Hy Vọng

(Truyện ngắn)

Giọng đọc của Hà Phương

Minh họa Trần Ngọc Quỳ

Mai Văn Phấn

Mưa rả rích từ sáng trên mái nhà Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng nguy cấp Cúc Phương. Âm thanh quen thuộc ấy hôm nay khác lạ, như báo hiệu rừng già đang chuyển mình.

Hương ngồi một mình trong phòng trực. Căn phòng nhỏ, gọn gàng, ánh sáng từ màn hình máy tính là điểm sáng duy nhất trong không gian mưa chiều. Gió thoảng vào phòng, mang theo hương thơm ngọt ngào của hoa đậu tằm cùng mùi thuốc sát trùng từ phòng y tế bên cạnh, nơi vài cá thể linh trưởng đang được điều trị.

Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ ngành Khoa học Động vật và Môi trường tại Đại học Wageningen (Hà Lan), Hương từ chối lời mời làm việc của một tổ chức quốc tế, chọn trở về vùng rừng núi Cúc Phương, nơi tuổi thơ cô từng cùng ông ngoại băng qua những lối mòn rậm rạp để hái măng, lắng nghe ông kể chuyện về cây đại thụ ngàn năm tuổi và muôn loài hoang dã. Những đêm trăng, mẹ thường kể cho cô nghe truyền thuyết về con khỉ trắng từng dẫn đường cho quân lính nhà Trần vượt đại ngàn. Cha cô là kiểm lâm viên, đã hy sinh trong một đợt truy quét lâm tặc ở vùng biên giới Tây Nguyên. Sau biến cố đó, mẹ rời quê vào Nam để tìm một khởi đầu mới. Hương lớn lên bên ông bà ngoại, những người gắn bó mật thiết với rừng xanh. Họ sống bằng những nghề mưu sinh giản dị gắn liền với thiên nhiên như lấy mật ong, hái nấm, bắt cá suối, tìm lá thuốc, chặt song mây để đan gùi, đan thúng. Nhưng theo thời gian, rừng dần cạn kiệt, gia đình cô không thể dựa vào rừng nữa mà phải chuyển hẳn sang làm nông nghiệp. Trong những năm tháng ấy, khát vọng trở lại với đại ngàn của Hương cứ lặng lẽ lớn lên.

Hương đang tua lại đoạn video từ cụm camera giám sát suối Thanh Vân, nhưng ánh mắt cô không còn tập trung vào đó nữa. Qua khung cửa sổ, cô dõi theo con vượn đen má hung đang thu mình trong chuồng bán lộ thiên ở góc sân. Con vượn đực ấy có thể đã bị buôn bán trái phép rồi sổng chuồng, sau đó lạc vào khu đầm nhà ông Đoàn ở Tràng Cát, Hải Phòng. Nhận ra dấu hiệu đặc trưng của một loài động vật quý hiếm, gia đình ông đã chủ động liên hệ và bàn giao nó cho Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng nguy cấp tại Cúc Phương.

Suốt hơn ba thập kỷ, Trung tâm bền bỉ chăm sóc và bảo tồn các loài linh trưởng nguy cấp. Ẩn mình dưới những tán cổ thụ ven Vườn Quốc gia Cúc Phương, nơi đây từng đón nhiều cá thể bị thương, bị săn bắt hoặc buôn bán trái phép trước khi đưa chúng trở lại rừng.

Hương nhớ lại ngày đầu tiên con vượn đen má hung được đưa về Trung tâm, nó gầy gò, hoảng loạn, thường thu mình trước những tiếng động và cử chỉ của con người. Hương đứng bên chuồng sắt, nhìn con vật co ro, bất động trước mọi tiếng động. Lòng cô chùng xuống. Cô không biết con vượn có còn khả năng hồi phục hay không. Nhưng cô vẫn tin nó còn đủ sức sống để hồi phục và quyết định đặt tên cho nó là Hy Vọng. Vài tháng sau, nó hồi phục ngoài dự đoán. Bộ lông đen tuyền óng mượt, nổi bật hai vùng má màu hung dưới nắng. Những chuyển động của nó cũng trở nên nhanh nhẹn hơn. Ánh mắt hốt hoảng của nó giờ đã bình thản hơn, đôi lúc nhìn theo Hương khi cô đi ngang qua, như thể nó đã bắt đầu quen với sự có mặt của con người.

