ chữa lành vết thương Người,

Không kém gì trận tuyết rơi năm cũ.

Người sẽ chữa lành vết thương tôi chứ?

Vậy thì tuyệt quá, vườn ơi –

Thế là trọn ân tình rồi.

 

 

 

☆☆☆

Anh biết gì về biển, hỡi anh yêu?

Chính em vẫn còn đang tìm kiếm.

Em gục xuống, đang dần cạn kiệt,

Chẳng gọi hải âu từ trên ban công.

 

Hải âu ở đâu?! Đây là thành phố.

Chỉ có nước khi trời đổ mưa rào.

Ở đây đôi khi giá lạnh ngự trị,

Tựa biển sâu. Anh hạnh phúc không?

 

Nếu không, thôi đành chia đôi ngả.

Em là thi sĩ. Và đã từng như thế.

Phố xá, bầu trời như mái nhà xám xịt,

Mặt đất chỉ là vỉa hè phủ đầy lá rơi.

 

Sao xa lạ quá với em. Troy[14]? Troy!

Nơi ấy là tai họa, cũng là điểm tựa.

Biển ư? Biển chính là mơ ước cũ...

Ta biết gì về biển, hỡi anh yêu?

 

______________

[1] Ragneda (thế kỷ X): Công nữ xứ Polatsk, biểu tượng cho khát vọng độc lập và tự chủ của vùng đất Belarus thời sơ khai. (ND)

[2] Yadviga (thế kỷ XIV): Nữ vương Ba Lan kiêm Công nữ Đại công quốc Litva, người đóng vai trò lịch sử quan trọng trong việc gắn kết văn hóa và chính trị vùng Đông - Trung Âu. (ND)

[3] Barbara Radziwiłł (thế kỷ XVI): Vương hậu Ba Lan và Đại Công nương Litva, nổi tiếng với vẻ đẹp đài các, tình yêu bi tráng cùng huyền thoại bất tử trong văn học dân gian Belarus. (ND)

[4] Turov – thành phố cổ, một trong những trung tâm quyền lực và tôn giáo sớm nhất của người Đông Slav (thế kỷ 10–12). (ND)

[5] Halshany – thị trấn nhỏ nổi tiếng với lâu đài cổ đổ nát, gắn liền với dòng họ quý tộc Halshanski. (ND)

[6] Mir – nổi tiếng với lâu đài Mir, di sản UNESCO, biểu tượng kiến trúc Gothic–Phục Hưng. (ND)

[7] Grodno – thành phố cổ vùng biên giới phía tây, từng là kinh đô thứ hai của Đại Công quốc Litva. (ND)

[8] Nesvizh – nổi tiếng với lâu đài Nesvizh của dòng họ Radziwiłł, di sản UNESCO. (ND)

[9] Navahrudak – kinh đô đầu tiên của Đại Công quốc Litva (thế kỷ 13). (ND)

[10] Polotsk – thành phố cổ nhất được ghi chép của Belarus, trung tâm Công quốc Polotsk thời trung cổ. (ND)

[11] Maladzechna – thành phố ở vùng Minsk, Belarus, nằm bên bờ sông Uša. (ND)

[12] Brest – thành phố biên giới phía tây Belarus, giáp Ba Lan, nổi tiếng với Pháo đài Brest – biểu tượng lịch sử về cuộc kháng chiến trong Thế chiến II. (ND)

[13] Ở đầu và cuối mỗi làng Belarus thường dựng một cây Thánh Giá như biểu tượng che chở và gìn giữ cộng đồng.

[14] Troy – thành cổ trong thần thoại Hy Lạp, nổi tiếng qua cuộc vây hãm mười năm được kể lại trong sử thi Iliad. (ND)

 

 

 

 

 

Анастасия НАРЕЙКО

* * *

 

Сегодня звезды, такие,

Как сотни лет назад,

Звезды Рагнеды,

Звезды Ядвиги,

Барбары.

Звезды пылают.

Звезды не знают – почему.

Звезды живут,

Пока в душах пожары.

 

Пожары любви,

Пожары вдохновения

И боли.

Гореть, не сгореть

Никогда

Светлой душе.

И мне не сгореть.

Играть вашу тяжелую роль.

Женщина и время.

Женщина и судьба.

Допиши.

 

Звезды пылают.

Звезды такие высокие.

Их вплетали извечно

В косы девушек.

Рагнеды, Ядвиги, Барбары…

Свои и далекие.

В шаге к вам –

Непреодолимое стремление назад.

 

Я буду писать

Под звездами вашими,

Сестры.

Для мыслей и слов

В душе не устрою тюрьму.

Пусть луна плывет,

Прозрачная, холодная и острая.

Пусть звезды пылают,

Как сотни лет назад.

 

 

 

ОСЕНЬ ВЕРНУЛАСЬ

 

1.

Зовет меня Туров холодной ночью,

Зовут Ольшаны, Мир и Гродно, Несвиж,

Зовет Новогрудок, Полоцк зовет – я иду,

Пока не застынет душа там, где дорожки, как крест.

 

Зовут меня голоса – просыпаюсь в ужасе.

И забытья нет, и невозможно получить забытье.

Ладошку кладет за меня на бессоннице плаху

Маленький кленовый листочек, красный, как медь.

 

2.

Осень вернулась. Осенью мне не спится,

Осенью нужно идти по кладбищах и следах,

Осенью нужно на стены и книги молиться,

Осенью нужно блуждать по старым городам.

 

Осенью сны и пыль стряхивает история,

Осенью битва веков повторяется снова,

Осенью до слепоты вглядываюсь в звезды я,

Осенью стонет в жилах прошлого кровь.

