Cộng sinh

Mai Văn Phấn

Phòng trưng bày số 7 nằm tách biệt với khu vực khác của Bảo tàng X, cuối một hành lang dài. Những mẫu vật ở đây đều giữ nguyên dấu tích tự nhiên, chưa từng bị can thiệp bởi bất kỳ công nghệ hoặc bàn tay nào.

Hà đứng bên trái tủ kính thứ ba. Bên trong là một trái tim đặt trong chiếc hộp bảo quản chuyên dụng trong suốt. Dưới ánh đèn chiếu vào hiện vật, trái tim ấy trông như một viên đá cuội xám lạnh, cô độc. Cạnh hộp có bảng thông tin hiện vật, khách tham quan thường phải ghé sát mới đọc được: “Mẫu vật 603 – Trái tim của nhà thơ T.V.H (1906–1982)...”.

“Đây là trái tim thật phải không cô?” Một người đàn ông trung niên nán lại, tò mò hỏi Hà.

Hà nhỏ nhẹ trả lời, ánh mắt cô vẫn không rời khỏi tủ kính: “Vâng, tất cả các mẫu vật trưng bày ở phòng này đều là thật ạ.”

Ông khách gật đầu rồi cúi xuống nhìn chăm chú thêm lần nữa. Khi mọi người về hết, Hà ở lại thêm vài phút. Trái tim trong tủ kính kia, nhìn lâu càng gợi một cảm giác thân quen rất đỗi mơ hồ.

Chiều hôm đó vắng khách. Hà lại chăm chú nhìn vào trái tim hồi lâu, cô bỗng thấy nhịp tim mình dần chậm lại, như thể đang lắng nghe một nhịp đập khác vọng đến. Cô đưa tay lên ngực, như níu giữ lấy cảm giác lạ lùng vừa xuất hiện. Hình như nhịp đập ấy đang len vào trái tim cô, tạo ra sự hòa nhịp kỳ lạ.

Hà bước tới gần tủ kính hơn, nhìn rõ từng đường gân nhỏ xíu trên trái tim đang nằm lặng yên đó. Ở khoảng cách này, cô có cảm giác như mình vừa bước vào không gian tĩnh lặng của một thư phòng xưa.

Hà ghé sát vào mặt kính lạnh, hơi thở cô làm mờ một khoảng nhỏ trên bề mặt trong suốt. Trong sự im ắng đến tịch mịch của buổi chiều muộn, một cảm giác lành lạnh dịu nhẹ bất chợt chạm vào các giác quan, khiến tim cô đập dồn dập. Càng nhìn sâu vào khối cơ tưởng như đã ngủ yên ấy, Hà càng kinh ngạc nhận ra cái chạm vô hình kia đang khơi một luồng nhiệt huyết rạo rực, chạy dọc các huyết quản cô. Từ cõi xa xăm, một giai điệu đầy mê hoặc bỗng chốc vọng về, xoáy chậm, đánh thức xúc cảm mơ hồ trong tâm trí cô.

 Chẳng có âm thanh nào phát ra, nhưng lồng ngực Hà thắt lại. Một khoảng trống lạnh lẽo lan ra, như thể có ai đó vừa bỏ quên cuộc đời mình ở đây. Cảm giác ấy tràn qua, phủ lên mọi ý nghĩ. Hà giật mình, hai tay bám vào cạnh tủ kính.

Cô lùi lại, ghi chép giờ giấc theo thói quen, tắt đèn rồi đi ra. Nhưng khi cánh cửa phòng trưng bày vừa khép lại, cô vẫn thấy như có một phần mình còn kẹt lại bên trong, như thể vừa để quên điều gì đó không thể gọi tên.

☆

Đêm đó, Hà ngủ muộn. Cô lắng nghe trái tim mình đập như nghe tiếng một người lạ. Và giữa những nhịp đập, cô nhận ra những chuỗi âm thanh gợi lên những hình ảnh chập chờn, dáng một cây bút đưa khoan thai, tiếng thở của một người đàn ông đang thong thả viết. Những hình ảnh khác lần lượt hiện lên, một chiếc bàn gỗ trầy xước, những trang giấy viết dở, một bàn tay đưa chênh chếch với những ngón gầy guộc như sắp hoàn tất câu thơ cuối cùng.

Sáng hôm sau, Hà đến bảo tàng sớm. Cô bước vào phòng trưng bày số 7, không vội bật máy thuyết minh, cũng chẳng buồn ngó màn hình, cứ thế đi thẳng tới tủ kính. Trái tim vẫn nằm đó, nhưng dưới ánh mắt đầy mộng mị của Hà, sắc xám như nhạt đi, và ánh hồng mờ ảo đang hiện lên. Cô đưa tay lên mặt kính, bỗng thấy tim mình như có nhịp khác chen vào. Cô lặng người, mắt không rời khỏi trái tim ấy.

