Chiếc chiếu đậu

 

 

Mai Văn Phấn

 

Mảnh 1

Trưa cuối tháng mười, Mai về giỗ ông bác họ. Làng xóm đã đổi khác nhiều. Con đường chạy qua cánh đồng ngày trước lổn nhổn đất đá, giờ đã đổ bê tông. Mấy bụi tre gai ken đặc ven bờ mương nay thưa hẳn. Nhà mới mọc lên san sát, cổng sắt đóng mở bằng điện. Chỉ có cây nhãn đầu ngõ nhà Thoa vẫn còn, thân cây sần sùi, một nhánh lớn chìa qua mái bếp.

Mai chưa kịp bước vào nhà thì nghe Thoa gọi với từ trong bếp: “Mai về đấy à, vào rửa mặt đi em.” Thoa đang ngồi tước đỗ. Hai chị em hỏi nhau dăm ba câu về người trong họ, chuyện mùa màng, chuyện mấy nhà vừa xây lại. Không ai nhắc đến chị Lý.

Lý là chị cả của Mai. Sau chị Lý là anh Hùng, rồi đến Thoa. Mai là út. Lý mất đã hơn hai mươi năm. Sau ngày ấy, đồ đạc của chị được chia mỗi nơi một ít. Chiếc áo cánh của Lý mẹ giữ lại. Mấy quyển sách cũ đem cho mấy đứa trẻ trong xóm. Một chiếc vòng bạc không biết thất lạc từ bao giờ. Mai còn nhớ một chiếc kẹp tóc màu xanh. Sau này cũng chẳng biết nó trôi dạt đâu.

Đến xế chiều, Mai ra đình làng. Bà Tư đang lúi húi dọn gian kho phía sau hậu cung. Bà già đi nhiều. Lưng còng hẳn xuống, mái tóc bạc trắng. Thấy Mai, bà ngẩng lên, nheo mắt một lúc mới nhận ra.

“Mai đấy à? Lâu lắm mới thấy mặt.”

“Vâng. Cháu về giỗ bác.”

Bà Tư chống tay vào đầu gối đứng dậy, phủi bụi ở vạt áo.

“Sang đây xem giúp bà cái này. Đồ để lâu năm quá, bà chẳng biết của nhà nào với nhà nào.”

Gian kho đình thấp và tối. Cửa vừa mở, mùi ẩm mốc, gỗ mục với rơm cũ xộc ra. Bà Tư cúi xuống lôi từng thứ ra. Mai đứng bên cạnh phụ bà. Một lúc sau, bà kéo từ trong góc ra một cuộn chiếu đã ngả màu vàng nâu. Sợi cói nhiều chỗ dính bết vào nhau, hai mép đã xơ xác.

“Cái này của nhà ai nhỉ?”

Mai ngồi xổm xuống. Bà Tư tháo sợi đay buộc ngoài. Cuộn chiếu bung ra một đoạn. Ở mép trong, chỗ gần đầu chiếu có mấy chữ viết bằng mực đã nhòe.

Mai cúi sát xuống: “Nhà Mai.”

Bà Tư gật đầu: “Ừ. Nhà Mai.”

“Sao chiếu nhà cháu lại ở đây hả bà?”

“Ngày trước mẹ cháu mang ra gửi đấy.”

Bà Tư lại cúi xuống gấp chiếc chiếu. Động tác chậm chạp, hai bàn tay run rẩy.

“Để đây mãi rồi quên mất.”

Mai phụ bà cuộn lại. Sợi đay đã mục gần hết, bà Tư lấy một đoạn dây mới buộc vòng ngoài. Chiếc chiếu nằm gọn trên tay Mai.

Bà Tư gọi với:

“Mang về nhà Thoa mà phơi. Ẩm thế này để thêm vài bữa nữa là mục.”

 

Mảnh 2

Sáng hôm sau, Thoa đem chiếc chiếu ra sân phơi. Nắng cuối tháng mười hanh khô. Thoa dựng hai đầu chiếu lên thành tường, lấy chổi quét qua một lượt.

“Chiếu này để lâu quá rồi. Phơi vài nắng may ra mới hết mùi.”

Mai đang ngồi ở thềm bếp, nghe vậy lại gần. Cô sờ lên mặt chiếu. Đường khâu ở mép vẫn còn chắc, có những đoạn được khâu lại bằng sợi đay khác màu.

“Hồi trước nhà mình có cái chiếu này thật à chị?”

Thoa vẫn lúi húi quét bụi.

“Có. Hồi bé em nằm suốt ấy.”

Thoa nói rồi quay vào bếp lấy rổ lạc. Mai ngồi xuống bên cạnh, nhìn chị bóc lạc. Chị bấm nhẹ từng củ cho vỏ cứng nứt ra, thả nhân vào rá. Những mảnh vỏ lách tách rơi xuống chân.

“Thế sao mẹ lại đem ra đình gửi vậy chị?”

“Ai biết được. Chắc nhà chật, đồ cũ thì đem gửi.”

“Nhưng sao lại đem đúng cái chiếu này?”

