Tiến sĩ Đỗ Anh Vũ bình bài thơ “Nghi tàm”

Maivanphan.com: Nhà phê bình văn học Nguyễn Hoài Nam và Tiến sĩ ngôn ngữ Đỗ Anh Vũ vừa xuất bản cuốn sách “Những miền quê trong thơ Việt” – tuyển chọn 36 bài thơ của 34 tác giả tiêu biểu như Xuân Diệu, Nguyễn Bính, Nguyễn Khoa Điềm, Hoàng Cầm, Thu Bồn… Mỗi bài thơ gắn với một địa danh cụ thể trên dải đất hình chữ S. Điểm đáng chú ý của cuốn sách không chỉ là sự phong phú của “bản đồ thi ca”, mà còn ở cách mỗi bài được tiếp cận bằng một “chìa khóa” riêng – có thể là hình ảnh, giọng điệu, cấu tứ hay chiều sâu văn hóa – để giúp người đọc bước vào thế giới nghệ thuật của thi phẩm một cách nhẹ nhàng, tự nhiên.

Bài thơ “Nghi Tàm” của Mai Văn Phấn được Đỗ Anh Vũ cảm nhận như một không gian thiền, nơi cảnh và tâm hòa làm một, vừa cổ kính vừa trong trẻo. Xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ Đỗ Anh Vũ đã đồng cảm sâu sắc với “Nghi Tàm”, nhận ra những nét tinh tế của cảm thức thiền và vẻ đẹp văn hóa ẩn trong từng câu chữ.

Nghi Tàm

Cây lá ở Nghi Tàm

Thon những bàn tay Phật

Ta nhìn vào sương tan

Thấy lòng mình trong vắt.

Tiếng thời gian khoan nhặt

Bên thềm rêu gọi hè

Không gian như phủ chúa

Hoa cười vang cung mê.

Ai đang dẫn ta về

Thành Thăng Long mây khói

Nền xưa và dấu xe...

Phải tiếng em vừa gọi?

Màu hoa chừng rất vội

Hồn ta cứ la đà

Chắp tay làm chiếc lá

Ngỡ mặt mình đơm hoa.

Lời bình của tiến sĩ Đỗ Anh Vũ:

Bài thơ Nghi Tàm được Mai Văn Phấn viết vào đầu thập niên 90 của thế kỉ trước, đã giành giải cao trong một cuộc thi thơ do báo Người Hà Nội tổ chức. Nghi Tàm tiêu biểu cho phong cách cổ điển trong chặng đầu sáng tác của Mai Văn Phấn. Bài thơ được viết với một cảm thức trong sáng, trang trọng, linh thiêng về một vùng đất cổ của Hà Thành. Phật tính tràn ngập từ những câu mở đầu đến những câu khép lại thi phẩm. Một loạt các hình ảnh so sánh đầy gợi cảm đã kết nối con người cùng không gian nơi đây và như đi xuyên thời gian để cả ngàn năm lịch sử văn hóa cùng vọng về: “Cây lá ở Nghi Tàm/ Thon những bàn tay Phật”; “Không gian như phủ chùa”; “Màu hoa chưng rất vội”; “Chắp tay làm chiếc lá/ Ngỡ mặt mình đơm hoa”. Toàn bộ thiên nhiên Nghi Tàm được thấm đẫm trong bầu không khí huyền ảo, sương khói mà thanh cao, lọc rửa hết những xô bồ, phàm tục, khiến con người bước vào đây như được sang một cõi khác: cõi an lành của Phật tính. Những câu thơ trong khổ ba của bài thơ còn khiến người đọc nhớ về những câu tuyệt bút trong thơ Bà Huyện Thanh Quan: “Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo/ Nền cũ lâu đài bóng tịch dương” (Thăng Long thành hoài cổ). Con người như chìm vào lịch sử và rồi lại bừng thức trong một giác ngộ của hiện tại. Từ cây lá như những bàn tay Phật trong câu thơ mở đầu đã chuyển sang bàn tay con người chắp lại thành chiếc lá, một sự hòa đồng cao độ giữa chủ thể và khách thể. Có cảm giác như, với cái tâm thanh tịnh tuyệt đối, con người đã thoát hết muộn phiền trần ai, chỉ còn lại sự thanh cao và dâng hiến trong hình ảnh cuối cùng khép lại bài thơ: “Ngỡ mặt mình đơm hoa”.

Đ.A.V