Hy
Vọng
(Truyện ngắn)
Mai Văn Phấn
Mưa
từ sáng, rả rích trên mái nhà Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng nguy cấp Cúc Phương.
Âm thanh quen thuộc ấy hôm nay khác lạ, như báo hiệu rừng già đang chuyển mình.
Hương
ngồi một mình trong phòng trực. Căn phòng nhỏ, gọn gàng, ánh sáng từ màn hình
máy tính là điểm sáng duy nhất trong không gian mưa chiều. Gió thoảng vào phòng
hương thơm ngọt ngào của hoa đậu tằm và cả mùi thuốc sát trùng từ phòng y tế
bên cạnh, nơi vài cá thể linh trưởng đang được điều trị.
Tốt nghiệp thạc sĩ chuyên
ngành Khoa học Động vật và Môi trường tại Đại học Wageningen, Hà Lan, Hương từ
chối lời mời làm việc của một tổ chức quốc tế, chọn trở về quê nhà – vùng rừng
núi Cúc Phương, nơi tuổi thơ cô từng cùng ông ngoại băng qua những lối mòn rậm
rạp đi hái măng, lắng nghe
ông kể chuyện về cây đại thụ ngàn năm tuổi và muôn loài hoang dã. Vào những đêm
trăng, mẹ kể cho cô nghe truyền thuyết về con khỉ trắng từng dẫn đường cho quân
lính nhà Trần vượt đại ngàn. Cha cô là kiểm lâm viên, đã hy sinh trong một đợt truy
quét lâm tặc ở vùng biên giới Tây Nguyên.
Sau biến cố đó, mẹ rời quê vào Nam tìm một khởi đầu mới. Hương lớn lên bên
ông bà ngoại – những người gắn bó mật thiết với rừng xanh, sống bằng nghề mưu
sinh giản dị như lấy mật ong, đào nấm, hái măng, bắt cá suối, tìm lá thuốc, hay chặt song mây đan gùi, đan thúng... Nhưng rừng dần
cạn kiệt, mọi thứ đều khan hiếm, lâu nay họ không còn sống nhờ vào rừng được
nữa, phải chuyển sang làm nông nghiệp hoàn toàn. Trong những năm tháng ấy, giấc mơ tìm lại bóng hình đại
ngàn của Hương cứ lặng lẽ và bền bỉ nhen nhóm...
Hương đang tua lại đoạn
video từ cụm camera giám sát suối Thanh Vân,
nhưng ánh mắt cô không còn
tập trung vào đó nữa. Qua khung cửa sổ, cô dõi theo con vượn đen má hung đang
thu mình trong chuồng bán lộ thiên ở góc sân. Con vượn đực ấy từng đi lạc vào khu đầm nhà ông Đoàn ở
Tràng Cát, Hải Phòng. Nhận ra dấu hiệu đặc trưng của một loài động vật quý
hiếm, gia đình ông đã chủ động liên hệ và bàn giao nó cho Trung tâm Cứu hộ Linh
trưởng nguy cấp tại Cúc Phương.
Suốt hơn ba thập kỷ qua,
Trung tâm bền bỉ chăm sóc và bảo tồn các loài linh trưởng bên bờ tuyệt chủng.
Ẩn mình dưới tán cổ thụ rậm rạp ven Vườn Quốc gia Cúc Phương, nơi đây đã ghi
dấu nhiều thành tựu quan trọng, trong đó có những ca sinh sản thành công trong
điều kiện nuôi nhốt, trước khi những con vật ấy được đưa trở lại rừng xanh.
Hương
nhớ lại ngày đầu tiên con vượn đen má hung được đưa về Trung tâm này; nó gầy
gò, hoảng loạn, thường thu mình trước những tiếng động và cử chỉ của con người.
Hương đứng bên chuồng sắt, nhìn con vật
co ro trong tuyệt vọng. Lòng cô chùng xuống, đầy nỗi xót xa và nghi ngại: liệu
con vượn kia có thể phục
hồi?
Nhưng trong sâu thẳm, Hương cảm nhận một sức sống bền bỉ tiềm ẩn của con vượn,
cô đặt tên cho nó là Hy Vọng. Và, không phụ lại kỳ vọng của cô, nó hồi
phục một cách ngoạn mục, bộ lông đen óng mượt ánh bạc dưới nắng, chuyển động
nhanh nhẹn. Ánh mắt hốt
hoảng của nó giờ đã bình thản hơn, đôi lúc nhìn theo Hương khi cô đi ngang qua,
như một dấu hiệu lặng lẽ rằng nó đã bắt đầu tin tưởng con người.
