Giấc mơ của chiếc máy lọc nước

Minh họa: Lê Tiến Vượng

Mai Văn Phấn

Chiếc máy lọc nước được đặt trên kệ gỗ cạnh cửa sổ bếp nhà bà Tư từ nhiều năm nay. Ngày mới mua về, vỏ máy trắng bóng, phảng phất mùi nhựa mới. Bà Tư ngày nào cũng lau chùi, sợ bụi bám. Theo năm tháng, lớp nhựa ngả vàng, trên nắp xuất hiện mấy vết xước.

Nhà bà Tư gần bờ sông, phía sau là vườn chuối rậm rạp. Những buổi trưa nắng, mặt nước loang loáng, vệt sáng kéo dài đến khúc ngoặt. Đêm xuống, những rặng cây in bóng xuống sông. Qua cửa sổ bếp, dòng sông chìm dưới bóng những rặng cây trước nhà.

Chiếc máy làm việc đều đặn. Nước đi qua bộ lọc, chảy vào bình chứa rồi máy tự ngắt. Nhiều hôm chẳng ai dùng đến. Suốt ngày, trong nhà chỉ có tiếng quạt quay và tiếng dép bà Tư. Đến tối, từ trong thân máy vọng ra tiếng ù rất nhỏ. Âm thanh kéo dài, đều đều, gợi tiếng thở từ bên trong. Bà Tư chẳng để ý. Tai bà đã kém. Trong căn nhà có quá nhiều đồ cũ, tiếng động này lẫn vào tiếng động kia, nghe mãi cũng thành quen. Miên thì nghe rõ tiếng máy lọc nước.

Miên là cháu ngoại bà Tư. Mẹ mất khi cô còn nhỏ. Cha đi bước nữa, cô ở với bà. Ngày Miên đỗ đại học, bà Tư vừa mừng vừa lo. Mấy người con của bà làm ăn xa, lâu lâu mới gọi điện về. Lần họp mặt gia đình, họ góp tiền mua tặng mẹ chiếc máy lọc nước, dặn bà dùng cho tiện.

“Để má có nước sạch uống cho khỏe.” Bà Tư nhớ mãi câu nói ấy. Mỗi lần về nhà, việc đầu tiên Miên làm là mở vòi, hứng một cốc nước rồi đứng uống ngay bên máy. Cô vẫn bảo nước ở đây ngon hơn nước thành phố. Bà Tư nghe vậy thì cười. “Nước nào chẳng là nước.”

Đêm ấy, khi cả nhà đã ngủ, Miên ngồi bên chiếc máy. Ngoài cửa sổ, nước sông đang lên. Tiếng ù phát ra từ thân máy, kéo dài hơn mọi khi. Cô ghé tai gần, tì tay lên vỏ máy. Lớp nhựa mát lạnh. Miên ngồi chờ. Tiếng ù ngừng hẳn. Ngoài sông, nước vỗ vào bờ.

Hôm sau, Miên hỏi bà Tư về chiếc máy. Bà bảo máy đã cũ, chắc bộ lọc sắp hỏng. Cô hỏi mua từ bao giờ, bà cũng chẳng nhớ chính xác. Miên mở nắp máy, kiểm tra từng bộ phận. Bình chứa không rò nước, dây điện nguyên vẹn, bộ lọc chưa đến kỳ thay. Phía sau bảng mạch có một hộp nhỏ không giống những linh kiện. Trên hộp gắn miếng kim loại mỏng, mặt ngoài khắc những đường rãnh li ti. Miên lấy đèn pin soi kỹ. Không rõ tên hãng, cũng chẳng thấy ký hiệu quen thuộc. Cô định tháo ra, rồi dừng tay. Chưa biết nó dùng để làm gì.

Đêm ấy, tiếng ù vọng lên. Miên kéo ghế đến gần. Gió đưa mùi phù sa từ sông vào nhà. Ngoài vườn, những tàu lá chuối xào xạc.

Cô hướng về chiếc máy. “Cậu còn thức à?”

Không có tiếng trả lời. Miên bật cười, tự thấy mình thật ngớ ngẩn. Vừa đứng dậy, cô nghe thấy tiếng ù. Tiếng máy nghẹn lại từng quãng, lúc có lúc không, gợi tiếng nước chảy trong đoạn ống hẹp.