“Thì chiếu cũ rồi. Mang ra đình để đấy, lúc nào cần thì lấy.”

Thoa lại bóc lạc tiếp. Một lúc sau, Mai ra sân, cúi xuống xem mép chiếu. Chỗ đường khâu có một đoạn phồng lên. Cô dùng móng tay gỡ nhẹ. Một mẩu giấy nhỏ màu vàng nâu mắc bên trong, kẹt giữa hai lớp cói. Mảnh giấy bé bằng hai ngón tay, đã nhàu và ố. Chữ viết bằng mực xanh, phần đầu mất gần hết. Chỉ còn mấy chữ xiêu vẹo: “… đưa… con bé…”

Mai đứng im. Thoa từ trong bếp đi ra, thấy mảnh giấy trên tay em thì dừng lại.

“Cái gì đấy em?”

Mai đưa cho chị.

“Em không biết. Nó nằm trong chiếu.”

Thoa cầm mảnh giấy, đọc đi đọc lại. Chị gấp nó làm đôi rồi đưa trả cho Mai.

“Vứt đi.”

“Sao lại vứt?”

“Còn đọc được gì nữa đâu.”

“Chị biết chuyện gì à?”

“Không.”

Thoa quay vào nhà, ngồi xuống bên rổ lạc. Mai vẫn đứng ngoài sân. Cô cầm mảnh giấy lên soi dưới nắng. Phần còn lại của dòng chữ không đủ để đọc thành câu. Chỉ có hai chữ “con bé” hiện rõ.

Cô nhớ hồi nhỏ, người lớn trong nhà thỉnh thoảng nhắc đến một chuyện gì đó rồi im bặt khi thấy cô bước vào. Khi ấy cô còn bé, chẳng để ý. Sau này cũng không ai nói lại.

Mai gấp mảnh giấy, bỏ vào túi áo. Đến trưa, cô sang ngồi cạnh Thoa. Mai lấy mảnh giấy trong túi ra.

“Chị không biết thật hay không muốn nói?”

“Em hỏi chuyện gì?”

“Chuyện mẹ định đưa em đi.”

Thoa nhìn Mai, rồi nhìn ra sân. Chiếc chiếu vẫn dựng bên tường, một đầu đổ xuống đất.

“Ai nói với em?”

“Không ai. Vì em thấy mảnh giấy này.”

“Chị cũng không biết rõ.”

“Thế chị Lý có biết không?”

Thoa cúi xuống, bấm vỏ một củ lạc. Vỏ nứt ra trong tay.

“Chắc chị ấy biết.”

 

Mảnh 3

Chiều hôm đó, Mai thấy Hùng đang sửa chiếc xe máy ngoài hiên. Chiếc xe dựng nghiêng, bánh sau kê trên một khúc gỗ. Hùng ngồi xổm bên cạnh, tay cầm cờ lê tháo cái ốc ở trục bánh.

“Anh Hùng à.”

“Em về chơi mấy hôm chứ?”

“Em hỏi anh chuyện này.”

Hùng cúi xuống vặn tiếp cái ốc.

“Chuyện gì em?”

“Ngày trước mẹ có định đưa em đi không?”

Chiếc cờ lê trong tay Hùng lại dừng. Anh nhìn Mai, rồi lấy miếng giẻ đen sì bên cạnh lau tay.

“Ai nói với em?”

“Không ai. Em tìm thấy một mảnh giấy trong cái chiếu mẹ gửi ở kho đình.”

Hùng gấp miếng giẻ lại, đặt lên yên xe.

“Có chuyện ấy.”

“Đưa em đi đâu?”

“Anh không biết rõ.”

Hùng nhìn ra đường, nói tiếp.

“Hồi ấy anh cũng còn trẻ. Người lớn nói chuyện với nhau, bọn anh biết đến đâu thì biết.”

“Chị Lý biết không?”

“Chị ấy biết.”

“Em được chị Lý đưa ra đình à?”

“Hôm ấy mẹ có việc. Chị Lý bảo đưa em ra đình chơi. Em cứ khóc, nó dỗ mãi không được.”

“Rồi sao?”

“Chiều tối anh ra tìm thì thấy hai chị em ở đấy.”

Mai nhớ lại cái đình cũ. Mái ngói rêu xanh. Nền gạch mát lạnh. Một khoảng sân có cây đa đứng sát bờ tường. Cô cố tìm trong trí nhớ một khuôn mặt, nhưng chỉ thấy những mảng sáng tối nhập nhòe.

“Anh định đưa em về à?”

“Ừ. Nhưng chị Lý bảo cứ để em ngủ.”

“Còn chị Lý?”

Hùng đóng hòm đồ nghề lại, rồi ngồi lên đó. Lúc sau anh mới nói.

“Chị bảo cứ để em lại. Chị chờ mẹ.”

“Mẹ có ra không?”

“Anh không biết. Lúc ấy anh về trước, sau đó quay lại cũng muộn.”

“Thế chị Lý về lúc nào?”

