Vệt son trên bức tường

Tượng “Nữ tu trùm khăn”*

Mai Văn Phấn

Sơ Maria Hạnh đi dọc hành lang, ôm chồng khăn vừa lấy từ máy giặt. Gió lùa qua ô cửa khép hờ, ép vạt áo xám vào người. Cô dừng lại giây lát rồi đi tiếp. Trong tu viện Hội dòng Mến Thánh Giá, mọi thứ đều ngăn nắp, đúng giờ. Nhịp sống lặp lại, bình yên.

Hạnh không phải người vùng này. Cha cô là ngư phủ, mất trong một trận bão. Mẹ cô bị bệnh tim, suy kiệt rồi qua đời. Năm mười sáu tuổi, cô quyết định rời quê Khánh Hòa vào dòng. Ngày ấy, người ta nhớ một cô gái vùng biển với khuôn mặt trái xoan và chiếc răng khểnh rất duyên. Nhưng chính dấu ấn ấy, về sau cô lại muốn buông bỏ. Hai tháng sau khi trở thành thỉnh sinh, Hạnh đi nhổ chiếc răng khểnh. Cô nhổ răng vì đã chọn đời tu, nhưng còn một lý do thầm kín khác. Cô muốn cắt đứt với mối tình học trò chưa kịp thành hình. Từ đó, Hạnh sống kín đáo, giữ mọi sinh hoạt trong khuôn phép nhà dòng.

Thời gian trôi đi, Hạnh được giao phụ trách lớp mầm non của dòng. Lũ trẻ yêu Hạnh vì cô dịu dàng như mẹ và thân thiết như một người bạn. Cô kể chuyện hay, vẽ chim cá như làm ảo thuật.

Điều không ai biết là mỗi đêm, sau giờ kinh tối, Hạnh lại mở ngăn tủ cuối giường, lấy ra chiếc hộp gỗ đựng mấy tờ giấy và mẩu bút chì đã gọt sẵn. Cô nắn nót vẽ dưới chiếc đèn pin đã quấn chiếc khăn để ánh sáng khỏi lọt ra ngoài. Khi thì gương mặt một người đàn ông, khi là cánh đồng trống trải, lúc lại là bàn tay chới với giữa dòng nước. Vẽ xong, cô đốt rồi dụi tàn tro. Cô sợ người khác nhìn thấy cánh cửa trong lòng mình vẫn chưa khép kín.

☆

Mùa hè năm ấy, Sơ bề trên Têrêsa mời họa sĩ Đức Minh, một giáo dân, đến vẽ lại tranh trang trí cho những bức tường trong khu trường mầm non của dòng. Bà nói đó là việc sửa sang cần thiết, nhưng vẫn chần chừ khi xem những bức tranh trừu tượng khó gọi tên của Đức Minh trên mạng, và không quên hỏi kỹ về con người anh.

Buổi sáng đầu tiên Đức Minh đến, Hạnh đang lau bảng. Cô nhìn qua cửa sổ thấy anh dựng xe dưới gốc cây sứ, xách theo túi màu và chiếc thang gấp. Đức Minh đứng khá lâu nhìn lũ trẻ vào lớp rồi mới quay sang bức tường loang lổ và bắt đầu công việc. Giờ ra chơi, lũ trẻ tò mò đứng xem, thỉnh thoảng anh vẽ phác một con chim chỉ bằng vài nét, hoặc biến một vết nứt trên bức tường thành nhành cây. Bọn trẻ thích thú lắm. Còn Hạnh đứng ở cửa lớp, trông trẻ và nhìn cách anh pha màu, đưa cọ chậm rãi lên từng mảng tường.

Cuối buổi, khi lũ trẻ về hết, Đức Minh còn đứng lại trước bức tường, sửa vài chi tiết nhỏ mà người khác có thể không nhận ra. Hạnh thu dọn lớp, đi ngang qua, thấy mùi sơn pha dầu thông thoảng nhẹ. Anh đứng cách cô vài bước, không nói gì, chỉ dựng lại chiếc ghế nhựa bị đổ rồi mới rời đi.