Hy Vọng nhanh chóng quen thân với các nhân viên ở Trung tâm, nhưng nó thích quấn quýt nhất với Hương và Khang, một đồng nghiệp của cô, kỹ thuật viên trẻ mới vào Trung tâm chưa đầy một năm. Khang tốt nghiệp ngành Kinh tế Nông nghiệp nhưng sau khi ra trường lại chọn làm việc trong các dự án bảo tồn động vật hoang dã. Có lần Hương tò mò hỏi lý do, cậu chỉ cười:

“Em thấy những con vật cần em hơn con người chị ạ.”

Khang trầm tính, chỉn chu, luôn mang theo cuốn sổ nhỏ để ghi lại những hình ảnh bất thường từ camera, bẫy ảnh và những âm thanh lạ trong rừng.

Mưa vẫn rơi rào rào trên mái chuồng, như một tấm rèm mỏng ngăn cách con vượn với thế giới hoang dã của nó. Ánh mắt con vật đôi lúc lặng đi, hướng về phía rừng như bị một âm thanh xa xôi níu giữ. Từ xa bỗng vọng lại tiếng hú dài, lan giữa đại ngàn. Âm thanh ấy rung lên trong không gian, cắt ngang dòng suy nghĩ của Hương. Cô quay lại. Hy Vọng đang bám chặt song chuồng, cất tiếng hú kéo dài. Âm thanh xuyên qua màn mưa, vang vọng về miền rừng xa thẳm.

Cuối chiều, Khang trở về Trung tâm. Gặp Hương, cậu vội cắm USB vào máy tính, rồi chỉ tay vào một góc màn hình lớn trong phòng giám sát:

“Có dấu chân mới gần cụm camera số 5, đây chị. Cạnh bãi mối cũ. Là một con vượn cái, lông màu hung vàng, có vệt đen trên đầu.”

Hương nghe vậy, giọng đầy phấn khích. Cô kể lại chuyện lúc trời mưa nghe thấy tiếng vượn hú và phản ứng nôn nao của Hy Vọng, rồi hỏi lại Khang:

“Liệu có phải nó không nhỉ? Nếu lông nó màu hung vàng và có vệt đen trên đầu thì khả năng cao nó cùng loài vượn đen má hung với Hy Vọng đấy.”

Khang gật đầu khẳng định. Cậu vừa kiểm tra lại hình ảnh trên camera, đúng thời điểm đó chỉ có một con vượn cái xuất hiện. Một khoảng lặng trôi qua trong căn phòng. Rồi Khang chỉ vào màn hình. Ngay sau khi camera ghi lại chuyển động của con vượn, từ phía Tây Nam xuất hiện ánh đèn pin.

Hương nhìn Khang với vẻ ngạc nhiên hiện rõ trên khuôn mặt:

“Hôm nay ở Trung tâm chỉ có hai chị em trực, chẳng thể có ai khác vào rừng, liệu có phải người lạ?”

Khang gật đầu trầm ngâm. Cậu nhận định có thể là dân đi rừng, nhưng nếu là lâm tặc hay bọn săn trộm thì mọi chuyện sẽ rất nghiêm trọng. Hương chợt nhớ những hình ảnh từ bẫy ảnh mấy ngày trước, gồm những chiếc lồng sắt nhỏ và cuộn dây được giấu trong những lùm cây thấp.

Hương nhìn ra cửa sổ, thấy Hy Vọng đã lặng lẽ trở về góc chuồng, co người trong góc. Đôi mắt nó khép hờ. Từ phía rừng xa, tiếng hú của con vượn cái dường như vẫn còn vọng lại. Quay lại đối diện với Khang, Hương dứt khoát:

“Sáng mai ta lên trạm quan sát số 5. Cậu lên phương án tiếp cận con vượn cái ngay nhé!”

Khang gật đầu, ánh mắt trở nên căng thẳng. Ngoài xa, tiếng côn trùng rỉ rả. Đêm ở Cúc Phương, mọi thứ như chậm lại, sâu đến lạ thường. Bóng tối nhanh chóng phủ kín rừng già.

