Cuốn sổ tay để lại

Nhà thờ Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội ở Nga

Vincent Mai Văn Phấn

Có tiếng gì đó vọng đến trong gió. Hạ Vân cố nghe cho rõ. Trong căn hộ tầng hai trên phố Malaya Konyushennaya, gần sông Neva, cô ngồi bên cửa sổ, dõi theo những dấu chân in trên tuyết. Cô nhớ những dấu chân trên cát ướt ở bãi biển Hải Hậu, Nam Định, quê nhà, nơi sóng thường xóa đi rất nhanh sau mỗi buổi sớm. Hơi thở phủ mờ mặt kính. Phía xa, dưới ánh đèn đường, mấy pho tượng đứng bất động. Hạ Vân khép rèm.

Hạ Vân là người Công giáo. Cô giữ đức tin trong lòng, như giữ hơi ấm giữa mùa đông nước Nga. Khôi, chồng cô, cũng là người cùng quê, làm việc tại một xưởng chế biến thực phẩm gần căn hộ, trong dây chuyền đóng gói nông sản xuất khẩu.

Khôi không theo Công giáo. Anh sống ngăn nắp, chừng mực. Anh chưa từng làm dấu hay đọc một lời kinh. Nhưng anh không ngăn cản đức tin của vợ. Những tối cô đi lễ về muộn, anh vẫn để ngọn đèn ngoài hiên sáng.

“Anh không tin có Chúa, nhưng tin em.”

Khôi từng nói vậy. Hạ Vân luôn nhớ câu ấy.

Mỗi Chúa nhật, cô thường đến một nhà nguyện gần nơi ở, do một linh mục người Nga coi sóc. Nhà nguyện xây bằng gạch đỏ sẫm, nằm giữa hai hàng bạch dương thân trắng bạc. Phía trước là tượng Đức Mẹ ban ơn. Hạ Vân thường đến sớm, ngồi ở hàng ghế đầu, gần cây nến dâng kính Thánh Cả Giuse.

Những bài thánh ca bằng tiếng Latinh và tiếng Nga đưa cô về những ngày lễ trọng nơi quê nhà, những bó hoa tươi dọc lối lên cung thánh, những người đi lễ trong bộ quần áo đẹp nhất. Khôi không vào nhà nguyện cùng vợ. Có những sáng mùa đông, anh đứng chờ bên kia đường, hai tay đút túi áo măng tô, nhìn tuyết đọng trên mái vòm. Hạ Vân biết anh đang đợi mình.

Cô làm việc tại một bảo tàng âm nhạc trong thành phố, nơi lưu giữ di sản của nhiều nhạc sĩ. Tòa nhà cổ nép trong một con hẻm nhiều gió, từng là nơi ở của nhạc sĩ người Nga Alexei Raskolov. Người ta kể ông sống cô độc, qua đời trong một đêm cuối đông. Khi được phát hiện, bàn tay ông vẫn đặt trên phím đàn, như đang chơi dở một bản nhạc.

Người ta còn đồn linh hồn ông vẫn quanh quẩn dưới tầng hầm, nơi đặt cây đàn dương cầm. Ít người muốn xuống đó. Căn phòng chứa những hiện vật cũ chưa được đưa lên trưng bày, đã lâu không có người lui tới.

Hạ Vân không mấy bận tâm đến những câu chuyện ấy. Công việc hằng ngày của cô là kiểm tra hiện vật, phủi bụi trên các bức tượng, chỉnh lại vị trí những bản nhạc viết tay trong tủ kính. Cô đã quen với mọi ngóc ngách trong tòa nhà, chỉ riêng tầng hầm là chưa từng đặt chân xuống. Đôi khi, giữa những giờ vắng khách, cô có cảm giác mình đang bước vào giấc mơ của một người đã khuất.

Sáng thứ Hai, tuyết phủ trắng lối vào bảo tàng. Chưa đến giờ mở cửa, Hạ Vân đang lau sàn ở tầng trệt thì nghe tiếng đàn dương cầm vọng lên từ đâu đó. Cô dừng tay. Giai điệu ấy chính là thứ âm thanh cô đã ngỡ mình nghe nhầm đêm qua bên cửa sổ trong căn hộ.

