Tạp chí 시평 (Thi Bình) của Hàn Quốc

Maivanphan.com: Tạp chí 시평 (Sipyung, tạm dịch: Thi Bình) số 57 của Hàn Quốc, do nhà thơ 고형렬/ Ko Hyeong-ryeol làm Tổng biên tập vừa ra mắt. Số này giới thiệu một số gương mặt thơ đến từ Việt Nam, Úc, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc. Thi Bình đã đăng bài thơ "Khép cánh" và cuộc trò chuyện giữa Mai Văn Phấn và nhà thơ Ko Hyeong-ryeol, do GS.TS. Bae Yang Soo dịch sang tiếng Hàn. Xin trân trọng cảm ơn các nhà thơ, dịch giả và Ban Biên tập Thi Bình đã dành cho tôi quà tặng ý nghĩa này!

Mai Văn Phấn

Khép cánh

Tôi chăm chú

Qua cửa sổ máy bay

Bằng đôi mắt chim ưng

Ý nghĩ tôi sải rộng

Đôi cánh tưởng tượng

Tôi cắt gió

Qua mây

Đỉnh núi

Cánh đồng thu nhỏ

Lúc qua cửa khẩu

Nhân viên an ninh soi kỹ

Vẫn không phát hiện điều gì

Tôi cũng không biết

Mình đã giấu

Đôi cánh ở đâu.

Thơ như một hiện thân của tồn sinh

(Ko Hyeong-ryeol phỏng vấn Mai Văn Phấn)

1. Ông thường lấy cảm hứng thơ từ không gian nào? Và nhận được tín hiệu ngôn ngữ từ những sự vật nào? Hãy lý giải nguồn cảm hứng của Ông.

– MVP (Mai Văn Phấn): Tôi thường lấy cảm hứng từ những không gian cụ thể, có thể là một bờ cỏ sau mưa, một tiếng chim vút qua vòm cây, hay một cánh hoa chạm nhẹ vào mặt nước... Ngôn ngữ đến với tôi từ sự vật rất nhỏ, bình dị, như giọt sương trên lá, bóng tối trong quầng mắt, hay vệt sáng cuối ngày. Tôi muốn gọi đó là sự tương thông, không phải nguồn cảm hứng... Trong những khoảnh khắc giao cảm ấy, tôi không còn là người viết nữa mà là một dòng chảy của sự sống đang tự lưu lại chính mình. Tôi bung nở, tan vỡ, rồi tái sinh… Tôi chảy xiết…

2. Trong thời đại AI, không gian vũ trụ, đại dịch toàn cầu và thiên tai, bạn nghĩ các nhà thơ sẽ tiến hóa như thế nào? Liệu thế giới văn chương có tránh được sự thay đổi giống như thế giới công nghiệp hay không? Hãy gửi gắm những suy nghĩ mang tính tưởng tượng của bạn.

– MVP: Thơ không nằm ngoài chuyển động của thời đại, nhưng nó tiến hóa theo cách riêng, giống như gió và ánh sáng. Trong khi thế giới tự động hóa, đồng nhất và số hóa mọi thứ, thì thơ vẫn là một sinh thể để cảm nhận và tồn tại như một hành vi tinh thần. Tôi hình dung, trong tương lai, nhà thơ có thể không cần “viết” nữa; thơ có thể hiện ra như hiện tượng lượng tử. Văn chương không tránh được sự thay đổi, mà bản chất của nó là luôn thay đổi, là tự phủ định. Chừng nào thơ còn giữ được khả năng lắng nghe tiếng thì thầm của hư vô, thì nó sẽ còn hiện hữu – không như một sản phẩm tiêu dùng, mà như một hiện thân của tồn sinh.

3. Trong nhà bạn có nuôi chó không? Tại sao bạn sống cùng chó cưng? Hãy chia sẻ về giống loài, tên, tuổi, tính cách, món ăn yêu thích, thói quen đi dạo, và những mối lo gần đây về thú cưng. (Nếu không nuôi chó, vui lòng chia sẻ về chậu cây bạn chăm sóc bên cạnh mình.)

– MVP: Tôi không nuôi thú cưng, nhưng chăm cây thế trong nhà. Mỗi buổi sáng, tôi ngắm cây như đang nhìn vào chính mình trong gương. Có lúc, tôi ví mình như một cây thế – được uốn nắn theo hình khối. Nhưng rồi tôi nhận ra, cây có đời sống riêng, nó "phá thế" bằng sự sống mãnh liệt và tự do của nó:

CÂY TRÊN ĐẢO

Cây mọc vô tình bên mép đá

Tán xanh như múa gốc như quỳ

Tôi chợt ngỡ ngàng cây phá thế

Nhựa tràn qua những thớ vân vi.

Cây cho tôi bài học: không nên uốn mình để hợp thế, mà hãy sống như đang phá bỏ mọi khuôn mẫu. Bài thơ "Cây trên đảo" là một hình ảnh ẩn dụ sâu sắc về khát vọng tự do và sự sống vượt thoát mọi rào cản, nơi hình thức bị phá bỏ để nhường chỗ cho bản năng vươn lên một cách tự nhiên, mãnh liệt và thiêng liêng.

4. Khi bạn không thể viết được thơ, khi thơ không đến với bạn, bạn làm gì và trải qua những ngày đó ra sao? Hãy mô tả cảm xúc lúc ấy.