Sáng hôm sau, Hương và Khang lên đường sớm. Trạm quan sát số 5 nằm cách Trung tâm gần ba cây số đường rừng, phải đi bộ men theo sườn núi, qua nhiều đoạn trơn trượt do mưa đêm. Từ đỉnh dốc, Cúc Phương hiện ra trong màn sương bảng lảng. Những dải núi nhấp nhô nối tiếp nhau dưới thảm lá xanh thẫm, tĩnh lặng và hoang sơ. Khi đến khu vực đặt camera, Khang chỉ tay về vạt cỏ bị dạt sang một bên và những dấu giày còn in trên nền đất ướt:

“Chị nhìn kìa. Dấu giày to nhỏ khác nhau, không chỉ một người.”

Hương cúi xuống, lấy điện thoại chụp lại dấu vết. Khang lắp thẻ nhớ rút từ camera vào laptop, mắt dán chặt vào màn hình. Cậu tua nhanh, rồi dừng ở một đoạn có những bóng người thấp thoáng, di chuyển chậm, những đốm sáng đỏ le lói giữa các thân cây. Một người trong nhóm vác một vật giống như chiếc lồng sắt, trên đó có một bọc vải buộc bên trên.

“Có vẻ là dân bẫy động vật chuyên nghiệp,” Khang nói. “Chị thấy cái lồng và bọc vải kia không? Em đoán là có sẵn lồng bẫy hoặc bẫy dây đã cất giấu từ trước.”

Hương dán mắt vào màn hình rồi hạ giọng:

“Bọn này có thiết bị chuyên dụng, biết cả cách tránh né camera. Chị nghĩ con vượn cái mình phát hiện hôm qua chính là mục tiêu của chúng.”

Cả hai nhìn nhau cảnh giác. Khang lập tức đứng dậy:

“Phải báo Ban Giám đốc để ngăn chặn gấp chị nhỉ. Lắp thêm bẫy ảnh quanh khu vực này nữa.”

Hương quyết định ngay:

“Cậu liên hệ đội tuần tra rừng đi. Chị sẽ làm báo cáo khẩn.”

Ngày hôm sau, tại Trung tâm, màn hình giám sát hiện lên ba bóng người di chuyển nhanh hướng về bìa rừng phía tây, là khu vực vừa phát hiện dấu tích con vượn cái.

Hương hốt hoảng:

“Chúng bắt được con vượn rồi!”

Khang siết chặt quai ba lô:

“Phải chặn chúng ngay. Không thể để chúng ra khỏi vùng lõi!”

Khang gửi gấp dữ liệu video và ảnh chụp làm bằng chứng mới cho lãnh đạo Trung tâm, trong lúc Hương gọi điện cho Giám đốc. Chỉ ít phút sau, lực lượng ứng trực của Vườn Quốc gia Cúc Phương đã có mặt. Đó là đội tuần tra liên ngành gồm kiểm lâm và công an, do anh Nam, đội trưởng kiểm lâm, làm tổ trưởng. Sau khi nắm tình hình, anh Nam chia lực lượng thành ba mũi. Hương đi cùng mũi trung tâm, Khang theo cánh trái, còn mũi chặn án ngữ ở Ngã ba Dội, nơi ba con suối nhỏ tụ lại thành dòng nước xiết. Mọi người đều rảo bước, căng thẳng hiện rõ trong từng hơi thở.

Cả ba mũi cùng áp sát mục tiêu. Khang và hai chiến sĩ công an men theo ven suối. Bất chợt, một bóng người vụt qua trước mặt Khang và hai chiến sĩ công an. Khang cùng các chiến sĩ công an lao nhanh qua bụi lau. Ở hướng trung tâm, Hương cùng anh Nam và một kiểm lâm viên luồn qua những lùm cây rậm rồi lao tới. Trước mặt họ là hai gã đang kéo lê chiếc lồng sắt phủ bạt. Một con vượn đang giãy giụa dữ dội bên trong, móng cào vào song sắt.