 

Наверное, потому зовут они только осенью,

Осенью, наверное, потому открываются раны.

Кленовый листочек лежит не медный, а с просинью.

Пощады нет. И не нужно, Ольшаны.

 

 

 

* * *

Ты единственный мой, данный Богом.

Ты родовой мой, а не ворованный.

 

Ты извечный мой, векопомный мой.

Ты бесспорный мой и несломленный мой.

 

Ты – жизнь моя, ты – мой снег седой.

Ты – моя жатва, ты – мой меч кривой.

 

Ты – весла крыло, ты – мельница старая.

Ты – стекло небес, городов стены.

 

Ты – полей простор, ты – зубриный шаг.

Ты – жизни продолжение, ты – жизни урок.

 

Ты бездонный мой, ты бессонный мой,

Ты пленный мой, ты загонный мой.

 

Ты колючий мой – ты безоружный мой,

Ты болючий мой. Незаживающий мой!

 

Ты единственный мой. Среди волчьих стай.

Ты глубинный мой… Ты – мой родной край.

 

 

 

* * *

Когда в Новогрудке

Дождь идет,

Стены разогретые

Студит,

Я иду по времени,

Как по воде,

Я знаю,

Что выхода не будет.

 

Когда в Молодечно

Метель метет,

бесконечно

Идет снег,

Я слышу, как голос спрашивает:

«Ты где?»,

И тяжело становится

Жить.

 

Когда возле Бреста

Кружатся ветра,

А он не дает

Ворваться,

Я сплю, как убитая,

Там, внутри,

И мне сны

Бесконечные снятся.

 

Когда в Молодечно

Улыбается Бог

Высоко

В светлых небесах,

Бросаюсь я к нему

Со всех ног,

Мой город

На звездах и судьбах!

 

 

 

* * *

Они говорили: «Иди!

Думать будешь потом».

А я возле дороги,

Будто берёза стояла.

А я на тебя

Смотрела несмело, издалека,

А я смотрела

И просто тебя отпускала.

 

Они говорили: «Быстрей!

Ты не стой – подбеги…»

А я приросла к земле

И смотрела, смотрела.

Ты быстро шел,

Поворачивал уже за кресты. (в начале и конце деревни в Беларуси ставят крест-оберег)

Прости, но я голосить

Никогда не умела

 

Они говорили… Их слова

Проходили мимо меня,

Плыли, словно тучи,

И небо затягивали тихо.

Моя скромная боль

Пряталась глубоко на дне

Души. Она кричать не хотела.

Гордая к несчастью!

 

Они говорили. Но только

Не знали они,

Что наши души

Давно по отдельности блуждают.

Тебя встречала когда-то

С проклятой войны,

Теперь на любовь чужую

Тебя отпускаю.

 

 

 

* * *

У меня была своя дорога,

Есть и будет. Мой единый путь –

К Родине, Матери, Стиху, Богу –

по болотам, рельсам, камням.

 

Тихо я иду своей дорогой,

В руках несу свою душу.

И если сужу ее, то строго,

И суда чужого не прошу.

 

Только Божий суд один принимаю

И боюсь я больше, чем она.

Я ее меняться заставляю.

Каждый шаг ее – моя вина.

 

Я иногда пугаюсь бесконечно,

Что ее Извечный заберет

В голубой рай, где светит солнце,

А меня оставит у двери.

 

Бедная душа моя маленькая –

Откуп сердца, тела, головы.

Судите меня? – Пускай. Принимаю,

А ее, прошу, оставьте вы.

 

 

 

* * *

Мой обветренный сад.

Мой замерзший, заплаканный сад!

Ты веточкой голой

К сердцу прикасаешься, болящий…

Ты ночами не спишь.

Предчувствуешь: идет снегопад!

И ожидаешь его,

Словно ложечки манны небесной.

 

И обрушится бель

На тебя, дорогой, на меня.

За веточку слабую

Однажды зацепится туча…

Снег простынею тонкой

Изуродованный хребет укроет.

Этот белый плен –

И надежда, и счастье, и мечта.

 

Мой обветренный сад!

Я сама – лохмотья, лохмотья.

Я – обрывки души и бумаги,

Надежды и стихов.

Я собираю, собираю,

Но сыплются вниз они,

Как осенью листья. Помнишь ты?

Твой последний. Твой первый.

 

И непреодолимо становится тяжелее

Зимний шелк на плечах.

Ты не веришь уже,

Что весна среброзвонная придет.

Я тебя понимаю.

Я такой же превозмогаю страх.

Я зову ее. Тишина…

Не забыла об обиде.

 

Дай руку, мой замученный сад!

Мой обветренный сад…

Я не брошу тебя,

Потому что навечно, до боли связаны.

Залечу твои раны

Не хуже, чем прежний снегопад.

Ты залечишь мои?

То замечательно, мой сад.

То квиты.

 

 

 

* * *

Что ты знаешь про море, милый?

Я сама его еще ищу.

Я сдаюсь, я теряю силы

И с балкона чаек не зову.

 

Ну какие чайки?! Это – город.

Тут вода бывает только в ливень.

Тут такой царит иногда холод,

Как на дне морском. Ты тут счастлив?

 

Если нет, идти нам разными путями.

Я – поэт. Я им была когда-то.

Этот город с небом – серой крышей –

И полом – асфальт под листьями –

 

Мне чужим кажется. Троя? Троя!

Он – моя беда и место силы.

Ну а море? Море – это мечта…

Что мы знаем про море, милый?