“Hôm ấy trên đường ven sông chị ấy gặp chuyện.”

Hùng nói đến đó. Anh cúi xuống nhặt cái bu-lông rơi dưới đất.

“Chị Lý có nói gì về chuyện mẹ định đưa em đi không?”

“Anh không nghe chị nói.”

Mai chào anh Hùng ra về. Đi được mấy bước, cô quay lại.

“Anh ơi! Hôm ấy chị Lý đưa em ra đình để làm gì?”

“Chắc nó sợ em ở nhà một mình.”

Trên đường về, Mai đi chậm. Qua khỏi bờ ao, cô nhìn thấy mái đình thấp thoáng sau những ngọn cau. Đã hơn hai mươi năm rồi, nhưng cô vẫn nhớ được cái nền gạch mát lạnh dưới lưng mình, dù không nhớ vì sao mình lại nằm ở đó.

 

Mảnh 4

Chiều hôm sau, Mai trở lại đình làng. Bà Tư đang quét sân. Thấy cô, bà dựng chổi vào gốc cây nhãn.

“Lại đây ngồi. Bà đang nhớ chuyện hôm nọ.”

“Chuyện gì hả bà?”

Bà Tư đưa mắt nhìn về phía gian kho.

“Chuyện cái chiếu ấy.”

Bà ngẫm nghĩ một lúc.

“Hôm ấy con bé Lý đưa cháu ra đây.”

Bà Tư nhặt một cọng rơm mắc trên tà áo, rồi chậm rãi nói tiếp.

“Hôm ấy cháu khóc. Lý dỗ thế nào cũng chẳng nín. Nó trải chiếu ra cho cháu nằm. Chiếu bụi lắm. Nó phủi sạch rồi mới đặt cháu xuống.”

Mai nhìn về phía gian kho. Cánh cửa khép hờ. Bên trong tối om.

“Rồi sao nữa hả bà?”

“Rồi nó lấy cái áo làm gối cho cháu.”

Bà Tư dừng lại, cố nhớ.

“Hình như là cái áo nâu. Nó gấp lại, kê dưới đầu cháu.”

“Anh Hùng có đến không?”

“Có. Hùng đến tìm cháu. Lý bảo cứ để cháu ngủ.”

Gió ngoài sân đình thổi qua, làm mấy tàu cau va vào nhau.

“Chị Lý ở lại một mình ạ?”

“Nó bảo chờ mẹ cháu. Đêm ấy bà cũng chẳng ngủ được. Đình vắng. Lý ngồi trong gian ngoài, thỉnh thoảng lại vào ngó cháu.”

Bà Tư đưa tay làm động tác như vuốt lại mép chiếu.

“Cháu ngủ rồi mà nó vẫn ngồi bên cạnh.”

Bà Tư cười lộ cả hàm răng thưa.

“Bà bảo nó về đi, khuya rồi. Nó bảo cứ để cháu ngủ.”

“Rồi chị ấy đi lúc nào?”

“Bà không nhớ.”

Bà nhìn về phía cổng đình.

“Chỉ nhớ lúc nó đi. Lý quay lại nhìn cháu rất lâu.”

Một con chim sẻ từ mái ngói bay xuống sân, nhảy mấy bước rồi vụt lên hàng cau. Bà Tư chống hai tay lên đầu gối, đứng dậy.

“Thôi, bà già rồi. Nhớ được đến đâu kể đến đấy. Có khi bà còn nhớ nhầm.”

“Không đâu bà.”

 

Mảnh 5

Chiều xuống, Mai về nhà Thoa. Trong nhà vẫn còn bao thứ ngổn ngang. Thoa đang thu dọn đồ đạc của mẹ trong chiếc tủ gỗ. Mai ngồi bên cạnh, phụ chị xếp lại quần áo.

Thoa kéo ngăn dưới cùng. Một chiếc áo nâu cũ mắc vào góc ngăn kéo. Chị kéo ra, đặt lên giường.

“Áo này của chị Lý.”

“Chị giữ làm gì?”

“Mấy lần định bỏ lại thôi.”

Thoa vuốt cái cổ áo đã sờn. Chị gấp chiếc áo rồi dừng tay.

“Hôm ấy chị Lý cũng mặc áo nâu.”

“Chị còn nhớ à?”                    

“Nhớ mang máng thôi. Hôm ấy chị Lý mặc áo nâu, dắt em ra đình.”

Thoa nhìn chiếc áo rồi nói tiếp.

“Hồi ấy chị chỉ nghĩ chị Lý đưa em ra đình chơi thôi.”

Chị gấp chiếc áo lại, đặt vào ngăn tủ. Mai nhìn bàn tay chị khép cánh tủ.

Sáng hôm sau, Mai rời làng. Mảnh giấy nhỏ gấp gọn trong túi áo. Qua cửa kính xe, ngôi đình nhỏ dần sau những hàng cây. Lời bà Tư theo Mai suốt quãng đường về. Chị Lý đã đứng nhìn cô ngủ rất lâu.

 

 

 

Tranh của HS. Trần Văn Bình (1955–2016)