Biến số tầng mười ba

Mai Văn Phấn

(Tặng Chí – con gái đã hết sợ gián!)

Con gián ở góc tường không hề biết mình vừa được tha. Nó đứng yên, hai râu rung rung dò xét, rồi bò tiếp. Ánh đèn bếp hắt xuống thân nó như phết một lớp giấy bóng kính, khiến nó trông khá to. Ông Bỉnh vẫn đứng đó, tay giơ cao, lơ lửng giữa không trung. Cánh tay ông gầy guộc, những vết đồi mồi lốm đốm trên da trông chẳng khác nào những vệt cánh gián. Ông không chắc mình đang định làm gì, diệt nó, hay chỉ xem còn khả năng bắt được nó nữa không.

Có tiếng sột soạt rất nhỏ. Không rõ từ con gián, hay từ một chỗ nào đó phía sau bếp từ. Ông nghiêng đầu, lắng nghe. Tiếng động ấy giống như nhịp tim thứ hai của căn nhà này. Nhịp rung ấy những người trẻ vội vã ít khi để ý. Âm thanh ngừng lại. Ông hạ cánh tay xuống. Con gián nhanh chóng biến mất vào khe tường.

Ông Bỉnh quay lại phòng khách, ngồi xuống ghế, hai tay đặt lên gối, một tư thế đã thành thói quen, trong cuộc họp, trong những lúc chờ ký giấy tờ. Căn hộ tầng mười ba yên tĩnh đến mức ông nghe được tiếng ống nước trong tường. Ông nhìn lên bàn. Cuốn sổ nằm đó, mở sẵn một trang trắng. Cây bút đặt ngang.

“Một con gián không bị giết.” Ông nghĩ thế nhưng không ghi, rồi khép cuốn sổ lại. Ông ngả lưng ra ghế, nhắm mắt lại nhưng chưa ngủ. Trong lúc chập chờn, ông thấy một vệt nâu sẫm chạy qua, dừng lại, rồi biến mất. Ông mơ hồ thấy mình cũng đang co ro, bên mép bỗng như mọc ra những chiếc râu dài, và lặng lẽ quan sát thế giới qua những khe hẹp.

Đêm hôm sau, ông đặt ra nguyên tắc, tuyệt đối không nghe điện thoại. Ông muốn cắt đứt với thế giới bên ngoài để tập trung vào cuộc chiến dưới sàn nhà. Đúng 23:50, ông bật đèn. Ba con gián cùng xuất hiện. Ông đứng sững trước quy mô tập thể của chúng. Một con chạy về phía bồn rửa bát, một con rẽ trái, một con đứng lại như thăm dò ông. “Rụp”. Ông hạ tay. Một trên ba. Hiệu suất chỉ đạt 33%. Mở ngay sổ, ông viết nắn nót: “23:50 – 1/3, đối phương bắt đầu phân tán lực lượng.”

Sáng hôm sau, con trai ông ghé qua, thấy ông đang đứng giữa gian bếp, tay chống nạnh nhìn chằm chằm xuống sàn.

– Bố làm gì thế?

– Con lui sang bên. – Ông ra lệnh – Con đang chắn đường di chuyển của đối phương.

Con trai ông thở dài:

– Bố ơi, hay con gọi dịch vụ phun thuốc cho nhanh?

Ông nhìn con trai đầy nghiêm trọng:

– Không được. Đây không phải là diệt trừ, đây là nghiên cứu quy luật. Con là một biến số nhiễu trong hệ thống của bố đấy.

Đêm tiếp theo, thử thách đã đến: Mất điện. Căn hộ chìm vào bóng tối. Con trai ông bật đèn điện thoại, ánh sáng xanh quét qua bếp. Một con gián xuất hiện, bóng của nó kéo dài trên sàn như một con quái vật trong phim kinh dị.

– Kìa bố! – con trai ông hét lên.

– Đừng la! La to là nhiễu! – Ông Bỉnh nói nhỏ.