Cô ngước nhìn về phía hành lang. Có lẽ tiếng đàn phát ra từ căn phòng bên cạnh. Nhưng lúc ấy, trong tòa nhà không có ai ngoài cô. Những nốt nhạc chậm rãi vang lên, ngắt quãng bởi những khoảng nghỉ dài, rồi nhỏ dần.

Hạ Vân đặt cây lau nhà sang bên, đi về phía cầu thang. Dưới chân cầu thang có cánh cửa thép dẫn xuống tầng hầm. Hôm mới nhận việc, ông bảo vệ từng dặn cô đây là kho chứa hiện vật, không cần dọn dẹp, đừng tự ý xuống đó. Cô mở cửa, bật đèn pin điện thoại, dò từng bậc cầu thang gỗ. Hơi lạnh từ dưới hắt lên, mang theo mùi ẩm mốc. Khi cô xuống đến nơi, căn phòng im ắng. Cây đàn dương cầm nằm khuất một góc, phủ bụi. Trên giá nhạc đặt trước cây đàn là tờ giấy đã ngả màu, còn vài dòng nhạc viết dở.

Bên cạnh cây đàn có chiếc bàn gỗ tróc sơn. Trên bàn đặt một cuốn sổ cũ.

Hạ Vân cầm cuốn sổ lên, lật từng trang. Giấy đã ố vàng, nhiều chỗ nhòe mực. Trang viết bằng tiếng Nga, nét chữ nghiêng, các dòng chen sát nhau. Sau nhiều năm sống ở đây, cô đọc được phần lớn những dòng chữ đã nhòe mực. Đó là những lời sám hối, những lời cầu xin Chúa tha thứ vì đã xa Ngài quá lâu. Xen giữa những dòng chữ là các khuông nhạc kẻ bằng mực đỏ.

Ở cuối một khuông nhạc, ngòi bút đâm xuyên qua mặt giấy, hiện một vết rách nhỏ. Hạ Vân lật sang trang kế tiếp. Giữa trang giấy chỉ có một câu hỏi, được viết bằng nhiều nét chữ khác nhau, khi nắn nót, khi nguệch ngoạc:

“... chưa... hết... Ai sẽ chơi... nốt nhạc... cuối cùng?”

Cô đọc câu ấy mấy lần. Hạ Vân nhớ đến cha mình, người đã qua đời ở quê nhà khi cô còn chưa kịp trở về. Ông mất mà chưa được lãnh Bí tích Xức Dầu Bệnh Nhân. Nhiều năm qua, mỗi khi cầu nguyện, cô luôn nhớ đến những giờ phút cuối cùng của cha.

Cô khép cuốn sổ, cúi đầu làm dấu Thánh Giá, đọc Kinh Tin Kính. Lời kinh vang lên giữa căn phòng vắng. Khi cô vừa đọc xong, một tiếng đàn phía sau ngân lên. Chỉ một tiếng, sau im bặt. Hạ Vân quay nhìn cây đàn phủ bụi.

Cô mang cuốn sổ về nhà, định đọc hết những dòng chữ còn dang dở trước khi báo với người phụ trách bảo tàng. Đọc kỹ từng trang, cô cất cuốn sổ vào ngăn kéo chiếc tủ cạnh giường. Cô chưa kể với Khôi vì chưa biết giải thích thế nào về tiếng đàn và những lời cầu xin tha thứ ghi trong đó.

Tối hôm ấy, Khôi tìm thuốc cảm trong ngăn kéo, tình cờ thấy cuốn sổ. Anh cầm lên, lật từng trang. Đến chỗ có vết mực đâm thủng giấy, anh lần ngón tay theo mép rách.

“Cuốn này ở đâu ra thế em?”

“Cuốn sổ của một nhạc sĩ đã mất. Em tìm thấy dưới tầng hầm bảo tàng.”

Khôi quay sang vợ, cười: “Tưởng em chỉ làm ở bảo tàng, ai ngờ còn thành nhà sưu tầm cổ vật.”

“Đâu có. Lúc thấy nó, em có một linh cảm kỳ lạ, nên đã cầu nguyện cho ông ấy.”

Hạ Vân kể về tiếng đàn buổi sáng hôm ấy, về cầu thang tối, cây đàn phủ bụi và cuốn sổ trên chiếc bàn gỗ. Khôi nghe hết, ngồi xuống cạnh giường. Anh nhờ cô đọc những dòng chữ trong sổ và dừng ở câu hỏi về nốt nhạc cuối cùng.