Tiếng quát lớn sắc lạnh của một chiến sĩ công an làm những kẻ săn trộm hoảng hốt. Gã thấp lùn loạng choạng lùi lại, toan kéo chiếc lồng chạy thoát. Anh Nam quát lớn:

“Đứng lại!”

Gã cao to bất ngờ rút súng bắn trả.

Tiếng đạn nổ chát chúa xé toạc không gian rừng, dội vào vách núi rồi vỡ ra thành nhiều tiếng vọng. Trong tích tắc, mọi người nằm rạp xuống. Khang loạng choạng ngã khuỵu một chân, tay ôm lấy đùi. Anh Nam lập tức kéo cậu nấp sau một gốc cây lớn, ghé sát hỏi:

“Có sao không?”

Khang nghiến răng, gắng gượng lắc đầu, mắt vẫn không rời chiếc lồng sắt phía trước. Một loạt tiếng súng khác vang lên phía sau, rồi tiếng hô lớn của các chiến sĩ công an vọng qua tán lá.

Tên cao to bị trúng đạn vào cánh tay, buông rơi khẩu súng, loạng choạng vài bước rồi khuỵu xuống. Tên thấp lùn vùng chạy nhưng bị hai chiến sĩ công an nhanh chóng quật ngã.

Tiếng súng dứt. Không gian tạm lắng xuống. Hương lao tới chiếc lồng bọn săn trộm vừa bỏ lại, giật tấm bạt ra. Con vượn cái với bộ lông vàng hung và vệt đen trên đỉnh đầu đang co mình, thở gấp. Bên hông nó có một vết thương rỉ máu, được quấn vội bằng một mảnh băng. Gần đó, lớp lông rối bết, để lộ mảng da trầy xước hằn dấu lưới. Hương khẽ chạm vào song sắt, nhẹ giọng trấn an nó.

Khang được anh Nam dìu tới, máu từ vết đạn xuyên qua đùi thấm đỏ lớp quần rách. Gương mặt cậu tái đi, môi mím chặt. Hương mở túi cứu thương, dùng cả hai tay ấn chặt miếng gạc lên vết thương để cầm máu rồi băng lại, tay cô run dù giọng vẫn cố giữ bình tĩnh.

Con vượn cái được đưa về Trung tâm trong tình trạng kiệt sức, mất máu, nhưng may mắn vẫn qua cơn nguy kịch. Nó bắt đầu ăn trở lại nhưng vẫn thu mình trong góc chuồng, co rúm lại mỗi khi nhân viên chăm sóc đến gần. Hương dành phần lớn thời gian nói chuyện với con vật, an ủi nó bằng giọng êm ái, thân mật.

Chiều muộn, mây trôi lững lờ qua những tán cây trong sân Trung tâm Cứu hộ. Hy Vọng ngồi trong chiếc lồng đối diện với lồng con vượn cái, hai tay chống xuống sàn gỗ. Hai con vượn lặng lẽ nhìn nhau. Vết thương bên hông con vượn cái sắp lành, nhưng cơ thể vẫn yếu ớt, cử động chậm chạp. Khi nhìn thấy Hy Vọng lần đầu, nó khẽ run lên rồi tiến lại gần song chuồng. Hy Vọng phát ra một tiếng kêu trầm.

Con vượn cái đang hồi phục nhanh. Hương thường ngồi bên chuồng, tay nắm song sắt và gọi nó bằng cái tên cô đặt là Bình An. Giọng cô nhẹ nhàng và kiên nhẫn. Ban đầu, con vật chỉ im lặng, đôi mắt đầy vẻ lo âu. Nhưng từng chút một, ánh mắt ấy dần bớt hoang mang. Mỗi khi Hương gọi, nó lại quay đầu về phía cô như đang lắng nghe. Dần dần, nó tiến lại gần Hương và nhón lấy thức ăn từ tay cô. Sự tin cậy lớn dần, đôi khi nó để Hương chạm vào bàn tay hoặc vuốt nhẹ lên đầu.