Hy
Vọng nhanh chóng quen thân với các nhân viên ở Trung tâm này, nhưng nó thích quấn quýt nhất bên Hương và Khang – đồng nghiệp của
cô, một kỹ thuật viên trẻ mới vào Trung tâm chưa đầy một năm. Tốt nghiệp ngành
Kinh tế Nông nghiệp, nhưng ngay từ khi ra trường, Khang đã chọn theo các dự án
bảo tồn động vật hoang dã. Có lần Hương tò mò hỏi lý do, cậu chỉ cười: "Em
thấy những con vật cần em hơn con người chị ạ." Cha mẹ Khang đều là
giảng viên của Đại học Lâm nghiệp, đã nghỉ hưu được mấy năm. Khang trầm tính,
chỉn chu, luôn mang theo cuốn sổ nhỏ để ghi chép những biến động từ các camera,
bẫy ảnh và cả những âm thanh lạ trong rừng.
Mưa
vẫn dạt dào qua mái chuồng như tấm rèm mỏng, ngăn cách con vượn với thế giới
hoang dã của nó. Ánh mắt con vật gần giống mắt người, đôi lúc đượm một nỗi buồn
u uẩn như hoài nhớ chốn rừng già. Từ
xa bỗng vọng lại tiếng hú dài, vang vọng giữa đại ngàn. Âm thanh ấy rung động
không gian, cắt ngang dòng suy nghĩ của Hương. Cô quay lại, thấy Hy Vọng bám
chặt lấy song chuồng, rồi cũng cất tiếng hú da diết, đầy khắc khoải. Âm thanh xuyên qua màn mưa, vang vọng về
miền rừng xa thẳm.
Cuối chiều, Khang trở về Trung tâm. Gặp Hương, cậu vội cắm USB vào máy
tính, rồi chỉ tay lên một góc màn hình lớn trong phòng giám sát. "Có dấu chân mới gần cụm camera số 5, đây chị. Cạnh bãi mối cũ. Là một
con vượn cái, lông màu hung vàng, có vệt đen trên đầu." Hương nghe
vậy, giọng cô bỗng rộn lên phấn khích. Cô kể, khi trời mưa, đã nghe tiếng một
con vượn hú, rồi Hy Vọng đáp lại bằng tiếng hú bồn chồn, nôn nao. Cô hỏi lại
Khang: "Liệu có phải nó không nhỉ? Nếu lông
nó màu hung vàng và có vệt đen trên đầu thì khả năng cao nó cùng loài vượn đen
má hung với Hy Vọng đấy." Khang gật đầu, khẳng định. Cậu vừa kiểm tra lại hình ảnh
trên camera vào đúng thời điểm đó, chỉ có một con như thế. Một khoảng lặng trôi
qua trong căn phòng. Rồi Khang nói tiếp, ngay sau khi camera ghi lại chuyển
động của con vượn, đã xuất hiện tín hiệu lạ: ánh đèn pin và tiếng động cơ nhỏ
phát ra từ phía Tây Nam. Hương nhìn Khang, vẻ ngạc nhiên hiện rõ trên mặt. Cô
nói, hôm nay ở Trung tâm chỉ có hai chị em trực, chẳng thể có ai khác vào rừng.
Liệu có phải người lạ? Khang gật đầu. Cậu nghĩ, có thể là dân đi rừng, nhưng
nếu là bọn săn trộm thì mọi chuyện sẽ trở nên nghiêm trọng. Hương siết chặt hai
bàn tay, trong đầu cô thoáng hiện những hình ảnh lấy từ bẫy ảnh kỹ thuật số mấy
ngày trước – lồng sắt nhỏ, cuộn
dây... được giấu trong lùm cây thấp.
Hương nhìn ra cửa sổ, thấy Hy Vọng đã lặng lẽ
trở về góc chuồng, co người lại, vòng tay ôm lấy đầu gối. Đôi mắt con vượn khép
hờ, như đang trôi dạt trong giấc mơ về con
vượn cái nơi xa xăm gọi nó trở về. "Mai ta lên trạm quan sát số 5. Cậu lên phương án tiếp cận con
vượn cái ngay nhé!" Khang gật đầu, ánh mắt không giấu nổi vẻ háo hức.
Ngoài xa, tiếng côn trùng rỉ rả. Đêm ở Cúc Phương mọi thứ như chậm lại, sâu đến
lạ thường. Bóng tối phủ dầy như một tấm chăn trùm kín rừng già.