Từ hôm đó, Đức Minh bắt đầu xuất hiện trong tâm trí Hạnh. Khi xếp chén bát, cô nhớ bàn tay anh cầm cọ. Khi đọc Thánh vịnh, cô lẫn câu vì nghe văng vẳng giọng nói của anh rằng màu trắng không phải một màu. Điều khiến Hạnh sợ là phần con người trần thế trong cô, tưởng đã yên, nay lại thức dậy. Có đêm cô tỉnh giấc, tim đập nhanh như vừa chạy trốn ai đó.

Tuần sau, một cơn mưa lớn đổ xuống cuối buổi chiều. Trẻ con được đón gần hết. Gió tạt nước mưa vào hành lang. Hạnh đang đóng cửa sổ thì cánh cửa bật tung do bản lề rỉ sét. Đức Minh chạy vội vào tránh mưa, đứng ngay sau lưng cô, người ướt đẫm và bảo Sơ tránh ra để anh ghì cửa lại. Khung cửa kẹt cứng, anh phải ép cả người vào để cài then. Hạnh đưa tay phụ. Trong khoảnh khắc hỗn loạn của gió và nước, tay hai người chạm nhau trên then cửa. Cả hai cùng giật mình rút lại.

Tối ấy, Hạnh nhận được tin nhắn từ số điện thoại lạ. Có lẽ Đức Minh đã xin số ở văn phòng nhà dòng, nơi anh để lại thông tin liên lạc khi nhận việc.

“Thưa Sơ, tôi là Đức Minh. Tôi có để quên hộp màu sát chân tường.”

“Để em cất giúp anh.”

“Sơ có ổn không?”

Đã lâu lắm rồi, không ai hỏi cô câu ấy.

“Em vẫn ổn.”

“Nghe giống cách Sơ trả lời học trò.”

Đêm ấy, Hạnh mở hộp gỗ. Lần này, cô không vẽ cánh đồng hay đôi tay trong nước, mà vẽ một người đàn ông đứng dưới mưa, không rõ khuôn mặt, chỉ có đôi mắt thẳm sâu. Vẽ xong, cô không đốt, mà giấu bức tranh dưới nệm.

☆

Hạnh vẫn điềm đạm, bước chân nhẹ nhàng, ánh mắt biết dừng đúng lúc. Đêm xuống, cô mở chiếc điện thoại giấu trong ruột gối, nhìn màn hình chờ tin nhắn.

Tin nhắn của Đức Minh đến không đều. Có hôm chỉ một câu bâng quơ cũng đủ làm Hạnh trằn trọc đến tận khuya.

“Cả ngày nay tôi nghĩ về Sơ.”

Đêm khác, anh kể rằng anh từng có vợ và cô ấy đã rời đi khi con bé mới hai tuổi. Mỗi lần nhận tin, Hạnh thường để rất lâu mới trả lời, gõ vài chữ rồi xóa, rồi lại gõ.

“Anh đừng nhắn nữa.”

“Vậy sao em vẫn đợi?”

“Em không đợi.”

“Em không giấu được đâu.”

Sơ Têrêsa bắt đầu để ý. Bà thấy Hạnh đỏ mắt trong giờ chầu Thánh Thể, đôi lúc lơ đãng quên nêm canh. Một tối sau bữa ăn, bà kéo ghế cho Hạnh ngồi, giọng ân cần.

“Dạo này em ngủ ngon không? Có điều gì làm em nặng lòng không? Đừng giữ một mình nhé.”

Hạnh chỉ đáp: “Dạ.”

Sơ Têrêsa không hỏi thêm, nhưng trong lòng âm ỉ một nỗi lo. Bà đã nhận ra cơn gió lạ, mà chưa biết phải che chở cho Hạnh thế nào.

Đêm ấy, lần đầu tiên Hạnh không trả lời tin nhắn. Cô quỳ trên nền gạch đọc kinh sám hối. Đến câu “xin chớ để chúng con sa chước cám dỗ”, màn hình điện thoại lại sáng lên, hiện dòng chữ: “Anh đang đứng ngoài cổng.”

