Đọc hiểu bài thơ "Con ngủ"

(Dành cho học sinh trung học cơ sở)

Cô giáo Lê Thu Trang

Posted on 23/01/2026 by Lê Thu Trang

Đọc bài thơ sau và thực hiện yêu cầu:

Con ngủ

(Mai Văn Phấn)

Đầu cha rủ xuống tơ vàng

Lời ru của mẹ trải làn gối êm

Ngủ đi hỡi mảnh trăng hiền

Cho long lanh những giọt đêm nặng đầy

Vào đây gió cũng thơ ngây

Ngọc trâm dịu mát hương rây xuống hồn.

Trời cha che mảnh đất con

Yêu thương buông xuống mỏi mòn đêm sương

Cha là hương ở hoa thơm

Mẹ là vị ngọt cuối vườn trái cam

Con đang mơ chạy lang bang

Ngồi đây cha thả bướm vàng bay theo.

(Mai Văn Phấn, Giọt nắng, Hội Văn Nghệ Hải Phòng xuất bản, 1992)

ĐÁP ÁN

Câu 1. (0,5đ) Hãy tìm và ghi lại các từ láy có trong bài thơ trên?

Các từ láy có trong bài thơ là: long lanh, lang bang

Câu 2. (1,0đ) Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu thơ:

“Ngủ đi hỡi mảnh trăng hiền

Cho long lanh những giọt đêm nặng đầy”

– Ẩn dụ: “Mảnh trăng hiền” ẩn dụ cho hình ảnh đứa trẻ ngây thơ, hiền lành, trong sáng, là sự so sánh con như trăng sáng. “Long lanh giọt đêm” ám chỉ những giọt nước mắt của cha mẹ, hay sự yên bình mà cha mẹ dành cho con.

– Tác dụng:

+ Tạo ra hình ảnh sinh động, nhẹ nhàng, gợi cảm.

+ Khắc họa được tình yêu thương vô bờ của cha mẹ dành cho con cái, từ đó nâng cao giá trị tình cảm thiêng liêng trong gia đình.

+ Câu thơ làm nổi bật sự mát lành, nhẹ nhàng của tình cha mẹ, như ánh trăng chiếu sáng và đem lại niềm an yên cho đứa trẻ.

Câu 3. (1,0đ) Em hiểu như thế nào về nội dung câu thơ:

“Trời cha che mảnh đất con

Yêu thương buông xuống mỏi mòn đêm sương”

Em hiểu câu thơ “Trời cha che mảnh đất con / Yêu thương buông xuống mỏi mòn đêm sương” như sau:

+ “Trời cha che”: Đây là hình ảnh ẩn dụ cho sự che chở của người cha. Cha giống như bầu trời bao la, che chở và bảo vệ con cái trước mọi sóng gió trong cuộc sống.

+ “Mảnh đất con”: Làm nổi bật hình ảnh người con, nơi mà sự bảo vệ, yêu thương của cha mẹ đặt trọn vẹn.

+ “Yêu thương buông xuống mỏi mòn đêm sương”: Diễn tả tình yêu của cha mẹ luôn luôn, bất chấp thời gian, bao la như mưa sương không ngừng đổ xuống, ấp ủ con cái trong suốt cuộc đời. Đoạn thơ nhấn mạnh sự kiên nhẫn, sự hi sinh không mệt mỏi của cha mẹ dành cho con.

Câu 4. (1,5đ) Bài thơ đã khơi gợi trong em những cảm xúc gì? (Viết từ 10 đến 15 dòng)

Bài thơ đã khơi gợi trong em những cảm xúc:

+ Bài thơ gợi lên trong em cảm giác yêu thương sâu sắc đối với gia đình, nhất là tình cảm dành cho cha mẹ. Tình yêu cha mẹ dành cho con cái luôn là điều thiêng liêng và bất diệt.

+ Đọc bài thơ, em cảm thấy xúc động trước sự hy sinh thầm lặng của cha mẹ, những người đã dâng hiến cả cuộc đời mình cho con cái, bảo vệ và che chở con từ những điều nhỏ nhất trong cuộc sống.

+ Bài thơ cũng khiến em trân trọng hơn những điều giản dị trong cuộc sống, như những giây phút bình yên bên gia đình, không có sự xô bồ, những khoảnh khắc tình cảm nhỏ bé nhưng đầy ấm áp và hạnh phúc.

+ Em cảm nhận được sự ngọt ngào, êm ái của những câu thơ, như những lời ru dịu dàng của mẹ, lành lặn của tình yêu thương, thể hiện sự hi sinh, lòng yêu thương vô bờ bến mà cha mẹ dành cho con cái.

+ Đặc biệt, từ hình ảnh “trời cha che”, em nhận thấy sự an yên, bình dị mà cha mẹ mang lại cho con cái, giống như sự bảo vệ vô điều kiện của cha mẹ đối với con trẻ.

* Thạc sĩ Lê Thu Trang, hiện là giáo viên môn Ngữ Văn, trường THPT Nguyễn Văn Huyên, Hà Nội.

(Nguồn bài và ảnh: Đọc hiểu Ngữ văn)