SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH

KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI TỈNH LỚP 9 NĂM HỌC 2025 – 2026

 

Môn thi: Ngữ văn

Thời gian làm bài: 120 phút

 

(Đề thi có 01 trang, gồm 02 câu)

 

Câu 1. Nghị luận xã hội (8,0 điểm)

 

Có một lời khuyên dành cho các bạn trẻ, rằng:

Hãy sống ở ngôi thứ nhất và hãy sống ở thì hiện tại.

Em hãy viết bài văn trình bày quan điểm của mình về lời khuyên ấy.

 

Câu 2. Nghị luận văn học (12,0 điểm)

 

           Đọc bài thơ và thực hiện yêu cầu dưới đây:

 

VIẾT CHO CON

(Trương Đăng Dung)

 

Bây giờ con ở đây

từng khóm lá xanh đang lặng lẽ nép trong vườn

bàn chân con chưa để dấu muôn nơi

những cánh hoa tay con chưa chạm tới

trong mắt con trời xanh yên ả

những đám mây như gấu trắng bồng bềnh.

 

Bây giờ con ở đây

khi những cánh rừng già châu Phi bốc cháy

voi chạy về châu Âu chết cóng giữa mùa đông

khi hàng triệu con chim rời xứ lạnh bay về xứ nóng

kiệt sức rồi phải lao xuống biển sâu.

 

Hôm nay con học đi

ông hàng xóm chống gậy ra vườn lê từng bước nặng nề

hôm nay con học nói

bà hàng xóm thều thào với chồng về một miền quê thời tuổi trẻ.

 

Mai ngày con lớn lên

bố không biết những điều con sẽ nghĩ

bố không biết những con voi còn chết cóng phía trời xa

bố không biết những đàn chim còn bay về xứ nóng?...

bố chỉ mong trái tim con đừng bao giờ lạc lõng

trước mọi vui buồn bất hạnh của thời con.⁽¹⁾

 

Nhà thơ Mai Văn Phấn từng chia sẻ: Tôi nhận thức rằng, thơ là ánh sáng khai thị cho con người bằng nghệ thuật ngôn từ.⁽²⁾

 

             Hãy kết nối bài thơ Viết cho con (Trương Đăng Dung) với trải nghiệm thơ ca để viết bài văn trình bày suy nghĩ của em về ý kiến trên.

(1). Dẫn theo Nguyễn Thanh Tâm, Những mảnh ghép của huyền thoại, NXB Văn học, 2024, tr. 585 – 586.

 (2). Mai Văn Phấn, Những bước đầu tiên, in trong Nhịp điệu vẽ lối đi, NXB Hội Nhà văn, 2024, tr. 357.

 

 

..........HẾT..........

 

 

• Thí sinh không được sử dụng tài liệu.
• Giám thị không giải thích gì thêm.

 

 

Họ và tên thí sinh: :…………… Số báo danh: :……………

 

 

☆ ☆ ☆☆ ☆

 

 

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH

☆ ☆ ☆

HƯỚNG DẪN CHẤM THI

KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI TỈNH LỚP 9

NĂM HỌC 2025 – 2026

 

Môn: Ngữ văn

 

I. Hướng dẫn chung

 

1. Giám khảo cần nghiên cứu kỹ Đề và Hướng dẫn chấm trước khi thực hiện việc chấm thi.

2. Điểm của bài thi là kết quả của việc đánh giá tổng quát các năng lực: năng lực đọc hiểu văn bản, năng lực vận dụng kiến thức và kỹ năng, năng lực tạo lập văn bản, năng lực sáng tạo.

3. Giám khảo tránh việc đếm ý cho điểm và tuyệt đối không áp đặt quan điểm của mình khi đánh giá bài làm của thí sinh; đặc biệt khuyến khích những bài viết giàu tính sáng tạo, thể hiện lối tư duy đa chiều, giàu chất văn và cảm xúc.

 

II. Hướng dẫn cụ thể

 

Câu 1. Nghị luận xã hội

 

Hãy sống ở ngôi thứ nhất và hãy sống ở thì hiện tại. | 8,0 điểm

 

Yêu cầu về kỹ năng | 2,0

 

• Xác định đúng vấn đề cần nghị luận.

• Hệ thống luận điểm, luận cứ, luận chứng rõ ràng.

• Lập luận chặt chẽ, thuyết phục; diễn đạt thanh thoát.

• Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kỹ năng để viết bài văn nghị luận hoàn chỉnh.