Từ đó, Miên để ý đến chiếc máy. Ban ngày, nó vẫn lọc nước. Bà Tư rót nước, Miên rửa cốc. Con mèo nhà hàng xóm thỉnh thoảng nhảy lên bậu cửa nằm phơi nắng. Đêm đến, tiếng ù xuất hiện. Có hôm cô nghe nước chảy ngược trong máy. Hôm âm thanh kéo dài gần một phút mới tắt. Đang đọc sách, Miên thấy bảng điều khiển sáng lên mấy lần. Cô gấp sách, bước tới.

Nằm trong phòng ngủ, Miên vẫn nghĩ đến tiếng ù trong thân máy. Lúc sau, cô trở dậy, đi ra bếp. Đến bên kệ gỗ, cô đứng lặng trước chiếc máy, thì thầm:

“Nếu cậu còn nhớ gì thì kể cho mình nghe với.”

Từ nhỏ, Miên đã sống bên dòng sông. Sau những trận mưa, nước thường đục ngầu. Có những ngày bèo lục bình chen kín mặt sông, rác mắc vào các bụi cây ven bờ. Nước được dẫn vào nhà qua những đường ống nằm trong tường, đi qua chiếc máy đặt ngay cạnh cửa sổ. Chiếc máy ngày nào cũng nhận nước từ dòng sông ấy, nhưng chưa một lần được thấy nó.

Có đêm Miên nằm mơ. Cô đứng giữa vùng nước mênh mông, nhìn quanh không thấy bờ. Mặt nước ánh bạc dưới bầu trời đầy mây. Phía xa, những người mặc áo trắng đi trên mặt nước. Họ bước chậm, không ai nói với ai. Mỗi bước chân hiện lên vòng sóng nhỏ. Miên gọi, không người nào quay lại. Mưa đổ xuống. Từng giọt nối nhau thành những đường dài trên mặt nước. Cô đưa tay hứng. Nước nằm trong lòng bàn tay, không tràn ra ngoài. Trong mỗi giọt, Miên thấy căn nhà, bờ sông, một người đàn bà đang cúi giặt quần áo bên giếng. Miên nhận ra mẹ. Người đàn bà ngẩng lên. Miên gọi mẹ, nhưng một trận mưa khác phủ kín khuôn mặt ấy.

Miên tỉnh dậy khi trời còn tối. Bà Tư vẫn ngủ ở phòng bên. Cô bước ra bếp, hướng mắt ra dòng sông. Trên kệ gỗ, chiếc máy ở nguyên chỗ cũ. Dưới vòi có giọt nước đọng lại, bắt ánh đèn.

Hồi nhỏ, Miên thường theo mẹ ra bờ sông. Mẹ bảo nước trông vậy chứ chẳng bao giờ giống nhau. Có hôm trong veo, có hôm đục. Khi ấy Miên chưa hiểu. Sau này, mẹ mất vì căn bệnh lạ. Bác sĩ từng nhắc đến nguồn nước mẹ cô đã dùng suốt nhiều năm. Miên nhớ mãi lời mẹ và những buổi hai mẹ con ra sông. Cô không biết nguồn nước ấy có liên quan đến cái chết của mẹ hay không.

Từng có thời gian Miên muốn học về môi trường. Cô muốn biết vì sao những dòng sông từng đầy tôm cá có ngày chỉ còn bèo và rác. Nhưng phòng trọ chật chội, những buổi làm thêm nối nhau. Tiền xe, tiền học, tiền ăn đều phải tính từng khoản. Chuyện học môi trường cứ thế bị trì hoãn, rồi chìm vào quên lãng trong những năm đại học.

Lần này, Miên về nhà lâu hơn thường lệ. Bà Tư bảo cô cứ nghỉ ngơi rồi hãy tính chuyện lên thành phố. Miên lặng đưa mắt ra sông. Cô chưa muốn đi.

Buổi tối, hai bà cháu ngồi ngoài hiên. Bà Tư nhặt rau, Miên bóc tỏi ngâm giấm. Mặt sông tối dần.

Bà hỏi: “Bao giờ cháu lên trường?”

“Cháu chưa biết.” Miên vẫn đưa mắt ra sông.

Bà Tư gom rau vào chiếc rổ nhựa, đứng dậy vào bếp. Bà không hỏi thêm.