Hạnh hé rèm nhìn ra. Dưới tán cây sứ, Đức Minh đứng đó, nhìn chằm chằm vào cánh cổng sắt đã khóa chặt. Anh không gõ cổng, chỉ đứng yên. Hạnh nhắn anh đi đi. Bóng anh chìm dần vào đêm tối.

Ba ngày sau, Đức Minh không nhắn tin. Hạnh không ngủ được. Không phải vì chờ đợi, mà vì sự im lặng đột ngột khiến cô chưa biết cách chịu đựng. Đêm tiếp theo, chiếc điện thoại trong ruột gối rung lên. Màn hình hiện tin báo con gái anh nhập viện vì viêm phổi cấp. Hạnh đọc đi đọc lại. Rồi gõ bảo anh ở đó với con. Bấm gửi, cô úp điện thoại xuống mặt gối. Cô nằm nhìn lên trần, nghĩ về đứa bé một mình trong phòng nhi và người đàn ông không có ai ở bên.

Trong lúc rối bời, Hạnh mở ngăn kéo, lấy ra thỏi son cô từng lén mua nửa năm trước mà chưa một lần dám chạm. Cô vặn son, tô chậm lên môi trước gương rồi bật khóc. Hạnh quệt mạnh, son lem ra má, tràn xuống cằm, nhòe nhoẹt.

Có tiếng gõ cửa. Hạnh bàng hoàng. Thỏi son rơi xuống nền gạch, lăn vào chân tường. Cô cuống cuồng lau mặt nhưng càng lau càng lem ra. Sơ bề trên bước vào, mang theo mùi dầu gió. Bà dừng lại, nhìn khuôn mặt lem nhem của Hạnh. Ánh mắt bà chùng xuống đầy đau xót. Bà cúi nhặt thỏi son, đóng nắp lại, rồi ngập ngừng.

“Ngày mai em vào phòng tĩnh tâm mấy ngày, cho lòng lắng lại.”

☆

Phòng tĩnh tâm nằm cuối khu vườn sau nhà dòng, tách khỏi dãy nhà chính bằng một lối đi nhỏ, hai bên là hàng trúc. Đây là nơi dành cho những nữ tu đau bệnh hoặc cần tĩnh tâm. Tường gạch dày giữ cho căn phòng luôn mát và yên tĩnh, chỉ có một ô cửa sổ cao đón ánh sáng. Bên trong đơn sơ, một chiếc giường, bộ bàn ghế gỗ và Cây Thánh Giá treo trên tường. Sơ bề trên Têrêsa dẫn Hạnh vào, mang theo thỏi son đã nhặt tối hôm trước. Bà đặt nó lên chiếc bàn gỗ rồi khép cửa.

“Nếu em thực lòng muốn ở lại, hãy để Chúa nghe tiếng trả lời của em.”

Chiều xuống, cha giải tội già đến ngồi sau tấm màn gỗ. Sau lời kinh mở đầu, cha bảo cô xưng tội. Hạnh ngượng ngùng giây lát, rồi thưa mình có những ý nghĩ bất xứng với đời sống dòng. Cha bảo cô xét mình xem còn điều gì cần xưng nữa không. Hạnh đáp không. Tấm màn gỗ che được khuôn mặt cô, nhưng không che được đôi tay đang siết vào nhau và một cái tên vừa trôi qua trong đầu, rõ như viết trên bảng. Cha nhắc cô đọc Kinh Ăn Năn Tội. Khi cô đọc xong, cha ban ơn tha tội và nói hãy trung tín với ơn gọi, siêng năng cầu nguyện mỗi khi yếu lòng. Hạnh cúi đầu, hai bàn tay vẫn siết chặt.

Đêm xuống sâu hơn. Gió lay cánh cửa từng hồi. Trên tường, bóng Cây Thánh Giá chao lắc theo ánh đèn ngoài sân hắt vào. Đêm sau, trời nổi giông. Nước mưa len vào khe cửa sổ. Trong lúc chập chờn, Hạnh mơ thấy cha mình trở về sau trận bão năm xưa, người ướt sũng, đầy rong rêu, đứng nhìn cô hồi lâu rồi hỏi con còn trốn ai mãi thế.