Trong ánh sáng lờ mờ, ông thực hiện một cú vồ mang tính quyết định. Một tiếng “bép” khô khốc vang lên. Rồi ông viết ngay vào sổ: “00:01 – 1, điều kiện thiếu sáng, nhưng kỹ năng của ta đã nâng cấp.”

Đỉnh điểm là khi ông phát hiện ra một “tổng hành dinh” ngay dưới chậu rửa bát. Đó là một hang ổ tối tăm, nồng nặc mùi thực phẩm phân hủy. Thay vì dùng tay, lần này ông quyết định dùng đến “vũ khí hủy diệt”: Bình diệt côn trùng hương chanh. Làn sương tỏa ra. Những con gián thực hiện vũ điệu cuối cùng, lộn nhào đầy kịch tính. Ông cảm thấy mình như một vị tướng vừa bình định xong một cuộc phản loạn quy mô lớn. Ông viết dòng cuối cùng vào sổ trước khi đi ngủ: “Chiến dịch thắng lợi. Đối phương tan rã. Giai đoạn mới bắt đầu.”

Trong mơ, ông thấy mình khoác chiếc áo màu cánh gián, đứng duyệt binh trước hàng ngàn chiếc bình diệt côn trùng xếp hàng thẳng tắp. Sáng hôm sau, con trai ông thấy bố mình đứng nghiêm trang trước bồn rửa, tay cầm chiếc dép nhựa như cầm thanh gươm danh dự. Anh lặng lẽ lên mạng tìm từ khóa: “Địa chỉ tư vấn tâm lý cho người nghỉ hưu quá tâm huyết với côn trùng”. Còn ông Bỉnh, vẫn đứng đó, kiên nhẫn bên khe tường. Giờ ông không sợ lũ gián, mà sợ chính cái khe tường bí hiểm kia.

Ông bắt đầu nhận ra, trong sự tĩnh lặng của căn nhà này, những sinh vật nhỏ bé kia không còn là đối tượng cần tiêu diệt, mà là những biến số sống động duy nhất giúp ông định vị bản thân. Trong cuộc sống hưu trí, mọi thứ đều đã được sắp sẵn đến nhàm chán, thì sự sai lệch của một chiếc râu gián lúc 23:50 chính là bằng chứng cho thấy ông vẫn linh hoạt và mạnh mẽ. Căn hộ đã trở thành một hệ phương trình cuộc đời mà ẩn số duy nhất cần giải lại là ông.

Sau chiến thắng ở khu trung tâm, ông Bỉnh không còn coi bản thân là người diệt gián bình thường. Ông tự nâng mình lên thành chuyên gia phân tích hành vi côn trùng. Cuốn sổ ghi chép của ông giờ đây dày đặc những biểu đồ hình sin, hình cột thể hiện tần số xuất hiện của đối tượng nghiên cứu.

Đêm đó, ông ngồi phục kích với chiếc đèn đeo trên trán như một thợ mỏ. Khi một con gián nhỏ – có lẽ là một hậu duệ còn sót lại – vừa ló đầu ra, ông không “rụp” ngay mà lẩm bẩm: “Mày là con trinh sát. Nếu ta giết mày, quân chủ lực sẽ không lộ diện.” Ông để con gián bò qua chân mình. Nó dừng lại, rung râu như thể đang trêu ngươi sự kiên nhẫn của ông. Ông ghi vào sổ: “23:55, đối phương cử tân binh ra nghi binh.”

Sự ám ảnh của ông lên đến đỉnh điểm khi ông quyết định lắp một chiếc camera ở góc bếp. Con trai nhìn thấy bố mình đang chăm chú ngồi trước màn hình, tua chậm cảnh chiếc râu gián lướt qua với vẻ mặt căng thẳng như đang xem băng ghi hình trọng tài VAR trong trận chung kết World Cup.

– Bố à, con thấy bố nên đi du lịch. Ở châu Âu mùa này không có gián đâu.

