Hy Vọng

(Truyện ngắn)

Giọng đọc của Hà Phương

Minh họa Trần Ngọc Quỳ

Mai Văn Phấn

Hương ngồi trong phòng trực, xem lại hình ảnh từ cụm camera giám sát suối Thanh Vân. Cô ngẩng lên nhìn qua cửa sổ. Hy Vọng đang ngồi trên cành cây trong khu bán hoang dã. Nó nghiêng đầu, chăm chú nhìn một con chim vừa sà xuống bụi cây bên kia hàng rào.

Gió đưa vào phòng hương hoa đậu tằm, hòa với mùi thuốc sát trùng từ phòng y tế bên cạnh, nơi vài cá thể linh trưởng đang được điều trị.

Tốt nghiệp thạc sĩ ngành Khoa học Động vật và Môi trường tại Đại học Wageningen, Hà Lan, Hương từ chối lời mời làm việc ở nước ngoài để trở về Cúc Phương, nơi cô lớn lên bên ông bà ngoại. Thuở nhỏ, cô thường theo ông vào rừng hái măng, nghe ông kể tên các loài thú, chỉ những cây cổ thụ và dòng suối trong vắt dưới tán lá. Cha cô là kiểm lâm viên, hy sinh trong một đợt truy quét lâm tặc ở vùng biên giới Tây Nguyên. Sau đó, mẹ vào Nam, Hương ở lại với ông bà. Gia đình từng sống nhờ sản vật của rừng, rồi chuyển sang làm nông khi rừng ngày càng cạn kiệt.

Hy Vọng được đưa về Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng nguy cấp Cúc Phương sau khi một gia đình ở Tràng Cát, Hải Phòng phát hiện nó trong đầm nhà mình. Con vượn có thể đã bị buôn bán trái phép rồi sổng khỏi nơi nuôi nhốt. Nhận ra đây là loài động vật quý hiếm, gia đình ông Đoàn chủ động liên hệ với cơ quan chức năng để bàn giao.

Ngày đầu về Trung tâm, Hy Vọng gầy gò, luôn trong trạng thái hoảng sợ. Nó nép vào góc chuồng, giật mình mỗi khi có người đến gần. Hương thường mang thức ăn đến, đặt khay xuống rồi lùi ra xa. Có những buổi, cô đứng chờ rất lâu mới thấy nó thò tay lấy một miếng quả. Khi cô vừa bước đi, nó mới bắt đầu ăn.

Những ngày sau đó, Hy Vọng ăn nhiều hơn, bắt đầu leo lên những cành cây được bố trí trong chuồng. Bộ lông đen dần bóng lại, hai mảng lông hung ở má hiện rõ. Một hôm, khi Hương vừa đặt khay xuống, nó đưa tay lấy thức ăn mà không chờ cô rời đi. Nó ngước nhìn cô rồi trèo lên cành. Hương đặt tên nó là Hy Vọng.

Hy Vọng dần quen với các nhân viên, đặc biệt là Hương và Khang, kỹ thuật viên trẻ mới vào Trung tâm chưa đầy một năm. Tốt nghiệp ngành Kinh tế Nông nghiệp, Khang chọn theo các dự án bảo tồn động vật hoang dã. Có lần Hương hỏi lý do, cậu cười:

“Em thấy những con vật cần em hơn con người, chị ạ.”

Khang trầm tính, chỉn chu, thường mang theo cuốn sổ nhỏ để ghi lại những hình ảnh bất thường từ camera, bẫy ảnh và các âm thanh lạ trong rừng.

Hương đang xem dữ liệu thì một tiếng hú dài vọng đến từ phía rừng sâu. Hy Vọng lập tức đứng dậy, bám chặt thân cây, ngẩng đầu gọi đáp. Tiếng hú của nó vang xa về phía những dãy núi. Hương rời màn hình, nhìn con vượn. Từ ngày về Trung tâm, cô chưa thấy nó ngẩng đầu gọi đáp như vậy.

Cuối chiều, Khang trở về Trung tâm, mở các hình ảnh đã sao chép từ những bẫy ảnh trong khu rừng lên máy tính phòng giám sát. Trên màn hình, gần bãi mối cũ, một con vượn cái hiện ra giữa những thân cây. Bộ lông vàng hung của nó nổi bật dưới tán lá, trên đỉnh đầu có một vệt lông đen.

“Đây là con vượn xuất hiện gần bẫy ảnh số 5. Em đã đối chiếu thời điểm ghi hình. Nó xuất hiện ở khu vực ấy đúng lúc chị nghe tiếng hú.”