Trong thoáng chốc, cô thấy mình đứng trong một căn phòng khác, chật hẹp và hơi tối, giống hệt những hình ảnh trong giấc mơ. Trên chiếc bàn gỗ trầy xước là những trang giấy viết dở, nét chữ nghiêng nghiêng, có chỗ bị gạch xóa. Bàn tay cô mơ thấy đêm qua giờ đang đặt trên trang giấy như sắp sửa viết câu tiếp theo.

Hà nhắm mắt lại, thoáng rùng mình. Cô nhận thấy có một đời sống từng cháy sáng, giờ chỉ còn lại dư ảnh leo lét này. Tay cô hơi rung như muốn rút ra khỏi mặt kính. Nhưng một phần nào đó trong cô cưỡng lại ý muốn này. Bàn tay đặt trên trang giấy bắt đầu di chuyển, những dòng chữ hiện dần lên, một câu thơ, hai câu thơ, rồi những câu thơ cứ thế hiện lên theo nét bút đưa nhanh. Cô đứng bất động, nhìn chằm chằm vào bàn tay đang đưa đi trên trang giấy. Cô đọc những câu thơ đã được viết trên trang giấy đó. Kỳ lạ thay, cô đọc hết dòng nào thì dòng chữ ấy dần phai nhạt, và biến mất. Bài thơ như một bản trường ca, câu nọ nối tiếp câu kia, không ngừng.

Hà có cảm giác những gì diễn ra trước mắt như đã quen thuộc từ lâu, như thể cuộc hội ngộ bất ngờ với bàn tay này là tiền định, và tâm hồn cô đã sẵn mở ra một lối đi cho nhà thơ trở lại. Trái tim kia không còn là hiện vật trưng bày đơn thuần, mà đã thành bàn tay dẫn lối cho cô tiến vào cánh cửa đang hé mở ra thế giới của nhà thơ, cô đắm mình vào thế giới tuyệt đẹp đó hồi lâu.

Những bước chân xôn xao ngoài sảnh vọng vào khiến những hình ảnh đó chợt tan biến, tâm hồn cô vội vã khép những rung cảm riêng tư vào một góc sâu kín bên trong. 

Khi khách tham quan bước vào, Hà bắt đầu một ngày làm việc như mọi ngày. Cô bật màn hình, đọc những dòng tiểu sử và giai thoại sáng tác bằng giọng diễn cảm. Nhưng khi chuẩn bị giới thiệu tên tuổi của chủ nhân trái tim, người từng góp phần đưa thơ ca đến với những rung động riêng tư của mỗi số phận, ngực cô bỗng thắt lại, cô phải dừng lại giây lát mới có thể nói tiếp về ông – một gương mặt của thơ ca đầu thế kỷ XX, khi thơ Việt bắt đầu tìm thấy nhịp điệu hiện đại.

Lúc khách tham quan đã tản sang các phòng trưng bày khác, Hà lại đứng sát tủ kính. Cô lập tức áp bàn tay mình vào mặt kính và nhắm mắt. Nhịp tim cô chậm lại, hòa vào một nhịp đập khác. Cô lại bước vào căn phòng có chiếc bàn gỗ đơn sơ. Hơi thở của Hà trở nên gấp gáp, cô nhận thức được mình đã bước qua một ranh giới. Lồng ngực cô bỗng chốc trở nên chật chội, như thể có một sinh mệnh khác đang lớn dần lên, đòi quyền làm chủ.

Cô hoảng hốt rút tay ra khỏi tủ kính và vội vã chạy sang phòng dữ liệu ở đầu hành lang, nơi cô ít khi ghé vào. Cửa gắn thiết bị nhận diện mở ra chậm chạp như thể chính hệ thống cũng đang do dự, rồi mới mở ra. Bên trong chỉ toàn màn hình với bảng thông tin dày đặc những mã số. Cô nhập mã 603, mở hồ sơ mẫu vật ở tủ kính thứ ba. Cô kéo xuống phần thông tin cá nhân, và một đường link dẫn tới kho lưu trữ văn bản. Hà mở link, ảnh chụp những trang bản thảo viết tay hiện ra, nét chữ nghiêng mảnh giống hệt nét chữ cô đã thấy. Ngực cô nghẹn lại.

Những năm tháng sinh viên, Hà từng say mê những vần thơ u hoài và khát khao của nhà thơ này, những thi tứ khiến cô luôn có cảm giác tuy mình thuộc hàng hậu bối nhưng lại là người được gọi tên. Giờ đây, cô chợt hiểu mình đứng ở nơi này không phải tình cờ, mà như một kẻ tri âm đã được định sẵn để chờ tương ngộ.