Tối ấy, Miên ngồi trước chiếc máy lọc nước. Cô kể chuyện căn phòng trọ, con mèo hoang thường nằm trên mái tôn, những trận mưa làm đường ngập đến đầu gối. Cô kể cả mùi cơm mới nấu ở quán ăn dưới nhà. Rồi cô nói về dự định học môi trường ngày trước, chuyện đã bỏ dở mà chưa lần nào kể với bà. Chiếc máy lặng im rồi tiếng ù vang lên, khác với những đêm trước.

Miên ngừng lời. Một giọt nước rơi từ vòi xuống chiếc cốc cô vừa đặt. Cô cầm cốc lên soi. Giọt nước nằm dưới đáy, trong đến mức thấy rõ những đường vân của chiếc cốc qua nước. Miên đặt cốc xuống.

Sáng ra, bà Tư thấy chiếc cốc vẫn ở dưới vòi máy lọc. Bà cầm lên, hỏi cháu đêm qua có quên tắt máy không. Miên bảo không. Bà đặt cốc sang bên, chuẩn bị bữa sáng.

Miên mở nắp máy lần nữa. Cô kiểm tra đường ống, các khớp nối và bình chứa. Không chỗ nào rò nước. Sau khi lau khô mọi thứ, cô nhìn kỹ miếng kim loại sau bảng mạch rồi đóng nắp máy.

Những đường rãnh trên đó đã thay đổi. Hôm trước, chúng chỉ là những nét mảnh. Giờ giữa các đường rãnh xuất hiện một nét cong. Miên quan sát thật kỹ. Nét cong ấy giống dòng sông khi trông từ trên cao. Cô lấy điện thoại chụp, nhưng ảnh hiện lên trắng nhòe. Cô đổi góc, chụp thêm lần nữa. Trên màn hình vẫn chỉ một mảng sáng.

Những đêm bà Tư đã ngủ, Miên thường ngồi bên máy, kể đủ chuyện. Cô kể về mẹ, về con chuồn chuồn đỏ hay đậu trên tóc mình hồi nhỏ. Có đêm cô chẳng nói gì, chỉ nghe gió thổi ngoài vườn.

Tiếng ù xuất hiện thường xuyên hơn. Có lúc âm thanh kéo dài, trầm và đều, giữa chừng chen vào tiếng rung nhỏ. Miên nhận ra tiếng ấy không giống âm báo bình chứa đầy. Mỗi khi nó vọng lên, cô dừng việc đang làm, đến bên kệ gỗ.

Có lần, khi cô đang ngồi bên cửa sổ, tiếng máy bỗng đổi khác. Âm thanh cao vút, khi gần khi xa. Một tiếng rít mảnh kéo dài rồi tắt đột ngột. Miên lấy giấy, viết vài dòng rồi đặt mảnh giấy cạnh chiếc máy.

“Nếu cậu còn nhớ gì thì cho mình biết đi. Một giọt thôi cũng được.”

Miên ngủ say. Gần sáng, bà Tư nghe tiếng nước chảy trong bếp, tưởng vòi bị hỏng nên đi ra kiểm tra. Dưới vòi, giọt nước lớn dần, đọng ở đầu vòi hồi lâu rồi rơi xuống mảnh giấy Miên đặt bên dưới. Bà Tư cúi nhặt tờ giấy, đặt lên bàn, quay vào phòng.

Miên thức dậy, cầm mảnh giấy lên. Một vết nước nằm giữa hai dòng chữ. Miên ngoái nhìn chiếc máy, cúi xuống mặt bàn. Cô gấp tờ giấy, cất vào quyển sổ vẫn dùng ghi những việc lặt vặt.

Ngày đầu tiên, một giọt nước. Vài ngày sau, tiếng máy kéo dài gần bốn phút. Buổi sáng khác, bảng điều khiển tự sáng dù Miên không bật máy. Nước trong bình thoảng mùi bùn, thứ mùi còn phảng phất trên mặt sông sau những trận mưa. Miên lấy mẫu nước đem đi kiểm tra. Kết quả xét nghiệm vi khuẩn không cho thấy điều gì bất thường. Cô cất tờ kết quả vào cặp sách.