Hương nhìn kỹ hình ảnh.

“Vậy tiếng hú có thể phát ra từ khu vực này.”

Khang gật đầu. Cậu chuyển sang đoạn ghi hình tiếp theo. Ngay sau khi con vượn cái đi khuất, từ phía Tây Nam xuất hiện một vệt sáng. Lúc sau, tiếng động cơ nhỏ vang lên trong bản ghi âm.

“Trung tâm hôm nay chỉ có hai chị em trực. Người của mình không ai vào khu ấy cả,” Hương nói.

Khang phóng lớn hình ảnh. Ánh đèn pin chỉ xuất hiện trong vài giây rồi tắt. Ở một góc khác, bẫy ảnh ghi được dấu chân người trên nền đất ướt.

Hương nhớ những hình ảnh từ các bẫy ảnh mấy ngày trước. Một chiếc lồng sắt nhỏ, cuộn dây và vài vật dụng được giấu dưới những lùm cây thấp.

“Có thể là người đi rừng,” Khang nói. “Nhưng nếu là thợ săn trộm thì con vượn cái đang gặp nguy hiểm.”

Hương nhìn qua cửa sổ. Hy Vọng đã trở lại cành cây quen thuộc. Nó ngồi yên, đầu hướng về phía rừng.

“Sáng mai chúng ta lên khu vực bẫy ảnh số 5. Em báo đội tuần tra rừng, chị sẽ trình báo Ban Giám đốc.”

Hương xem lại các đoạn ghi hình, ghi thời điểm xuất hiện ánh đèn và hướng di chuyển của những bóng người.

Sáng hôm sau, cô cùng Khang lên đường. Khu vực đặt bẫy ảnh số 5 cách Trung tâm gần ba cây số đường rừng. Đường trơn vì mưa đêm, có đoạn phải men theo sườn dốc, tránh những thân cây đổ ngang lối. Đến gần nơi đặt bẫy ảnh, Khang dừng lại bên một vạt cỏ bị dạt sang hai bên. Trên nền đất còn in những dấu giày lớn nhỏ.

Hương chụp lại dấu vết. Khang tháo thẻ nhớ từ bẫy ảnh, cất vào túi. Trở về Trung tâm, cậu sao chép dữ liệu vào máy tính rồi mở đoạn ghi hình từ đêm trước. Hai bóng người thấp thoáng giữa các thân cây. Một người vác vật dài giống chiếc lồng sắt, bên trên phủ một bọc vải. Họ dừng gần lối đi dẫn đến bãi mối cũ rồi khuất sau một dải cây rậm.

“Chúng đã chuẩn bị từ trước,” Khang nói. “Có thể lồng và bẫy được giấu ở đây.”

“Con vượn cái có thể là mục tiêu của chúng.”

Sau khi xem lại dữ liệu, cả hai báo cáo những gì phát hiện được và đề nghị tăng cường giám sát. Dữ liệu được chuyển cho đội tuần tra rừng. Các bẫy ảnh ở khu vực lân cận được kiểm tra, những lối ra khỏi vùng lõi được chú ý hơn.

Hai ngày sau, bẫy ảnh ghi lại cảnh hai người đàn ông quay lại bãi mối cũ. Họ đi thẳng đến bụi cây nơi chiếc lồng được giấu. Một người cúi xuống kiểm tra cửa lồng và cuộn dây, người kia đứng quan sát lối mòn. Qua khe hở, bẫy ảnh ghi được một con vật đang cựa quậy bên trong. Hai người phủ kín lồng bằng tấm bạt rồi khiêng đi.

Hương đứng sát màn hình. “Có vẻ chúng đã bắt được con vượn.”

Từ hình ảnh và dấu vết thu được, lực lượng chức năng xác định nhóm người có thể đưa chiếc lồng ra theo lối mòn dẫn đến Ngã ba Dội.

Anh Nam, đội trưởng kiểm lâm, phối hợp với lực lượng công an tổ chức truy bắt. Khang đến điểm tập kết, cung cấp dữ liệu bẫy ảnh và cập nhật thông tin qua bộ đàm. Hương đi cùng lực lượng cứu hộ để tiếp nhận con vượn nếu tìm thấy. Anh Nam nhắc cô ở phía sau lực lượng truy bắt, chỉ tiếp cận hiện trường khi các đối tượng đã bị khống chế.