Ông Bỉnh không rời mắt khỏi màn hình:

– Làm sao đi được khi lũ gián đang tái cấu trúc lực lượng? Con nhìn đi, con này có sọc ở lưng, đây là giống gián chiến đấu, không phải gián vớ vẩn.

Vào đêm mưa lớn, điện lưới đột ngột vụt tắt. Ông Bỉnh đứng án ngữ giữa gian bếp, tay lăm lăm chiếc vỉ đập ruồi công nghệ mới. Nhưng lạ thay, không hề có một tiếng sột soạt quen thuộc nào. Sự im lặng tuyệt đối bao trùm, chỉ còn tiếng mưa dội xuống mái tôn như những tràng liên thanh xa xa. Âm thanh ấy càng làm nổi bật cái tĩnh mịch đến lạnh người của "trận địa".

Ông bật đèn pin quét khắp các khu vực. Trống trơn. Không một bóng gián. Cảm giác chiến thắng lẽ ra phải rất huy hoàng, nhưng ông Bỉnh bỗng thấy một nỗi trống trải khó tả. Nếu không còn gián, cuốn sổ của ông sẽ trở thành một đống giấy lộn. Cuộc đời hưu trí của ông sẽ quay về với những tiếng ống nước trong tường và tiếng thang máy lên xuống vô hồn. Ông ngồi xuống sàn bếp, tắt đèn. Trong bóng tối, ông thì thào: “Có ai trong đó không?”

Bỗng nhiên, từ dưới gầm chậu rửa bát có tiếng lạo xạo. Một bóng nâu sẫm bé xíu bò ra, lò dò, rồi dừng lại ngay trước mũi dép của ông. Ông Bỉnh nín thở. Ông không giơ tay, không “rụp” ngay, không vội vồ lấy bình xịt. Ông cảm thấy sự kết nối kỳ lạ, như hai chiến binh già đã bắt được bài của nhau. Ông đứng dậy, đi đến tủ lạnh, lấy mẩu bánh quy, bóp vụn rồi rải xuống sàn.

Sáng hôm sau, con trai ông đến, chuẩn bị tâm lý để đưa bố đi gặp bác sĩ tâm lý. Anh thấy ông Bỉnh đang ngồi nhâm nhi chén trà, cuốn sổ ghi chép đã được đặt lên kệ tủ.

– Bố diệt hết gián rồi à? – Anh hỏi, giọng đầy hy vọng.

Ông Bỉnh mỉm cười bí hiểm, nhìn vào khe tường giờ đã được ông dán mẩu giấy nhỏ ghi chữ: “Văn phòng đại diện đối ngoại”.

– Chúng ta đã ký hòa ước, ông nói thản nhiên. Bố cung cấp lương thực, chúng cung cấp dữ liệu. Một mối quan hệ cộng sinh bền vững.

Ông Bỉnh bắt đầu thực hiện chế độ quản lý hành chính nghiêm ngặt. Ông thiết lập một “Đặc khu kinh tế” trên nắp chiếc hộp nhựa, nơi ông đặt định kỳ các loại thực phẩm thượng hạng. Điều kỳ lạ là đám gián dường như hiểu chuyện. Mỗi khi ông Bỉnh gõ nhẹ vào cạnh bàn, một vài con lại chui ra diễn tập. Ông Bỉnh hào hứng ghi vào sổ: “01:20, đối phương đã chấp nhận chế độ trợ cấp.”

Mọi chuyện chỉ trở nên rắc rối khi con trai ông dẫn bạn gái về ra mắt. Cô vốn mang nỗi ám ảnh kinh hoàng với côn trùng. Vừa bước vào bếp, cô thấy ông Bỉnh đang nói chuyện với cái gầm tủ:

– Con sọc lưng đâu? Sao hôm nay con râu ngắn lại đi thay?

Cô bạn gái thét lên khi thấy một con gián to tướng thản nhiên nhấm nháp mẩu bánh quy ngay cạnh chân mình. Ông Bỉnh vội lấy thước kẻ gõ xuống sàn:

– Giải tán ngay!