 

Yêu cầu về kiến thức | 6,0

 

Học sinh tự do kiến giải, nhưng cần đảm bảo một số ý cơ bản dưới đây:

 

1. Giải thích | 1,0

 

• “Sống ở ngôi thứ nhất”: sống có bản ngã, tự trọng, dám là chính mình, không lệ thuộc vào người khác.

• “Sống ở thì hiện tại”: trân trọng những gì đang có, đang hiện hữu, gắn với điều kiện thực tế, không nặng nề với quá khứ, không ảo tưởng về tương lai xa vời.

• Khái quát: Lời khuyên đưa đến cho các bạn trẻ một thông điệp sâu sắc về lẽ sống – sống có bản ngã, tự trọng, tự tin khẳng định giá trị bản thân, trân trọng thực tế đang hiện hữu, không hối tiếc quá khứ, không ảo vọng tương lai.

 

2. Bàn luận

 

2.1. Hãy sống ở ngôi thứ nhất | 2,0

 

• Sống ở ngôi thứ nhất thể hiện ở sự ý thức về bản ngã, về năng lực của bản thân, tự tin, tự trọng, bản lĩnh trước cuộc đời. Đó chính là một trong những sức mạnh để vượt qua mọi khó khăn thử thách trong cuộc sống.

• Sống ở ngôi thứ nhất khiến con người ta luôn đề cao tinh thần tự ý thức về bản thân, nỗ lực phấn đấu để không ngừng “nâng cấp” bản thân, đáp ứng đòi hỏi khắt khe của đời sống khách quan.

• Sống ở ngôi thứ nhất giúp chúng ta luôn biết trân trọng những giá trị mình có, những thành quả mình đạt được, tự tin khẳng định giá trị của mình trước cộng đồng xã hội.

• Sống ở ngôi thứ nhất cũng khiến con người ta thoát khỏi tinh thần tự ti, bi quan, lệ thuộc vào mọi người, và luôn làm chủ được cuộc sống của mình.

• Tuy vậy, sống ở ngôi thứ nhất không đồng nghĩa với lối sống ảo tưởng, tự cao tự đại, lập dị, tách rời cộng đồng.

 

2.2. Hãy sống ở thì hiện tại | 2,0

 

• Sống ở thì hiện tại thể hiện qua tinh thần tôn trọng những gì đang có, đang hiện hữu, đang diễn ra, gắn với điều kiện thực tế.

• Sống ở thì hiện tại là lối sống tỉnh táo, tôn trọng thực tế khách quan, phù hợp với quy luật vận động của đời sống con người và xã hội.

• Sống ở thì hiện tại sẽ khiến con người ta nhìn thẳng vào thực tế, khách quan nhận ra ưu điểm và hạn chế của bản thân, nỗ lực phấn đấu để thích ứng và phát triển.

• Cuộc sống mỗi ngày một khác, sống hết mình với từng thời khắc hiện tại sẽ giúp chúng ta chuẩn bị nền tảng vững chắc cho tương lai, và luôn cảm nhận đời sống với tất cả giá trị tốt đẹp.

• Tuy nhiên, tôn trọng hiện tại nhưng không thể tách rời quá khứ và tương lai. Đoạn tuyệt với quá khứ là đánh mất nền tảng, không nhìn thấy tương lai cũng có nghĩa là không có phương hướng vận động và phát triển. Trân trọng cuộc sống thực tại là lối sống thực tế, trí tuệ, không đồng nhất với tinh thần thực dụng.

 

3. Bài học nhận thức | 1,0

 

• Ý thức cao độ về bản thân.

• Tự tin, bản lĩnh, trân trọng những gì mình có, dám sống là chính mình, không ngừng nỗ lực khẳng định giá trị bản thân, không lệ thuộc vào người khác.

• Sống ở “ngôi thứ nhất” nhưng phải hài hòa với cộng đồng; sống ở “thì hiện tại” nhưng không đoạn tuyệt với quá khứ, không tách rời với định hướng tương lai; coi trọng thực tế nhưng không được thực dụng một cách thái quá.

 

Câu 2. Nghị luận văn học

 

Thơ là ánh sáng khai thị cho con người bằng nghệ thuật ngôn từ. | 12,0 điểm

 

Yêu cầu về kỹ năng | 2,0

 

• Xác định đúng vấn đề cần nghị luận.

• Hệ thống luận điểm, luận cứ, luận chứng rõ ràng.

• Lập luận chặt chẽ, thuyết phục; diễn đạt thanh thoát.

• Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kỹ năng để viết bài văn nghị luận hoàn chỉnh.