Một mũi tuần tra men theo cánh trái, mũi còn lại tiến về Ngã ba Dội, bố trí chặn lối ra khỏi rừng. Gần một khoảng trống giữa rừng, lực lượng truy bắt nghe tiếng người. Anh Nam ra hiệu dừng lại. Từ vị trí khuất sau những thân cây, Hương nhìn thấy chiếc lồng sắt phủ bạt. Tấm bạt đã tuột xuống một bên. Con vượn cái nằm co trong lồng, hai tay bám chặt song sắt. Bên hông nó có vết thương đang rỉ máu, lớp lông quanh đó rối bết, để lộ một mảng da trầy xước.

Hai gã đàn ông đứng cạnh chiếc lồng. Anh Nam yêu cầu họ bỏ lồng xuống và không được di chuyển. Một tên buông tay khỏi quai lồng, lùi về phía sau. Tên còn lại bất ngờ rút súng.

Anh Nam quát yêu cầu hắn bỏ vũ khí. Người đàn ông nổ súng về phía lực lượng truy bắt. Anh Nam kéo người bên cạnh nấp sau thân cây. Khi đối tượng tiếp tục chĩa súng về phía họ, một chiến sĩ công an ở phía đối diện nổ súng đáp trả. Đối tượng bị trúng đạn ở cánh tay, khẩu súng rơi xuống đất. Các chiến sĩ lập tức áp sát, khống chế hắn. Tên còn lại chạy về phía bìa rừng nhưng bị lực lượng chặn đường bắt giữ.

Hương cùng đội cứu hộ nấp sau một thân cây, chờ hiệu lệnh tiếp cận. Khi các đối tượng đã bị khống chế, anh Nam ra hiệu cho họ đến chiếc lồng. Con vượn cái thở gấp, hai tay vẫn bám chặt song sắt. Hương ngồi xuống, gọi nhỏ, chờ cho nó bớt giãy giụa rồi cùng các nhân viên cứu hộ đưa nó ra ngoài.

Con vật kiệt sức vì mất máu. Đội cứu hộ sơ cứu rồi chuyển nó về Trung tâm. Bác sĩ thú y kiểm tra, nhận định vết rách bên hông có thể do nó va vào song lồng khi giãy giụa. Trong phòng điều trị, vết thương được băng kín. Con vượn cái vẫn co hai tay sát vào người.

Những ngày đầu, con vượn cái thường nằm trong góc chuồng. Nó ăn rất ít. Mỗi khi có người mở cửa, nó ép sát vào vách. Hương nhắc các nhân viên hạn chế ra vào. Mỗi sáng, cô mang thức ăn đến, đặt khay xuống rồi ngồi ở chiếc ghế cách chuồng một quãng. Có hôm cô ngồi gần hết buổi mà con vật vẫn không động đến thức ăn. Cô thay nước, ghi lại lượng thức ăn còn thừa rồi mới ra ngoài.

Sang ngày thứ tư, Hương thấy con vượn cái thò tay lấy một miếng quả. Nó đưa lên miệng rất nhanh, vừa ăn vừa nhìn cô. Lát sau, nó lấy thêm miếng nữa. Từ đó, cô gọi nó là Bình An.

Những ngày tiếp theo, Bình An ăn đều hơn, bắt đầu leo lên những cành gỗ cao. Vết thương bên hông dần khép miệng. Nó không còn ép sát vào vách mỗi khi nhân viên mở cửa, dù vẫn tránh những người đến gần. Bình An dần leo trèo vững vàng, bắt đầu nhìn ra khu rừng qua khoảng lưới phía ngoài. Thỉnh thoảng, tiếng chim từ xa vọng đến khiến nó ngừng ăn. Nó ngẩng đầu nghe ngóng rồi mới cúi xuống.

Một buổi sáng, từ phía rừng sâu vọng lại tiếng gọi của một con vượn. Bình An quay về phía âm thanh, bám hai tay vào thân cây. Nó giữ nguyên tư thế cho đến khi tiếng gọi tan đi, rồi phát ra một âm thanh ngắn.

Ở khu bán hoang dã bên cạnh, Hy Vọng đứng trên cành cây, đầu hướng về phía Bình An. Lúc sau, nó mang quả lên cao, khuất sau đám lá.

Khi Bình An đã hồi phục, Hương cùng bác sĩ thú y đánh giá khả năng vận động, kiếm ăn và phản ứng của nó trước những âm thanh từ khu rừng. Cô đề nghị chuyển nó sang cạnh nơi Hy Vọng sinh sống. Hai khu có hàng rào riêng, được bố trí cành cây và chỗ trú.