Có hôm, Miên đang rửa rau thì chiếc máy tự bật. Cô giật mình. Các vạch đèn trên bảng điều khiển lần lượt chớp sáng. Một giọt nước rơi xuống nền gạch. Nó không loang ra như thường lệ mà tụ thành một đường mảnh, chạy từ chân kệ ra giữa bếp. Nắng chiều xuống, vệt nước ánh lên màu xanh nhạt. Miên lấy khăn lau. Màu xanh còn đó. Cô gọi bà Tư. Bà từ ngoài vườn đi vào, cúi xuống nền nhà rồi ngẩng lên chiếc máy.

“Nước gì mà xanh vậy?”

Miên lắc đầu. “Cháu không biết.”

Bà Tư chạm ngón tay vào vệt nước, lập tức rụt tay lại. Nước lạnh ngắt.

Miên ngồi bên chiếc máy đến gần nửa đêm. Tiếng ù hôm trước vang lên, rõ hơn. Một giai điệu ngắn, cứ nối nhau mãi. Miên nhận ra đó là điệu ru mẹ từng hát trong những đêm mất điện. Cô không nhớ trọn lời, chỉ còn nhớ giọng mẹ trầm và chậm. Miên đưa tay che miệng. Tiếng ru vẫn phát ra từ thân máy. Cô cúi xuống nghe cho đến khi tiếng ru tắt hẳn.

Nước sông dâng cao hơn thường ngày. Dòng nước tràn qua bãi cỏ trước nhà, cuốn theo những cành cây nhỏ và mấy tàu chuối.

Miên mở sổ, viết: “Nước có thể nhớ được không?” Cô gạch đi, viết câu khác: “Nếu nước nhớ được, cậu đã nhớ những gì?”

Sáng hôm sau, Miên mang quyển sổ ra hiên. Nước ngoài sông vẫn cao. Bà Tư ngồi vót tăm, thỉnh thoảng liếc ra dòng chảy.

Miên hỏi về mẹ. Bà ngừng tay. Mẹ Miên ngày trước cũng thích ngồi ngoài hiên vào những hôm mưa. Có lần, mẹ cô bảo sau này nếu có tiền sẽ đưa Miên lên thành phố, để con bé được học hành đến nơi đến chốn. Bà Tư nhớ câu ấy, chỉ không nhớ mình đã nghe từ khi nào. Miên cúi xuống nhặt mấy cọng rau rơi dưới chân. Cô không kể với bà chuyện mình đã nghe tiếng mẹ từ chiếc máy lọc nước.

Miên bê máy xuống khỏi kệ, tháo phần vỏ phía sau để kiểm tra. Cô tránh chạm vào bảng mạch. Miếng kim loại nằm nguyên chỗ cũ. Những đường rãnh trên mặt hiện rõ hơn. Chúng không giống chữ, cũng chẳng giống ký hiệu của hãng nào cô biết. Ghé sát, Miên thấy những nét khắc không đều, chỗ sâu chỗ nông, như được khắc bằng tay. Ở giữa miếng kim loại có ba chữ số khắc chìm rất nhỏ: 217. Cô chụp ảnh, tra cứu trên điện thoại. Không có kết quả liên quan.

Miên ngồi cạnh chiếc máy cho đến tối. Bà Tư gọi ăn cơm. Cô lắp vỏ máy, ra ngoài. Trong bữa ăn, bà kể người hàng xóm vừa mua một chiếc máy lọc nước mới, có màn hình cảm ứng và tự báo khi đến lúc thay lõi.

Ăn xong, bà Tư đi ngủ sớm. Miên đến bên chiếc máy, đặt quyển sổ lên kệ và mở đúng trang có câu hỏi. Cô nói nhỏ: “Mình không biết cậu có thể nhớ hay không. Nếu cậu thật sự nhớ được thì nhớ giúp mình một chuyện.” Miên kéo ghế ngồi xuống. “Nhớ mẹ mình.”

Bảng điều khiển sáng lên rồi tắt. Một giọt nước rơi từ vòi xuống chiếc cốc Miên vừa hứng. Giọt nước chạm đáy cốc, phát ra tiếng rất nhỏ. Đúng lúc ấy, Miên nghe văng vẳng tiếng mẹ gọi tên mình. Cô không biết tiếng gọi phát ra từ đâu. Miên đứng dậy, quay ra cửa rồi nhìn về phía phòng bà Tư. Chiếc máy đã tắt.