 

Yêu cầu về kiến thức | 10,0

 

Học sinh tự do bàn luận, kiến giải, nhưng cần đảm bảo một số ý cơ bản theo định hướng dưới đây:

 

 

1. Giải thích | 1,0

 

• “Thơ”: một thể loại văn học thuộc phương thức trữ tình, bộc lộ tâm tư tình cảm của chủ thể trữ tình trước hiện thực đời sống thông qua hình thức ngôn từ ngắn gọn, súc tích, giàu sức gợi, giàu nhịp điệu và nhạc tính.

• “Ánh  sáng khai thị cho con người”: trong ngữ liệu này, “ánh sáng” là ẩn dụ chỉ những giá trị tinh thần tốt đẹp, còn “khai thị” là mở ra cách nhìn, tầm nhìn cho con người. Theo đó, ánh sáng của thơ ca khai mở nhận thức, đưa đến tầm nhìn mới, nhận thức mới, hướng con người về những giá trị tốt đẹp của cuộc sống.

• “Nghệ thuật ngôn từ”: hoạt động sử dụng ngôn từ trong sáng tạo văn học.

• Khái quát: Ý kiến của Mai Văn Phấn là sự đúc kết về vẻ đẹp và giá trị của thơ đối với đời sống con người.

 

2. Bàn luận

 

2.1. “Thơ là ánh sáng khai thị cho con người”… | 2,5

 

• Nhìn từ đặc trưng nội dung, thơ là rượu của thế gian, là tinh túy của đời sống tinh thần được chưng cất bởi trí tuệ và tâm hồn của người nghệ sĩ. Thơ chân chính vì thế sẽ là “ánh sáng” để “khai thị” cho người đọc.

• Người nghệ sĩ chân chính bên cạnh tài năng còn phải có cái tâm với thơ ca và với cuộc đời. Cái tâm ấy thể hiện rõ nhất ở tư tưởng tích cực, nhân văn, khát vọng cải tạo đời sống tinh thần con người theo chiều hướng tốt đẹp. Chính tư tưởng nhân văn tốt đẹp của người nghệ sĩ là một thứ “ánh sáng” để soi đường dẫn lối cho người đọc.

• Đối với người nghệ sĩ, sáng tác nghĩa là sáng tạo, là tìm tòi khám phá, phát hiện và đưa đến “ánh sáng” cho người đọc.

• Nhìn từ chức năng giá trị, thơ sinh ra để góp phần nâng cao nhận thức, bồi dưỡng tâm hồn, nâng cao thị hiếu và năng lực thẩm mỹ, giáo dục lối sống, mở lối dẫn đường cho người đọc đến với xứ sở của chân, thiện, mỹ. Đó là “ánh sáng”, là sứ mệnh của thơ đối với đời sống con người.

• Tuy nhiên, không phải thơ nào cũng là “ánh sáng”, và không phải ánh sáng nào cũng có thể “khai thị” cho con người. Chỉ khi thơ là những tác phẩm nghệ thuật đích thực, con người đọc có đủ tầm đón đợi và động cơ tiếp nhận tích cực thì thơ mới có thể là “ánh sáng khai thị cho con người”.

 

2.2. … bằng nghệ thuật ngôn từ độc đáo | 2,5

 

• Thơ là một loại hình nghệ thuật – nghệ thuật ngôn từ. Đã là nghệ thuật thì hẳn phải đẹp, phải độc đáo mới có thể đủ sức lôi cuốn, hấp dẫn người đọc.

• Nhà thơ là nhà luyện đan ngôn từ, biến ngôn ngữ đời sống trở thành ngôn từ nghệ thuật để diễn tả ánh sáng tư tưởng tình cảm của mình đến với người đọc.

• Làm thơ không phải là việc ghép vần ghép chữ, mà đó là hoạt động sáng tạo để khiến mỗi tác phẩm là một kết cấu ngôn từ riêng biệt, độc đáo, một “kết cấu vẫy gọi” người đọc.

• Nhìn từ phía người đọc, thơ phải được chuyển tải qua hình thức ngôn từ độc đáo mới có thể thỏa mãn nhu cầu thẩm mỹ, khơi dậy hứng thú và động lực tiếp nhận. Nếu ánh sáng tư tưởng khiến người ta suy ngẫm, thì vẻ đẹp ngôn từ khiến người ta thích thú ngắm nhìn và thưởng thức.

