UBND QUẬN LÊ CHÂN

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

 (Đề  thi gồm 02  trang)

KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI QUẬN CẤP THCS NĂM HỌC 2024 - 2025

ĐỀ THI MÔN: NGỮ VĂN

Thời gian: 150 phút (không kể thời gian giao đề)

UBND QUẬN LÊ CHÂN

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI QUẬN CẤP THCS NĂM HỌC 2024 - 2025

Câu

Yêu cầu cần đạt

Điểm

I. ĐỌC HIỂU (2,0 điểm)

Câu 1

(1,0

điểm)

Học sinh có thể diễn đạt cách khác mà vẫn đảm bảo nội dung tương đương: Cây cầu được khánh thành là sự kiện đánh dấu những đổi thay của quê hương và trên chuyến phà cuối cùng tác giả nhớ về những kí ức đẹp của cuộc sống nơi quê nhà, nhớ về những kỷ niệm đẹp của một thời tuổi trẻ.

1,0

Câu 2

(1,0

điểm)

* Học sinh chọn một thông điệp có ý nghĩa. Gợi ý một số thông điệp:

• Những kỷ niệm một thời tuổi trẻ là ký ức không thể nào quên.
• Hãy trân trọng cuộc sống lao động nhọc nhằn, hối hả của con người quê hương mình.
• Những kí ức đã qua sẽ giúp ta thêm yêu những điều bình dị xung quanh mình.
• Chuyến phà cuối cùng sẽ là khoảnh khắc đáng nhớ nhất.

...

* Học sinh lí giải hợp lý và thuyết phục thông điệp đã chọn (3 ý cho điểm tối đa).

0,5

0,5

II. PHẦN VIẾT (8,0 điểm)

Câu 1

(3,0

điểm)

Từ bài thơ "Thị trấn bên kia sông” của tác giả Lương Kim Phương trong phần đọc hiểu, em hãy viết bài văn nghị luận với chủ đề: Người ta không thể sống thiếu kỷ niệm nhưng cũng không thể chỉ sống bằng kỷ niệm.

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận xã hội: Có đầy đủ mở bài, thân bài, kết bài. Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn

đề, kết bài kết luận được vấn đề.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: “Người ta không thể sống thiếu kỷ niệm nhưng cũng không thể chỉ sống bằng kỷ niệm”.

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm phù hợp; có sự liên kết chặt chẽ, biết kết hợp giữa nêu lý lẽ và đưa dẫn chứng tiêu biểu, cụ thể, sinh động; lập luận thuyết phục.

Thí sinh có thể làm theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo những ý sau:

* Giải thích:

• Kỷ niệm: là món quà của quá khứ, là khoảnh khắc đã xảy ra mà ta luôn ghi nhớ.

• Không thể sống thiếu kỷ niệm: Khẳng định giá trị của kỷ niệm là cần thiết đối với cuộc sống của mỗi người.
• Không thể chỉ sống bằng kỷ niệm: Khuyên con người hãy nhớ rằng kỷ niệm chỉ là động lực để ta trân trọng những ngày tháng đã qua và nỗ lực hơn cho hiện tại và tương lai.

-> Ý nghĩa của chủ đề: Mỗi người ai cũng có cho mình những kỷ niệm đẹp, dù vui dù buồn thì đó đều là một phần đáng nhớ theo ta đến suốt cuộc đời. Tuy nhiên không nên quá hoài niệm, nhớ tiếc những điều đã qua mà cần sống hết mình, nỗ lực vươn lên trong

thực tại và phấn đấu cho những điều tốt đẹp phía trước.

0,25

* Bàn luận: Học sinh trình bày quan điểm cá nhân song cần hợp lí, thuyết phục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức. Dưới đây là một số gợi ý

- Mỗi chúng ta không thể sống thiếu kỷ niệm:

+ Ai cũng có những kỉ niệm riêng để lại trong ta những dấu ấn khó phai. Kỷ niệm đó gắn với gia đình, bạn bè, quê hương, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, hoàn thiện tính cách, lối sống của bản thân sau này.

+ Những kỷ niệm dù vui hay buồn đều có có vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi con người. Những kỷ niệm là hành trang cần thiết đối với mỗi người. Đó sẽ là những trải nghiệm đi theo ta cả đoạn đường đời, dạy cho chúng ta nhiều bài học quý giá.

+ Những kỷ niệm đẹp giống như một liều thuốc an thần giúp mỗi người vượt qua những khoảnh khắc khổ đau, mất mát; những chênh vênh, tuyệt vọng nhất trong cuộc đời.