Hạnh giật mình, mồ hôi đẫm áo. Chuông nhà nguyện điểm hai giờ sáng. Cô ngồi dậy, áp tay lên ngực, hơi thở dồn dập. Cô nhìn lên Cây Thánh Giá, rồi cúi xuống. Cô nhớ đêm sau ngày khấn dòng. Hôm ấy cô không khóc, và giấc ngủ êm đềm cho đến sáng. Còn đêm nay, cô ngồi đến khi hơi thở lắng lại mà không dám nằm xuống.

Một sáng, Sơ Têrêsa vào thăm Hạnh, mang theo túi hoa quả. Bà đặt tay lên trán cô, thoáng lo khi thấy cô xanh xao, mệt mỏi. Nhìn bàn tay nhăn nheo ấy, Hạnh chợt nhận ra đó cũng từng là tay của một phụ nữ trẻ.

“Ngày trước, Sơ có bao giờ ở trong hoàn cảnh như em không?”

Sơ Têrêsa im lặng, mắt hướng ra ô cửa nơi nắng sớm vừa lên, lấp ló những tán cây.

“Ai cũng có những đoạn đường phải tự mình đi qua.”

Bà quay lại, giọng trầm xuống.

“Có lúc yếu lòng, nhưng chính lúc ấy mình gần Chúa hơn.”

“Vậy sao Sơ vẫn nghiêm khắc với em như thế?”

Bà nắm chặt tay Hạnh.

“Vì chị sợ em đi xa quá, không kịp quay lại.”

Lát sau, có người gọi Sơ Têrêsa ra ngoài. Khi bà trở vào, nét mặt đã nặng trĩu. Bệnh viện vừa gọi đến số liên lạc anh Đức Minh để lại ở văn phòng nhà dòng. Con gái anh trở nặng, phải chuyển lên khoa cấp cứu.

“Chị biết em đang lo.”

Hạnh bước lại gần, xin được vào viện thăm cháu bé. Sơ Têrêsa lắc đầu.

“Nếu đi lúc này, em sẽ không giữ được mình.”

Hạnh cắn chặt môi.

“Chính vì thương em nên chị không yên tâm để em đi.”

Hạnh đứng yên, rồi buông tay. Đêm hôm đó, lúc các sơ trực đêm đổi phiên, Hạnh mở chốt cửa, bước nhanh qua hành lang rồi lao ra cổng dòng, chạy thẳng vào màn đêm, hướng về phía bệnh viện. Sơ Têrêsa đứng từ ban công tầng hai nhìn theo bóng áo xám khuất dần trong mưa. Bà chỉ đứng lặng một thoáng rồi quay vào. Ít phút sau, chiếc xe của nhà dòng bám theo con đường Hạnh vừa chạy qua.

☆

Tại bệnh viện, Hạnh nhận ra chiếc túi của Đức Minh đặt trên xe đẩy ngoài hành lang, trước khi nhìn thấy anh. Một y tá cho biết Đức Minh đã rời bệnh viện về nhà lấy thêm đồ cho con. Trên đường quay lại, anh bị ngã xe và được đưa vào viện từ chập tối. Đức Minh nằm trong phòng hồi sức tích cực, hôn mê, cơ thể kiệt quệ.

Hạnh đứng sững lại, rồi từ từ quỵ xuống. Vài phút sau, Sơ Têrêsa bước đến, đỡ cô dậy. Lúc trời vừa rạng, bác sĩ bước ra, nói anh tạm qua cơn nguy kịch nhờ cấp cứu kịp thời, nhưng chưa thể nói trước điều gì. Hai mươi bốn giờ tới rất quan trọng. Hạnh nhìn qua tấm kính phòng hồi sức. Đức Minh nằm đó, hơi thở thoi thóp phụ thuộc vào máy móc. Ở khoa nhi, đứa con gái nhỏ của anh cũng đang được hỗ trợ thở bằng máy. Cô ngước lên, lần hạt Mân Côi.