Một giọng nói phía sau khiến cô quay lại. Người quản lý phòng lưu trữ di cảo đứng đó, hỏi cô đang tìm gì. Hà đáp rằng cô xem thêm tư liệu về tác giả tác phẩm để trả lời những câu hỏi của khách tham quan, rồi sau một chút ngập ngừng, cô kể lại cảm giác như nghe thấy tiếng thở dài, như thấy bàn tay đưa trên mặt giấy mà cô vừa trải qua.

Ông bước lại gần, nhìn lướt màn hình số hóa tư liệu, im lặng giây lát, rồi nói: “Chỉ là tâm thức tồn lưu thôi. Ở đây cái gì cũng tồn lưu một ít.”

Ông mỉm cười, ánh mắt vẫn dừng trên những dòng thủ bút lem mực Cửu long, rồi thong thả: “Chúng tôi cố gắng bảo tồn mọi thứ đấy. Ở đây... không có gì mất hẳn. Cô cũng không phải người đầu tiên cảm nhận được điều đó.”

Rồi ông quay đi, như thể giải thích thế là đủ, trước khi cô kịp hiểu.

☆

Hà rời phòng dữ liệu, ra hành lang, thấy lòng nhẹ đi. Nhưng khi về đến phòng trưng bày số 7, cô thấy tim mình như mở rộng cho hai nhịp đập đồng thời. Rồi căn phòng trong tâm tưởng lại hiện ra. Những ngón tay gầy guộc bắt đầu viết, từng nét, từng nét một, như thể chờ đúng khoảnh khắc này để viết tiếp.

Hà áp bàn tay lên mặt kính. Nhịp tim cô dồn dập hơn, hai nhịp tim đan vào nhau. Cô nhắm mắt lại. Căn phòng kia mở toang trong tâm trí, thoảng mùi mực, mặt bàn gỗ rõ từng vết xước... Ngoài khung cửa là những con phố cổ bảng lảng sương chiều, bóng người mặc áo the đen, đầu đội khăn xếp hoặc nón lá, dáng đi khoan thai theo nhịp sống của thế kỷ đã lùi xa.

Mở mắt ra, cô thấy nhẹ nhõm, thư thái lạ thường. Tâm trí như chậm lại, trễ nhịp so với dòng ý nghĩ. Cô vẫn dán mắt vào trang di cảo đầy nét gạch xóa kia, như sợ chỉ cần quay đi, mọi liên kết mà cô đã chứng kiến sẽ lập tức đứt đoạn. Trong tâm trí cô chỉ còn giai điệu của những vần thơ hối hả, dồn dập.

Màn hình bên tủ kính vẫn sáng, các con số vẫn ổn định. Như bị điều khiển bởi một thức thần vô hình, đôi tay Hà tự động đưa lên, bấm chuẩn xác dãy mã số bảo mật dành riêng cho nhân viên quản lý hiện vật trên bảng điện tử. Một tín hiệu xanh nháy lên rồi tắt. Tiếng “tách” vang lên, khóa bên trong đã mở, mặt kính khẽ trượt sang bên. Hà đưa tay vào trong, không còn lớp kính ngăn cách. Khi đầu ngón tay cô vừa chạm vào trái tim, hệ thống thần kinh lập tức truyền về một cảm giác lành lạnh, hư ảo. Trong tâm tưởng của Hà, khối cơ xám ngắt ấy như vừa sống lại, hút lấy hơi ấm mong manh từ đầu ngón tay cô.

Toàn thân Hà run lên, mọi thứ bỗng chốc tối sầm lại. Hà quỵ xuống sàn, ngay cạnh chân tủ kính đang mở toang. Ý thức của cô chìm sâu vào một khoảng trống đen đặc, mịt mùng.

Chỉ vài phút sau, Hà giật mình ngồi dậy, đầu óc tê cứng. Hệ thống bảo quản tư liệu tự động của tủ số ba, sau một khoảng thời gian không có tương tác, đã tự động kích hoạt; mặt kính trượt lại vị trí cũ và khóa chặt. Hà hoang mang nhìn xuống hai bàn tay mình, làn da vẫn ấm, nhưng từ đầu ngón tay, một dòng mạch lạnh lẽo âm ỉ vẫn đang len lỏi chạy vào. Cô khẽ cử động các ngón tay, thử nắm lại rồi buông ra, cảm giác ấy không biến mất mà chỉ lùi sâu hơn. Cô đưa tay lên ngực, nhịp tim dường như lệch đi, như có một khoảng trống chen vào giữa những lần co bóp, khiến cô bất giác nín thở để lắng nghe. Không còn căn phòng gỗ cổ xưa, cũng chẳng có hình bóng nào cả, nhưng khi cô cố nhớ lại, khoảnh khắc vừa xảy ra bỗng đứt gãy, rời rạc, như thể một phần ký ức đã bị ai đó lặng lẽ xóa mất.