+ Người sống không có kỷ niệm, không có kí ức, tâm hồn sẽ nghèo nàn, sau này khi nhìn lại không có gì đáng nhớ, ta sẽ thấy nhàm

0,5

chán, trống vắng, đơn điệu.Vì thế kỷ niệm là một phần của cuộc sống mỗi người.

-Tuy nhiên con người không thể chỉ sống bằng kỷ niệm:

+ Không phải ai trong cuộc đời cũng có được những kỷ đáng nhớ. Nhiều người, vì một lí do nào đó mà tuổi thơ của họ chỉ toàn bão tố, đau buồn muốn quên đi. Cho nên nếu con người chỉ sống bằng những kỷ niệm thì chính kỷ niệm đó sẽ khiến họ tổn thương, ám ảnh, day dứt; tâm hồn và trái tim càng nhói đau, hụt hẫng khó có thể vượt qua để bước tiếp.

+ Chúng ta đang đang sống trong hiện tại và tương lai nên cần sống hết mình bởi mỗi kỷ niệm sẽ là tấm gương soi chiếu để nhắc nhở mình biết nghĩ và sống cho những điều tốt đẹp.

- …

- Mở rộng:

+ Kỷ niệm là những gì đã qua không thể lấy lại được. Hãy cất giữ những kỷ niệm đẹp trong tim, tha thứ và chấp nhận quên đi những kí ức tồi tệ đã là quá khứ.

+ Phê phán những người sống khép kín, thu mình trong hoài niệm tiếc nuối những gì đã qua mà không biết phấn đấu trong hiện tại và tương lai phía trước.

+…

(Lưu ý: Trong quá trình bàn luận, học sinh cần có những bằng chứng tiêu biểu phù hợp để làm rõ ý kiến của mình.)

0,5

0,5

* Bài học nhận thức và hành động:

• Cần nhận thức được vai trò của kỷ niệm đối với cuộc đời mỗi con người và tầm quan trọng của việc sống hết mình trong hiện tại và tương lai.

• Mỗi người cần trân trọng những điều bình dị đã qua; hãy gói ghém, gìn giữ cẩn thận những kỷ niệm đẹp bên mình và mang theo trên hành trình cuộc đời để tạo nên những giá trị riêng của bản thân

góp phần làm đẹp cuộc đời.

0,25

d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu.

0,25

e. Sáng tạo: Có suy nghĩ mới mẻ, sâu sắc về vấn đề nghị luận.

0,25

Câu 2

(5,0

điểm)

Viết bài văn nghị luận làm sáng tỏ nhận định: “Nếu ví thơ như cái cây thì rễ của nó nhất định phải bám vào đất mẹ – mảnh đất của hiện thực đời sống. Cái cây kia sống nhờ đất mà đơm hoa kết trái, hoa trái lại mang hình hài, sứ mệnh và giá trị của riêng nó. Thơ ca cũng tương tự như vậy, nó không sao chép, mô phỏng đời sống mà thăng hoa, phát sáng từ hiện thực bằng nghệ thuật ngôn từ” qua việc phân tích bài thơ “Thị trấn bên kia sông” của tác giả Lương Kim Phương.

a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận văn học: Có đầy đủ mở bài, thân bài, kết bài. Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn

đề, kết bài kết luận được vấn đề.

0,25

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: Đặc trưng của thơ ca, thơ phản ánh hiện thực cuộc sống nhưng phải mang vẻ đẹp của nghệ thuật ngôn từ. Đó là mối quan hệ giữa nội dung và hình thức của tác phẩm văn học.

0,25

c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm phù hợp, có sự liên kết chặt chẽ, biết kết hợp giữa nêu lý lẽ và đưa dẫn chứng tiêu biểu, cụ thể, sinh động, lập luận thuyết phục.

Học sinh có thể làm theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo những ý sau:

* Giải thích:

• “Nếu ví thơ như cái cây thì rễ của nó nhất định phải bám vào đất mẹ – mảnh đất của hiện thực đời sống”: Thơ ca bắt nguồn từ cuộc sống. Thơ phải mang âm vang, tiếng vọng của cuộc sống.

• “không sao chép, mô phỏng đời sống”: tuy bắt nguồn từ đời sống nhưng thơ ca không phải là những trang giấy in nguyên vẹn bóng hình của cuộc đời rộng lớn, là sự sao chép nguyên xi hiện thực cuộc sống một cách máy móc, cứng nhắc.