Dưới mái hiên bệnh viện, trời đã tạnh ráo. Sơ Têrêsa đặt bàn tay ấm áp lên đôi vai đang run rẩy của Hạnh. Hạnh quay lại, nghẹn ngào nhìn Bề trên rồi gục đầu vào vai bà. Sơ Têrêsa siết nhẹ vai cô, mắt nhìn về khoảng sáng đang lên sau hàng cây. Sau đó, bà đưa Hạnh trở về nhà dòng.

Khi trở về, Hạnh đi thẳng vào phòng tĩnh tâm. Cô tiến lại cầm thỏi son trên bàn. Cái lạnh từ lớp vỏ kim loại thấm vào đầu ngón tay. Hạnh vặn thỏi son lên. Cô nhìn nó rất lâu, rồi bất ngờ quệt mạnh một vệt lên bức tường dưới chân Cây Thánh Giá. Vệt son chạy dọc theo vết nứt cũ, rực lên một màu đỏ nhức nhối. Hạnh lùi lại, thở gấp, đôi tay run rẩy. Rồi cô vội vàng lấy chiếc khăn ướt, quỳ xuống lau đi dấu vết ấy. Nhưng màu đỏ chỉ nhòe ra. Hạnh buông chiếc khăn, ngồi bệt xuống nền, bật khóc. Đêm qua, cô đã chạy đến tận nơi, đứng sát lớp kính ấy mà chẳng làm được gì ngoài lần hạt.

Chuông vang khắp sân báo giờ kinh sáng. Hạnh đứng dậy, soi mình vào tấm kính cửa sổ. Gương mặt qua một đêm như già hẳn đi. Cô vuốt lại mái tóc, chỉnh lại chiếc lúp trên đầu cho ngay ngắn, rồi nhặt thỏi son dưới nền, vặn xuống, đóng nắp lại như Sơ Têrêsa đã làm đêm nọ và đặt nó lên bàn gỗ.

Sơ Têrêsa bước vào, nhìn thấy Hạnh đã chỉnh tề trang phục nhưng đôi mắt vẫn còn vương nét mệt mỏi. Giọng bà trầm xuống, chất chứa nỗi lo âu.

“Em đã quyết định sao?”

Hạnh cúi đầu. Sơ Têrêsa nhìn Hạnh, giọng khẽ khàng.

“Em nghĩ ra ngoài sẽ bình yên sao?”

“Dạ không, em ở lại.”

“Còn bố con anh ấy?”

Hạnh im lặng một lúc, rồi đáp.

“Em sẽ cầu nguyện.”

Sơ Têrêsa đặt tay lên vai Hạnh, cúi đầu. Hạnh nắm lấy tay bà rồi hôn lên bàn tay nhăn nheo của Sơ bề trên. Bà ôm lấy Hạnh, đặt tay lên mái tóc cô thật lâu.

Khi Sơ bề trên rời đi, Hạnh sấp mình dưới Cây Thánh Giá. Ánh sáng từ ô cửa cao trôi chậm trên tường, chạm vào vệt son đã nhòe rồi lan xuống nền gạch. Hạnh đứng dậy, bước lại gần. Cô đưa tay chạm vào lớp màu đã khô, đầu ngón tay dừng rất lâu trên vệt loang đỏ. Quanh vệt son, lớp vôi trắng ngả vàng, ngả xám, ngả hồng dưới nắng sớm. Cô nhớ có người từng nói màu trắng không phải một màu. Rồi cô nghĩ đến bức tranh còn nằm dưới nệm. Lần này, cô không nghĩ đến chuyện đốt nó.

Tiếng chuông nhà nguyện lại dội về từng hồi. Hạnh dịu dàng hôn lên cây thánh giá nhỏ đeo trước ngực, một lòng hướng về phía nguyện đường.

Hải Phòng, 23/4/2026

M.V.P

* Tượng “Nữ tu trùm khăn", được thực hiện bởi một xưởng điêu khắc Ý, không rõ tác giả, vào khoảng năm 1863.