Hà thở phào nhẹ nhõm, tự giễu cợt sự hoang tưởng của mình, rồi lại tự trấn an. Có lẽ ảo giác phát sinh là do cô đã làm việc quá sức suốt mấy ngày qua. Cô vội vã đứng dậy, vuốt lại mái tóc, rồi bước đến bàn làm việc để chuẩn bị tiếp đón đoàn khách tham quan mới, dù trong tiềm thức cô vẫn thấy như thể cơ thể không hoàn toàn thuộc quyền điều khiển của mình.

Sự chiếm đoạt âm thầm không dừng lại ở đó. Nó như một mạch ngầm lặng lẽ chảy, lan rộng và kiên nhẫn xâm lấn từng khoảng trống trong tâm trí, giống như dòng thủ bút thứ hai đang đè lên và xóa đi những nét chữ trên nguyên bản.

Chiều hôm ấy, khi kết thúc ca trực, Hà thong thả cúi xuống nhìn bảng ký tên bàn giao. Cầm cây bút lên, đôi bàn tay cô đột ngột không chịu theo sự điều khiển của trí óc, mà tự động đưa đi bằng một lực từ bên ngoài. Lực ấy không xóa tên Hà mà chỉ nhẹ nhàng đặt bút tô lại. Dưới ngòi bút chuyển động khoan thai, những nét chữ tròn trịa ngày thường của Hà hoàn toàn biến mất. Thay vào đó, từng nét mực đổi nét, hiện lên y hệt lối bút pháp thanh đậm bay bổng của nhà thơ mà cô đã xem trong phòng dữ liệu.

Cứ thế, mỗi ngày trôi qua, một phần ý thức của Hà lại bị đẩy lùi vào bóng tối sâu thẳm, nhường chỗ cho những thanh âm cổ kính mượn lấy bờ môi cô để cất bước ra thế giới hiện tại.

Một hôm, Hà vẫn đứng ở vị trí quen thuộc trong phòng trưng bày số 7, nở nụ cười thân thiện trước khách tham quan và giới thiệu về những hiện vật trưng bày. Nhưng ngay khi kết thúc phần giới thiệu về mẫu vật 603, Hà kinh hoàng nhận ra mình không còn nghe thấy giọng nói trong trẻo thường ngày nữa. Một giọng trầm trầm mang âm sắc xa xưa bỗng phát ra từ miệng cô. Hà muốn dừng lại, nhưng cô không thể tự điều khiển mình.

Đôi tay cô tự động kiếm tìm cây bút và tờ giấy, và bắt đầu viết, những nét chữ gầy guộc, nghiêng nghiêng, từng dòng thơ tuôn trào trên mặt giấy. Những dòng thơ ấy đưa cô trở về một khung cảnh khác, những con phố cổ xưa, dập dìu tiếng guốc mộc và bóng người mặc áo dài lụa màu trầm. Tiếng leng keng của chuyến tàu điện vọng lại từ một ngã tư, đan xen cùng tiếng rao lảnh lót của những gánh hàng rong. Dưới ánh đèn đường hắt xuống những ban công mang nét kiến trúc Pháp giao thời, vài chiếc xe kéo lững thững đi qua màn sương mờ ảo, kết lại một bức tranh bàng bạc xa xưa.

“Hãy tiếp tục, đừng dừng lại...” Lời thúc giục, hay đúng hơn là sự mời gọi dịu dàng ấy, dội lên từ lồng ngực cô. Hà bất lực trong chính tâm trí mình, cố gắng mấp máy đôi môi, nhưng cơ thể cô lúc này đã bị một linh hồn khác nhập vào và điều khiển. Trước mặt khách tham quan, Hà vẫn tiếp tục thuyết minh, nhưng bằng một tầng ý thức xa xưa đầy mê hoặc. Giọng cô say đắm, trầm bổng, dẫn người nghe vào những dư âm thuở nào. Đám khách tham quan nhìn cô bằng ánh mắt đầy thán phục, không một ai nhận ra thuyết minh viên ấy thực chất đã bị đẩy lùi vào một góc thẳm sâu, chìm khuất hoàn toàn dưới lớp trầm tích của một kiếp sống khác.

Hai nàng Frida (1939) của Frida Kahlo (1907–1954), Mexico