-“thăng hoa, phát sáng từ hiện thực bằng nghệ thuật ngôn từ”: Hiện thực cuộc sống đi qua lăng kính, qua tâm hồn của nhà thơ để lại những cảm xúc mãnh liệt nhưng những cảm xúc ấy cần phải kết hợp với tài năng về nghệ thuật trong việc sử dụng ngôn từ. Có như vậy mới tạo nên những vần thơ hay, làm rung động lòng người đọc.

-> Ý kiến của nhà thơ Mai Văn Phấn đã khẳng định: Thơ ca có sứ mệnh và giá trị của riêng nó, vừa phản ánh hiện thực vừa thể hiện được cảm xúc thăng hoa mãnh liệt trong tâm hồn của người nghệ sĩ lại vừa hội tụ những vẻ đẹp của nghệ thuật ngôn từ. Đây là mối

quan hệ giữa nội dung và hình thức của thơ ca.

0,5

* Bàn luận: Đây là một nhận định đúng đắn, sâu sắc, nêu lên được đặc trưng của thể loại thơ ca.

• Đặc trưng văn học: mỗi tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật thống nhất về nội dung và hình thức.
• Đặc trưng của thơ với tư cách là một thể loại trữ tình: Thơ là tiếng nói của tình cảm. Cảm xúc trong thơ phải luôn được khơi nguồn từ hiện thực cuộc sống. Thơ ca chỉ có giá trị khi không tách rời, thoát li khỏi cuộc sống, nhưng thơ ca cũng như không

photocopi cuộc sống một cách cứng nhắc, khuôn mẫu mà nhà thơ

1,0

viết về cuộc sống bằng cảm xúc, bằng ngôn ngữ thi ca, bằng cả “khoảng trắng giữa các ngôn từ”.

- Thơ mặc dù bắt nguồn từ cuộc đời, từ cảm xúc trong tâm hồn của người nghệ sĩ. Đây là yếu tố rất quan trọng của thơ ca. Nhưng nghệ thuật lại là yếu tố làm cho thơ trở nên đẹp đẽ, gieo vào lòng người đọc những cảm xúc thẩm mĩ tuyệt vời. Để viết nên những vần thơ có sức lay động thực sự, nhà thơ phải vừa có tài năng và tâm huyết, vừa đắm mình vào cuộc đời, vừa không ngừng tìm tòi khám phá, “khơi những nguồn chưa ai khơi”. Phải có những rung động mãnh liệt trước cuộc đời và những khám phá, sáng tạo độc

đáo ta mới có thơ ca chân chính.

* Chứng minh: Học sinh biết chọn lọc, phân tích những bài thơ “Thị trấn bên kia sông” của tác giả Lương Kim Phương để làm sáng tỏ vấn đề một cách thuyết phục, rõ ràng về đặc trưng của thơ:

• Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

• Bài thơ được viết lên từ mảnh đất màu mỡ của hiện thực đời sống.

  + Hiện thực đời sống trong bài thơ là cuộc sống lao động vất vả, hối hả chốn bến sông gắn với những chuyến phà vội (chuyến phà cuối cùng/chen chúc người đi/chị xe thồ chen lấn được chỗ đứng cuối đuôi phà rơi cả gánh rau xuống sông/anh chở rươi ra thành phố bán làm bắn tung toé vào đám người vì quá vội…)

  + Hiện thực đời sống trong bài thơ là những người con quê hương sống nghĩa tình, gắn bó (ngày mai cây cầu được khánh thành bắc qua thị trấn/có phải người ta thường tiếc nuối khi không thể quay trở lại thời gian/có bà lão nhớ thời con gái đạp xe vội kịp chuyến phà ra thành phố trọ học xa nhà/có ông lão chống gậy bồi hồi nhớ sông dù đang đứng trước nó/ chàng trai năm xưa đã đi khắp thế gian chưa thấy dòng sông nào có những buổi chiều lấp lánh lạ thường hơn thế)

  + Hiện thực đời sống trong bài thơ là những kỷ niệm đẹp một thời niên thiếu (kỷ niện trên cánh đồng đồng hoa ngô bên bờ sông của cô gái bé nhỏ/ kỷ niệm những chiều câu cáy, nướng khoai, tắm truồng của chàng trai năm xưa…)

• Nhà thơ Lương Kim Phương không sao chép, mô phỏng hiện thực đời sống mà thăng hoa, phát sáng từ hiện thực bằng nghệ thuật ngôn từ độc đáo:

+ Thể thơ tự do, cách chia khổ, cách ngắt nhịp linh hoạt, sáng tạo. Cả bài thơ không có dấu chấm, có những câu thơ kéo dài phù hợp với việc diễn tả dòng cảm xúc miên man xa vắng của người con

quê hương nhớ về những chuyến phà vội đã qua, vừa diễn tả suy

2,0