Anh con trai đứng chôn chân, còn cô bạn gái chạy thẳng ra cửa. Anh nhìn bố, tuyệt vọng:

– Bố ơi, bố vừa xóa luôn cả tương lai có đứa cháu đích tôn của bố rồi!

Ngay trong cơn sang chấn đó, anh con trai quyết định dùng biện pháp mạnh. Anh lẳng lặng rút điện thoại ra:

– Vâng... cho tôi thuê nhân viên khử trùng chuyên nghiệp đến quét sạch căn hộ này ngay. Tiện thể cho người lấp kín mọi khe tường nhé!

Khi ông Bỉnh đi họp hội người cao tuổi về, mùi hóa chất vẫn còn nồng nặc. Khe tường đã bị trét kín bằng silicon, các “đặc khu kinh tế” biến mất. Ông Bỉnh đứng giữa gian bếp, nhìn cuốn sổ ghi chép dang dở, cảm thấy mình như một vị hoàng đế vừa bị tước mất ngai vàng. Ông không giận con trai, ông chỉ thấy cô đơn.

Đêm đó, ông Bỉnh ngồi thu lu trong bóng tối. Ông không còn gì để chờ đợi vào lúc nửa đêm. Nhưng rồi, từ phía trần nhà – nơi đội khử trùng đã bỏ sót một kẽ hở nhỏ nơi dây điện đi qua – bỗng phát ra những tiếng sột soạt rất khẽ.

Một con gián nhỏ xíu, có lẽ là kẻ sống sót duy nhất sau thảm họa diệt chủng, từ từ bò theo sợi dây điện hạ cánh xuống bàn. Nó gầy gò, râu bị gãy một bên, trông tơi tả nhưng đầy kiêu hãnh.

Biến cố xảy ra vào một đêm cuối hạ oi nồng. 23:50 trôi qua trong yên tĩnh tuyệt đối. 00:10 – không động tĩnh. 00:30 – vẫn không một chiếc râu. Bắt đầu thấy bất an, ông gõ nhẹ ba lần, đó là tín hiệu triệu tập quen thuộc. Không có con nào xuất hiện. Thay vào đó, từ phía “Đặc khu kinh tế”, ông phát hiện mẩu phô mai vẫn còn sót lại, nhưng bị kéo lệch đi vài centimet. Ông ghi vội vào sổ: “Dấu hiệu bất thường. Đối phương không còn phụ thuộc tiếp tế. Khả năng cao đã thiết lập nguồn cung độc lập.”

Đúng lúc đó, từ trần nhà, một vật nhỏ liệng xuống trước mặt ông – không phải gián, mà là một mảnh vụn đen li ti. Ông cúi xuống, đưa lên sát mắt. Đó là phần cánh của một con gián. Một tín hiệu. Một lời cảnh báo. Một tuyên bố rằng cán cân quyền lực đã thay đổi.

Ông nhoẻn cười đến khó hiểu. Ông nhận ra những gì đã thành quy luật thì không thể bị tiêu diệt, nó chỉ ẩn nấp kỹ hơn hoặc hóa thân vào hình hài khác. Ông lật trang mới, viết bằng nét chữ mềm mại, bay bổng: “Đối phương đã chuyển sang tác chiến đường không. Nhảy dù từ bóng tối. Nâng cấp ngay hệ thống phòng thủ.”

Sáng hôm sau, con trai ông thấy bố mình đang đứng trên ghế, tay cầm một chiếc vợt muỗi thế hệ mới, mắt quét lên trần nhà với vẻ mặt của một phi công dày dạn kinh nghiệm. Anh hiểu rằng, chừng nào bố mình còn giữ cuốn sổ, cũng như còn bất kỳ cái khe tường nào trong nhà, thì cuộc chiến sẽ không bao giờ kết thúc.

(Nguồn tranh minh họa: itockphoto.com)