Ngày đầu tiên, Bình An bám chặt vào cành cây gần cửa chuồng. Nó nhìn quanh, tai động đậy trước những âm thanh lạ. Phía bên kia hàng rào, Hy Vọng đang ngồi trên một thân cây. Thấy con vượn mới, nó ngẩng đầu nhìn sang rồi cất tiếng gọi. Bình An lập tức lùi vào tán lá. Hy Vọng gọi thêm lần nữa và ngóng về phía Bình An.

Những ngày sau, Hy Vọng thường đến ngồi trên cành cây gần hàng rào giáp khu của Bình An. Có khi nó gọi, khi nằm dài trên cành, hai chân buông xuống. Bình An vẫn tránh nhìn sang. Mỗi lần Hy Vọng đến gần hàng rào, nó lại chuyển sang cành khác.

Một buổi sáng, Hương mang thức ăn đến thì thấy Bình An đang ngồi trên cành thấp, cách hàng rào không xa. Hy Vọng ở phía bên kia, cầm một quả chín. Nó ăn chậm từng miếng, thỉnh thoảng ngẩng đầu nhìn sang. Bình An ngồi nguyên chỗ ấy cho đến khi Hy Vọng ăn xong, rồi mới trèo xuống lấy thức ăn.

Từ hôm ấy, Bình An thường chọn những cành cây gần hàng rào. Mỗi khi nghe Hy Vọng gọi, nó ngừng ăn, hướng về phía bên kia rồi đáp lại bằng một tiếng ngắn. Hy Vọng chú ý đến nó, nhưng Bình An vẫn giữ khoảng cách. Có lần, Bình An trèo lên cành thấp, chuyền sang nhánh bên cạnh. Hy Vọng lúc ấy mới đứng dậy, tiến về phía hàng rào. Bình An không bỏ chạy. Những ngày sau, chúng thường ngồi trên hai cành cây đối diện, gọi nhau qua hàng rào.

Sau nhiều tháng được theo dõi, cả hai con vượn đều khỏe mạnh. Nhóm chăm sóc cùng bác sĩ thú y đánh giá từng cá thể về sức khỏe, khả năng vận động, kiếm ăn và thích nghi với môi trường bán hoang dã. Căn cứ vào kết quả kiểm tra và các điều kiện cần thiết cho việc tái thả, Trung tâm quyết định đưa chúng trở về rừng. Hương cùng các nhân viên gắn thiết bị định vị và chuẩn bị phương án theo dõi.

Một sáng đầu thu, xe của Trung tâm dừng bên suối Thanh Vân. Cửa chuồng mở ra. Hy Vọng nhìn ngó thăm dò vài phút rồi phóng ra trước. Nó bám lấy thân cây, chuyền cành nhanh nhẹn, bộ lông đen tuyền nổi bật dưới nắng sớm. Bình An theo sau, bước đi cẩn trọng nhưng không hề sợ hãi. Hy Vọng dừng trên cành cao, nhìn về phía đoàn người. Nó cất lên một chuỗi tiếng gọi. Bình An cũng cất tiếng đáp. Tiếng gọi vang giữa những tán cây.

Hy Vọng ngoái nhìn lần cuối, rồi vụt qua những tán lá rậm rạp. Bình An nhẹ nhàng đu theo, thân hình nhỏ nhắn nhanh chóng khuất vào rừng xanh.

Những tháng đầu sau khi tái thả, Trung tâm tiếp tục theo dõi tín hiệu định vị và kiểm tra hình ảnh từ các camera đặt trong khu vực. Hy Vọng và Bình An dần mở rộng phạm vi kiếm ăn. Chúng thường xuất hiện ở những khoảnh rừng gần nhau, đôi khi cùng di chuyển qua các tán cây. Dữ liệu thu được giúp nhóm theo dõi xác định chúng đã thích nghi với môi trường tự nhiên.

Vài năm sau, một buổi sáng, Hương ngồi trong phòng trực, xem hình ảnh từ camera gắn trên tán cây cao vừa truyền về. Trên màn hình, Hy Vọng và Bình An đang kiếm ăn giữa những cành lá. Bên cạnh chúng là một con vượn nhỏ. Hương phóng to hình ảnh. Con vượn nhỏ bám trên cành, đưa tay sang nhánh bên cạnh rồi rụt lại. Hy Vọng đã sang tán cây khác. Bình An cúi tìm quả chín giữa đám lá. Một lúc sau, con vượn nhỏ thử lần nữa. Lần này, nó nắm được nhánh cây bên cạnh và đu mình sang.

Cúc Phương – Cát Bà, 6/2025

M.V.P

(Đăng Báo Văn Nghệ số 9, ra ngày 28/2/2026)