– MVP: Khi không thể viết được thơ không có nghĩa là thơ vắng mặt. Đó là lúc ngôn ngữ đang lùi xa để nhường chỗ cho cảm giác sâu hơn về khoảng trống. Tôi không sợ điều đó. Tôi để cho mình rỗng đi. Trong sự rỗng ấy, thơ không còn là câu chữ mà là một cấu trúc vô hình, như khung cửa mở ra để gió đi qua. Có khi tôi viết bằng sự im lặng, nơi mọi cảm xúc lắng xuống, lặng lẽ tạo nên một bài thơ chưa được gọi tên.

5. Trên bàn làm việc của bạn hẳn có nhiều đồ vật, hoặc trên giá sách, trên người, trong kẹp sách có món đồ bạn quý trọng. Hãy chia sẻ về tên gọi, nguồn gốc và ý nghĩa của món đồ đó.

– MVP: Tôi có một chiếc chuông chạy bằng dây cót. Mỗi lần lên dây, nó phát ra bản nhạc trong trẻo như ánh nắng rót qua tán cây. Đây là món quà mà nhà thơ Ko Hyung-Ryul gửi tặng cháu ngoại tôi năm 2019. Giờ cháu đã lớn, tôi xin lại và đặt nó trên bàn làm việc. Khi vui hoặc cô đơn, tôi lên dây cót. Âm thanh ấy như đánh thức tuổi thơ tôi – nơi mọi thứ còn ngọt lành, trong suốt và dịu dàng đến mức không thể quên.

6. Có nhà thơ từng đọc bài thơ hoàn chỉnh cho mẹ mình nghe để kiểm tra sự hoàn thiện một tác phẩm. Khi đọc to, những lỗi về nhịp điệu không thể thấy bằng mắt sẽ lộ ra. Bạn thường đọc bài thơ hoàn chỉnh đầu tiên cho ai? Vì sao là người đó? Nếu bạn không đọc cho ai nghe, lý do là gì?

– MVP: Tôi không đọc thơ cho ai khi vừa hoàn thành. Với tôi, một bài thơ khi ra đời đã không còn thuộc về người viết. Đọc nó cho ai đó nghe, với tôi, là một hình thức muốn sở hữu lại nó. Nhưng tôi không muốn sở hữu. Bài thơ luôn trong trạng thái tự phân rã, nó vừa được viết ra đã bắt đầu bước vào quá trình phủ định chính nó. Người đọc mới là người hoàn thiện nó theo cách của họ, với thời gian của họ.

7. Bạn có thói quen đặc biệt nào khi viết thơ, hoặc trước khi gửi bài cho tạp chí không? Chẳng hạn như uống cà phê, nhai kẹo cao su v.v… Hãy chia sẻ với chúng tôi.

– MVP: Tôi không có nghi thức cố định, nhưng thường ngồi rất lâu trước một bức tường trắng. Tôi thường để hơi thở mình tan dần vào đó. Trong trạng thái ấy, tôi không còn là chủ thể tạo ra ngôn từ nữa. Thơ đến như làn khói nhang vừa tắt, vô hình nhưng làm sáng cả căn phòng. Nó không đến từ ý muốn, mà từ một sự dâng hiến không lời, có khả năng thức tỉnh một thế giới khác.

8. Tạp chí Thi Bình được xuất bản lần đầu trong thế giới Anh ngữ vào năm 2000 và đã giới thiệu hơn 900 bài thơ châu Á. Bạn nghĩ thế nào về việc giao lưu thơ ca giữa các nhà thơ châu Á? Bạn có cái nhìn tương lai nào về điều đó không? Ngoài vấn đề dịch thuật, bạn cho rằng còn trở ngại nào trong việc hình thành sự đồng cảm giữa các nhà thơ châu Á?

– MVP: Giao lưu thơ ca giữa các nhà thơ châu Á là một cuộc trò chuyện bằng tầng sâu của tâm thức. Chúng ta cùng chia sẻ một không gian tinh thần phương Đông – nơi biểu tượng, cảm thức và trầm tích văn hóa luôn đối thoại. Dịch thuật không phải là rào cản lớn nhất. Mà chính là sự thiếu kiên nhẫn để lắng nghe nhau như lắng nghe mưa ở đất lạ. Khi sự lắng nghe ấy đủ sâu, khoảng cách sẽ được nối bằng thi cảm, không cần diễn giải.

9. Từ một ngày nào đó, cha bạn dường như khuất sau lưng mẹ và khó nhìn thấy rõ.Cha và mẹ mỗi người đều chiếm một vị trí khác nhau trong trái tim ta. Khi về nhà, ta nhớ mẹ. Khi ở nơi xa, ta lại nhớ cha. Hãy kể một kỷ niệm đẹp mà cha đã tạo ra cho bạn khi còn nhỏ.

– MVP: Tôi nhớ kỷ niệm về cha tôi. Khi ấy, cha tôi trồng một cái cây nhỏ sau nhà. Ông dặn tôi: “Đừng chăm bón nhiều quá, nó sẽ lười ra hoa.” Lúc ấy tôi không hiểu hết ý nghĩa của câu nói đó. Nhưng nhiều năm sau, khi bước vào đời, câu ấy trở lại với tôi như một tứ thơ. Cha đã dạy tôi cách sống vững chãi, lớn lên mà không lệ thuộc, cách trụ vững trước gió bão.