Sau khi hồi phục, Bình An được thả chung vào lồng với Hy Vọng. Hai con nhanh chóng thích nghi với nhau. Hy Vọng thường nhường Bình An đến gần thức ăn trước. Hai con cùng vui đùa, chuyền trên những cành cây to gài trên song sắt trong lồng. Hy Vọng thường đu mình trên những cành cây, có lúc móc chân treo ngược xuống. Đùa nghịch chán, hai con vượn lại ngồi gãi lưng cho nhau. Chúng gọi nhau bằng những tiếng líu ríu, lẹc khẹc, đôi lúc cất tiếng hú vang xa. Thỉnh thoảng, từ rừng xa vọng lại tiếng hú đáp của vài con vượn khác, chúng dỏng tai lên nghe, áp người vào song sắt, dõi mắt về phía rừng.

Sau vài tháng được bác sĩ thú y theo dõi sức khỏe và hành vi, Hương nhận thấy chúng đã sẵn sàng trở về rừng. Cô gắn chip định vị để theo dõi chúng sau khi tái thả, hoàn tất các bước kiểm tra cuối cùng rồi chuẩn bị cho hành trình đưa chúng trở lại tự nhiên.

Đêm trước ngày tái thả, Hương nằm nhìn lên trần nhà. Cô nghe rõ tiếng côn trùng rỉ rả ngoài sân và cả tiếng tim mình đập mạnh. Cô tự hỏi liệu trở về đại ngàn có thực sự là điều tốt nhất cho chúng, khi súng đạn và bẫy sắt vẫn rình rập mỗi ngày. Hay an toàn hơn nếu chúng ở lại đây, trong những chiếc lồng sắt? Cô nhớ lại ánh mắt hoảng loạn của Bình An hôm mới về, rồi dáng vẻ bình thản hơn khi nó bắt đầu tin tưởng con người.

Một sáng đầu thu, xe của Trung tâm dừng bên suối Thanh Vân. Cửa chuồng được mở ra. Sau vài phút đứng nhìn ngó, Hy Vọng bất ngờ phóng ra trước. Nó bám lấy thân cây, chuyền cành nhanh nhẹn, bộ lông đen tuyền nổi bật dưới nắng sớm. Bình An theo sau, bước đi cẩn trọng nhưng không hề sợ hãi. Hy Vọng dừng trên cành cao, đôi mắt nâu sẫm hướng về phía đoàn người. Bất chợt, nó cất lên chuỗi âm thanh vang vọng. Ngay lập tức, con vượn cái cũng cất tiếng hú đáp lại. Tiếng hú của chúng hòa vào nhau, lan xa giữa thinh không. Cả nhóm đứng lặng nghe tiếng hú vọng giữa rừng. Hương nhìn theo bóng hai con vượn, giọng nghẹn ngào nói với Khang:

“Chúng đang chào tạm biệt chúng ta đấy.”

Hy Vọng ngoái nhìn lần cuối rồi vụt qua những tán lá rậm rạp. Bình An nhẹ nhàng đu theo, thân hình nhỏ nhắn nhanh chóng khuất vào rừng xanh.

Mọi người đứng bên bìa rừng, dõi theo hai con vượn cho đến khi chúng khuất hẳn. Không ai nói gì. Tiếng lá trên đầu họ cứ lay mãi như chưa muốn dứt.

Vài năm sau, vào một sáng trong lành, hương hoa rừng thoảng qua khung cửa sổ Trung tâm. Hương ngồi trong văn phòng, mắt dừng lại thật lâu ở khoảng sân nắng rồi quay sang màn hình giám sát. Hình ảnh từ camera gắn trên tán cây cao hiện rõ hai con vượn. Một con đen tuyền với hai vùng má màu hung, con kia có bộ lông vàng hung và vệt đen trên đỉnh đầu. Chúng đang hái quả trên cành cây, ánh mắt lấp lánh trong nắng đầu ngày. Cạnh chúng, một con vượn nhỏ đang chập chững chuyền cành, hai tay nhỏ xíu bấu chặt lấy nhánh cây, đuôi mắt liếc nhìn Hy Vọng như dò hỏi trước khi buông mình sang cành kế tiếp. Nó đáp xuống hơi loạng choạng, rồi ngẩng đầu, cất tiếng kêu.

Cúc Phương – Cát Bà, 6/2025

M.V.P

(Đăng Báo Văn Nghệ số 9, ra ngày 28/2/2026)