“Này em, anh không biết những chuyện em kể có thật hay không. Anh chỉ sợ em nghĩ nhiều, tự làm mình bất an.”

Anh chăm chú xem xét vết rách trên giấy.

“Có lẽ ông ấy chỉ muốn có người nghe thấy mình.”

Hạ Vân đọc tiếp những dòng sám hối ở gần cuối cuốn sổ. Khôi không nói gì. Lúc sau, anh lên tiếng:

“Anh không biết có Thiên Đàng hay không. Nhưng đọc những lời này, anh thấy thương ông ấy.”

Hạ Vân ngồi xuống bên chồng, đặt tay lên tay anh. Cô nói sáng mai sẽ mang cuốn sổ trở về vị trí cũ dưới tầng hầm.

Hôm sau, Hạ Vân đến bảo tàng từ sớm. Cô mang cuốn sổ xuống, đặt lên chiếc bàn gỗ bên cây đàn, đứng lặng một lúc, quay lên. Khi cô đang quét lớp tuyết mỏng trên bậc thềm, một phụ nữ bước vào.

Gương mặt bà hằn những nếp thời gian. Đôi mắt sáng, bình thản. Bà nói tiếng Nga với âm sắc vùng Kavkaz.

“Tôi đến xin cuốn sổ tay của chú ruột tôi, nhạc sĩ Alexei Raskolov.”

Hạ Vân dừng chổi. Cô quay sang người phụ nữ, thoáng ngạc nhiên trước lời nói của bà, nhưng không hỏi thêm.

“Tôi sẽ đưa bà xuống đó.”

Cô dẫn bà qua hành lang, mở cánh cửa thép, đưa bà xuống tầng hầm. Cây đàn nằm ở góc phòng. Người phụ nữ tiến đến chiếc bàn, mở cuốn sổ. Bà đặt tay lên trang giấy bị rách, đọc mấy dòng chữ, sau đó lật sang trang kế tiếp.

“Chú tôi từng có một thời gian dài không muốn nhắc đến Chúa,” bà nói. “Mãi về sau, ông mới mở cuốn Kinh Thánh.”

Người phụ nữ im lặng hồi lâu.

“Những ngày cuối đời, chú thường ngồi bên cây đàn. Có lần, tôi hỏi ông đang chờ ai. Ông không trả lời.”

Bà khép cuốn sổ, đặt tay lên bìa. Lúc sau, bà đẩy cuốn sổ về phía Hạ Vân.

“Chú tôi đã để nó ở đây quá lâu.”

“Bà muốn tôi giữ cuốn sổ này sao?”

Người phụ nữ gật đầu.

“Xin cô hãy giữ lấy.”

Bà đặt tay lên nắp cây đàn, đứng yên trong giây lát, đi lên cầu thang. Hạ Vân theo sau. Khi cô mở cửa ra hiên bảo tàng, người phụ nữ đã không còn ở đó. Khoảng sân phủ tuyết trắng, không một bóng người, cũng chẳng thấy dấu chân nào dẫn ra cổng.

Từ xa, tiếng chuông nhà thờ vọng đến, từng hồi rời rạc giữa gió lạnh.

Hạ Vân quay xuống tầng hầm. Cô cầm cuốn sổ lên, giữ nó trong tay, mang về nhà, đặt vào ngăn kéo cạnh giường.

Khuya hôm đó, Hạ Vân nghe thấy tiếng đàn trong căn hộ. Lần này, Khôi cũng nghe thấy. Anh đang dọn mấy chiếc cốc trên bàn thì dừng tay.

“Em có nghe thấy không?”

Tiếng đàn lúc gần lúc xa, từng nốt chậm rãi nối nhau. Không rõ từ đâu vọng tới.

“Giờ này còn ai chơi đàn nhỉ?”

Hạ Vân hướng ra cửa kính. Tuyết đang thưa dần.

“Anh nghe thấy chứ?”

Khôi bước đến nắm lấy tay vợ. Những thanh âm cuối cùng thưa dần. Ngoài kia, sông Neva miệt mài chảy dưới màn tuyết.

Hải Phòng, 21/4/2025

M.V.P

Sông Neva ở Saint Petersburg