• Nghệ thuật ngôn từ sẽ tạo ra ngôn từ nghệ thuật. Vẻ đẹp của ngôn từ nghệ thuật trong thơ thể hiện qua nhiều bình diện như ngữ âm của từ, từ vựng, ngữ pháp của câu, của đoạn, cấu tứ của văn bản, những khoảng trống khoảng trắng,…

• Đành rằng, “thơ là ánh sáng khai thị cho con người bằng nghệ thuật ngôn từ”, nhưng nếu chỉ chuyên chú vào hình thức để tạo ra những hình hài câu chữ khác lạ thì đó chưa phải là thơ. Hình thức nếu không được chảy ra từ huyết mạch tư tưởng cảm xúc thì dù có mới lạ thế nào cũng trở nên vô nghĩa.

• Thêm nữa, chính hình thức nghệ thuật độc đáo cũng là một thứ ánh sáng để “khai thị” cho con người, nâng cao nhận thức và năng lực thẩm mỹ cho con người.

 

3. Phân tích bài thơ Viết cho con của Trương Đăng Dung

 

Định hướng phân tích làm rõ các bình diện sau đây:

 

3.1. Nhìn từ nội dung | 1,5

 

Bài thơ Viết cho con mang đến cho người đọc những “ánh sáng” mới mẻ. Ánh sáng ấy trước hết là cái nhìn bao quát về hiện thực: Thế giới trẻ thơ của con trong trẻo, yên bình, nhưng thế giới rộng lớn bên ngoài thì đầy những nghịch lí, mỏi sinh của con người vì thế cũng nhiều khó khăn thử thách.

Bên cạnh đó, bài thơ đưa đến cho người đọc một thông điệp nhân sinh sâu sắc: Ý thức được quy luật của đời sống để không hoài phí tuổi trẻ; dù mai này cuộc sống ra sao thì “trái tim con đừng bao giờ lạc lòng” trước mọi vui buồn bất hạnh của thời con”.

 

3.2. Nhìn từ hình thức | 1,0

 

Cách thức cấu tứ độc đáo (bài thơ Viết cho con là một kết cấu ngôn từ độc đáo: cấu tứ bằng cách lấy mạch vận động của không gian, thời gian để biểu đạt tư tưởng); hình ảnh thơ giàu sức gợi; câu thơ dài được vận động tự do phù hợp với việc bộc lộ tâm tư, giọng thơ trầm tĩnh; thủ pháp tương phản góp phần quan trọng làm hiện lên tư tưởng mang tầm triết lí,…

 

3.3. Đánh giá chung | 0,5

 

Bài thơ là lời cha Viết cho con, nhưng cũng là lời của một người từng trải chia sẻ tâm tư khát vọng của mình về một lối sống đầy ánh sáng của tinh người. Tư tưởng nhân văn đó được chuyển tải qua hình thức ngôn từ riêng biệt, độc đáo, phá vỡ quy tắc kết cấu thông thường của thơ ca truyền thống.

 

4. Nâng cao vấn đề | 1,0

 

• Ý kiến của Mai Văn Phấn là một định nghĩa khá trọn vẹn về thơ. Trong định nghĩa đó, ông đã chỉ ra hai bình diện của thơ: Về nội dung, thơ là “ánh sáng” để khai thị cho con người. Về hình thức, “ánh sáng” trong thơ phải được chuyển tải qua ngôn từ nghệ thuật độc đáo – kết quả của nghệ thuật sử dụng ngôn từ. Hai bình diện đó phải có sự hài hòa thì sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩ mới có thể là thơ ca chân chính.

• Ý kiến của Mai Văn Phấn thể hiện quan điểm có tính phổ quát về thơ. Tính hợp lí của ý kiến ấy có thể được khảo nghiệm qua mọi văn bản thơ chân chính mà Viết cho con của nhà thơ Trương Đăng Dung là một minh chứng.

• Ý kiến của Mai Văn Phấn không chỉ có ý nghĩa khẳng định lại một chân lí của thơ ca, mà còn mang giá trị thực tiễn sâu sắc: Người làm thơ phải luôn nỗ lực tìm tòi, sáng tạo để có thể khám phá ra “ánh sáng” và lựa chọn hình thức ngôn từ đủ sức hấp dẫn để chuyển tải ánh sáng đó. Còn với người đọc, đến với thơ là để tìm thấy những hạt ngọc ẩn giấu trong chiều sâu ngôn từ. Muốn chiếm lĩnh trọn vẹn một tác phẩm thơ, người đọc cũng cần phải ngẫm nhìn và cảm nhận từ nhiều phía, từ hình thức nghệ thuật đến tư tưởng tình cảm.

 

Điểm toàn bài: 20,0

 

----- HẾT -----

 

Nguồn: Fanpage “Văn Chương Mạn Đàm”

 

 

 

Самый тяжелый груз, который ты тащишь, это мысли в твоей голов.

Gánh nặng lớn nhất bạn mang theo là những suy nghĩ của chính mình.