Dưới chân kệ, một vệt nước kéo dài đến cửa sổ. Miên lần theo vệt ấy. Nó dừng ở bậu cửa, nơi vài mảnh lá chuối mắc lại sau mấy ngày nước lên. Cô cúi nhặt. Trên mặt lá có một đường nước ngoằn ngoèo.

Ngoài sông, nước đã rút, để lộ dải bùn sẫm ven bờ. Chiếc thuyền nhỏ buộc dưới gốc tre đung đưa theo dòng chảy.

Miên nhớ giọng mẹ những ngày còn nhỏ, nhớ bàn tay mẹ nắm tay cô mỗi lần qua cầu và mùi áo mẹ sau buổi chiều đi làm về. Đã lâu cô không ghi những điều ấy vào sổ. Miên lấy quyển sổ, viết ra những điều còn nhớ. Mẹ thích mưa. Mẹ không thích cá khô. Mẹ thường để dành phần cơm cháy cho cô. Mẹ từng nói nước sông có thể mang theo mọi thứ. Còn người đã chết thì không. Miên dừng bút. Cô không biết mẹ có từng nói câu ấy không, hay chính cô tưởng tượng ra.

Hai đêm tiếp theo, chiếc máy không phát ra âm thanh nào. Miên không còn ngồi chờ trước kệ. Cô mở sổ, đọc những dòng đã viết, khép lại.

Gần nửa đêm ngày thứ ba, bảng điều khiển nhấp nháy. Một vạch, rồi hai vạch. Ánh xanh nhạt lan ra khắp căn bếp. Miên bước tới. Từ trong thân máy phát ra tiếng rè đứt quãng. Cô cúi xuống nghe. Giữa âm thanh nhiễu như có tiếng hát. Lời ca không rõ, nhưng giai điệu giống bài ru của mẹ. Miên chạy vào phòng lấy điện thoại, bật ghi âm. Đoạn âm thanh kéo dài hơn hai mươi giây. Giữa tiếng rè và nhiễu, giai điệu dần rõ hơn. Đến cuối đoạn, có tiếng gọi rất nhỏ: “Miên.” Cô đặt điện thoại xuống.

Sáng hôm sau, Miên mang đoạn ghi âm đến nhờ người bạn cũ từng học kỹ thuật âm thanh. Anh nghe mấy lần rồi bảo phần cuối quá yếu, không thể xác định đó có phải giọng người hay không. Miên hỏi liệu có thể phục hồi được không. Anh nhận lời thử.

Ba ngày sau, anh gửi cho cô bản ghi đã lọc bớt tiếng nhiễu. Miên mở nghe, giai điệu rõ hơn. Đúng là bài hát ru của mẹ. Ở cuối đoạn, tiếng gọi tên cô kéo dài, lẫn vào âm thanh như nước chảy qua đường ống.

Miên tháo miếng kim loại khỏi chiếc hộp nhỏ phía sau bảng mạch. Cô đặt nó dưới chiếc kính lúp mượn được. Những đường rãnh nối nhau thành các vòng cung rất nhỏ. Miên chụp từng phần, đưa lên máy tính ghép thành một hình. Dòng sông hiện ra. Ở cuối dòng chảy là khoảng trắng. Cô phóng to. Trong khoảng trắng có ký hiệu chưa từng thấy.

Sau lưng cô, chiếc máy bật lên. Miên quay lại. Từ vòi nước, một giọt rơi xuống nền bếp, rồi giọt thứ hai, giọt thứ ba. Nước chảy thành dòng mảnh. Dòng nước men qua chân cô, hướng về phía cửa.

Ngoài trời, mây kéo kín bầu trời. Tia chớp lóe lên. Trên mặt kính cửa sổ hiện ra dấu nước hình bàn tay. Miên đưa tay áp vào đó. Dấu nước mát lạnh.

Tiếng ru vang lên trong bếp. Cô ngồi xuống, dõi theo dòng nước dưới chân và nghe cho đến khi tiếng ru tắt hẳn. Mưa chưa dứt. Trên cửa kính, đúng chỗ dấu bàn tay từng xuất hiện, một vệt nước mới đang chảy xuống. Miên đứng lặng. Cô để mặc vệt nước trôi hết chiều dài ô kính.

(Báo Văn Nghệ Công An, số 755 (855), 17/4/2025)