Từ “khoảng trắng” văn chương đến “khoảng lặng” cuộc đời – Đề chuyên đại học vinh 2026 (vòng 2)

Nếu đề Sở Nghệ An sắc lạnh với hiện thực đời sống, thì đề Đại học Vinh lại mang một phong vị thiền học vô cùng sâu lắng. Đề thi tạo ra một trục liên kết tuyệt đẹp: Phần NLXH yêu cầu bàn về giá trị của “những khoảng lặng trong đời sống con người” giữa một thế giới đầy ồn ào, xô bồ. Phần NLVH mượn lời triết gia Denis Diderot để khẳng định tài năng của một nhà thơ lớn: Bắt lấy và phô bày “một hoàn cảnh thoáng qua mà các bạn không hề để ý”.

Văn chương kỳ diệu ở chỗ, nó nhặt nhạnh những viên đá dưới lòng suối, những chiếc lá vô tình rơi để dựng nên cả một vũ trụ nhân sinh. Mời các bạn cùng bung tỏa bút lực với đề thi tuyệt hay này!

Đề thi chính thức:

ĐỀ THI CHÍNH THỨC KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 TRƯỜNG THPT CHUYÊN ĐẠI HỌC VINH NĂM HỌC 2026 – 2027

Môn thi: NGỮ VĂN (Vòng 2)

Thời gian: 150 phút (không kể thời gian phát đề)

Đọc văn bản:

ĐÁ TRONG LÒNG SUỐI

 Mai Văn Phấn

Lặng yên cho nước chảy

Xối xả lâu lạnh toát mình đá

Mùa Xuân đấy sao?

Dây hoa leo đường mòn

Tiếng chim dội xuống róc rách

Bóng cây xao động tảng đá lúc râm lúc nắng 

Sắc hoa dại kia sao bình yên mãi được

Đá nhắm mắt an nhiên nước cuốn

Mấy con voọc chà vá chân xám[2]

Lại làm bóng cây dâng cao dập dềnh

Mưa bụi bay lung tung

Len lỏi vào nơi sâu kín nhất

Mây dừng nơi mây

Mùi ổi chín thơm len lỏi trong rừng

Một con nhím xù lông bất động

Hơn hết lúc này

Ai hãy ở yên chỗ đó.

(In trong tập Bầu trời không mái che, NXB Hội Nhà văn, 2010)

Câu 1. Nghị luận xã hội (8,0 điểm) Từ trạng thái “lặng yên” được gợi ra trong bài thơ, em hãy viết bài văn về chủ đề: những khoảng lặng trong đời sống con người.

Câu 2. Nghị luận văn học (12,0 điểm) Nhà văn, nhà triết học người Pháp Denis Diderot (1713 – 1784) từng viết: Nghệ thuật của nhà thơ lớn là phô bày cho các bạn thấy một hoàn cảnh thoáng qua mà các bạn không hề để ý. Từ bài thơ “Đá trong lòng suối” của Mai Văn Phấn và bằng những trải nghiệm văn học của mình, em hãy bàn luận ý kiến trên.

(Đáp án gợi ý và bài viết mẫu đã được ghim dưới bình luận trang Kết Nối Tri Thức).

Kết Nối Tri Thức:

Câu 1 (NLXH): Những khoảng lặng trong đời sống con người

Giải thích vấn đề: Trong guồng quay hối hả của kỷ nguyên số, con người luôn bị cuốn vào “tiếng ồn” của công việc, mạng xã hội và tham vọng. “Khoảng lặng” (sự tĩnh tại, an nhiên như hòn đá dưới suối) không phải là sự lười biếng hay trốn chạy hiện thực, mà là sự tự thu mình lại để thiết lập một không gian thanh lọc tâm hồn.

Bàn luận: Khoảng lặng là lúc ta ngắt kết nối với thế giới ảo để kết nối lại với bản ngã chân thực của chính mình. Chỉ khi “lặng yên”, ta mới nghe được tiếng vọng từ bên trong, nhận ra đâu là giá trị đích thực để thôi mải mê chạy theo những điều phù phiếm.

Sự tĩnh lặng tạo ra sức mạnh nội tại. Giống như hòn đá dẫu nước chảy xối xả vẫn “nhắm mắt an nhiên”, con người có khoảng lặng sẽ giữ được tâm thế vững vàng, không bị xô ngã trước những bão giông hay cám dỗ của cuộc đời.

Phản biện: Cần phân biệt “khoảng lặng” chủ động để tái tạo năng lượng với sự vô cảm, thu mình ốc đảo, thờ ơ trước những nỗi đau và trách nhiệm với cộng đồng.

Kết Nối Tri Thức:

“Nhà văn Pau–tốp–xki từng nói: 'Chi tiết làm nên bụi vàng của tác phẩm’”. Cuộc sống vốn dĩ là một dòng chảy cuồn cuộn của những sự kiện khổng lồ và vô vàn những khoảnh khắc li ti, vụn vặt. Đại đa số chúng ta thường chỉ chú ý đến những biến cố đao to búa lớn mà vô tình dẫm đạp lên những mảnh vỡ bé nhỏ của đời thường. Nhưng nghệ thuật chân chính không cho phép sự lướt qua vô tình ấy. Nhận định của Denis Diderot: “Nghệ thuật của nhà thơ lớn là phô bày cho các bạn thấy một hoàn cảnh thoáng qua mà các bạn không hề để ý” đã chạm đến quyền năng mầu nhiệm nhất của thi ca. Thơ ca thực chất là chiếc kính hiển vi của tâm hồn. Nhà thơ vĩ đại không phải là người đứng trên đỉnh cao để hô hào, mà là người biết cúi xuống, nhặt nhạnh một “hoàn cảnh thoáng qua”, dùng bầu máu nóng và tư duy triết học của mình ủ ấm nó, biến một hạt cát vô tri thành một viên ngọc phát sáng những chân lý nhân sinh.

Đến với “Đá trong lòng suối” của Mai Văn Phấn, ta thực sự bị bàng hoàng trước sự “phô bày” tinh tế ấy. Chỉ là một tảng đá nằm lạnh lẽo dưới dòng nước, chỉ là một chút mưa bụi, một mùi ổi chín thoảng qua trong rừng – những thứ ta có thể dễ dàng bắt gặp và lãng quên hàng ngàn lần trong đời. Thế nhưng, qua nhãn quan thiền học của Mai Văn Phấn, cái khoảnh khắc tảng “Đá nhắm mắt an nhiên nước cuốn” bỗng dưng bừng nở thành một biểu tượng triết học đồ sộ. Nó không còn là câu chuyện của tự nhiên, nó là bản thể của con người giữa cõi phù sinh. Giữa một thế giới luôn vận động ồn ào và đầy rẫy những đổi thay bất trắc (“xối xả”, “dập dềnh, “bay lung tung”), sự “an nhiên” của tảng đá chính là bản lĩnh tĩnh tại tối thượng mà con người cần có để không bị ngoại cảnh nuốt chửng. Chỉ bằng một khoảnh khắc chớp nhoáng, Mai Văn Phấn đã xuất sắc đánh thức ta khỏi sự xô bồ, buộc ta phải dừng lại, thở chậm đi và học cách “ở yên chỗ đó” để bảo toàn sự thuần khiết nơi đáy sâu tâm hồn.

(Nguồn: Kết Nối Tri Thức)