Hôm sau, Hương và Khang lên đường sớm. Trạm quan sát
số 5 nằm cách Trung tâm gần ba cây số đường rừng, phải đi bộ men theo sườn núi,
qua nhiều đoạn trơn trượt do mưa đêm. Từ trên cao nhìn xuống, rừng Cúc
Phương trải rộng như một đại dương xanh biếc, những dãy núi uốn lượn ẩn hiện
trong sương sớm, hùng vĩ và mơ màng. Khi đến khu vực đặt
camera, Khang chỉ tay về vạt cỏ bị dạt sang một bên,
và những dấu giày còn in trên nền đất ướt. "Chị nhìn kìa. Dấu giày to
nhỏ khác nhau, không chỉ một người." Hương cúi xuống, lấy
điện thoại chụp lại dấu vết. Khang lắp thẻ nhớ rút từ camera vào laptop, mắt
dán chặt vào màn hình. Cậu tua nhanh rồi dừng ở một đoạn có những bóng người
thấp thoáng giữa các thân cây, di chuyển chậm, có ánh đỏ le lói. Một người trong nhóm vác một vật giống như chiếc lồng
sắt, có một bọc vải buộc bên trên. "Có vẻ là dân bẫy động vật chuyên
nghiệp," Khang thốt lên. "Chị thấy cái lồng và bọc vải kia
không? Em đoán là có sẵn lồng bẫy hoặc bẫy dây đã cất giấu từ trước." Hương
dán mắt vào màn hình, rồi bảo: "Bọn này có thiết bị chuyên dụng, biết
cả cách tránh né camera." Cô thấp giọng: "Chị nghĩ
con vượn cái mình phát hiện hôm qua chính là mục tiêu của chúng." Cả hai nhìn nhau, cảnh giác. Khang cũng hạ giọng: "Phải báo lãnh
đạo Trung tâm để ngăn chặn gấp chị nhỉ. Lắp thêm bẫy ảnh quanh khu vực này
nữa." Hương bảo: "Cậu
liên hệ đội tuần tra rừng đi. Chị sẽ làm báo cáo khẩn lên Ban Giám đốc.
Sáng hôm sau tại Trung tâm, màn hình giám sát hiện lên
ba bóng người di chuyển nhanh hướng về bìa rừng phía tây – là khu vực vừa phát
hiện dấu tích con vượn cái. Chúng khiêng một chiếc lồng sắt phủ bạt, giấu động
vật bên trong. “Có lẽ chúng đã bắt được con vượn,” giọng Hương lạc đi.
Khang siết mạnh quai ba lô: “Ta cần hành động ngay, không thể để chúng ra
khỏi vùng lõi!” Khang gửi gấp dữ liệu video và ảnh chụp bằng chứng mới cho
lãnh đạo Trung tâm trong lúc Hương gọi điện cho Giám đốc. Chỉ ít phút sau, lực
lượng ứng trực của Vườn Quốc gia Cúc Phương đã có mặt. Đó là đội tuần tra liên
ngành, gồm kiểm lâm và công an, do anh Nam – Đội trưởng kiểm lâm – làm tổ
trưởng. Cán bộ Trung tâm cùng lực lượng ứng trực chia thành ba mũi. Hương dẫn
mũi trung tâm, Khang theo cánh trái, còn mũi chặn án ngữ ở Ngã ba Dội – nơi ba
con suối nhỏ tụ lại thành một dòng nước xiết. Mọi người đều rảo bước, sự căng thẳng hiện rõ trong từng hơi thở.
Cả ba mũi cùng áp sát mục tiêu. Khang và hai chiến
sĩ công an men theo ven suối. Bất chợt, một bóng đen vụt qua trước mặt họ.
Khang cùng chiến sĩ công an lao nhanh qua bụi lau. Ở hướng trung tâm, Hương
cùng anh Nam và một kiểm lâm viên luồn
qua những lùm cây rậm, lao tới. Trước mặt họ là hai gã đang kéo lê chiếc lồng sắt. Tấm
bạt phủ chệch ra ngoài. Thấy rõ một con vượn bên trong đang giãy giụa dữ dội,
móng cào vào song sắt, đôi mắt nó hoảng loạn. Bên hông nó, một vết thương đang
rỉ máu, được dán vội bằng băng keo. Tiếng quát lớn sắc lạnh của một chiến sĩ
công an làm những kẻ săn trộm hoảng hốt. Gã thấp lùn loạng choạng lùi lại, toan
kéo chiếc lồng chạy thoát. Anh Nam quát dừng lại, nhưng gã cao to bất ngờ rút
súng. Tiếng đạn nổ chát chúa. Khang loạng choạng. Anh Nam nhào tới dìu Khang
vào sau một gốc cây lớn. Hương
nhanh chóng mở túi cứu thương, ấn chặt miếng gạc lên vết máu loang ở đùi Khang,
tay vừa băng bó vừa trấn an cậu rằng chỉ là vết sượt, không nguy hiểm đến tính
mạng. Rồi Hương nhào tới chiếc lồng mà bọn chúng vừa bỏ lại, giật tấm bạt ra. Con
vượn cái hung vàng với vệt đen trên đỉnh đầu đang co mình thở gấp. Bụng nó phập
phồng yếu ớt. Bàn tay Hương khẽ chạm vào song sắt, nói lời nhỏ nhẹ, cố xoa dịu nỗi hoảng loạn của con vượn. Phía sau, tiếng
súng tiếp tục vang lên dồn dập. Một tên cao to trúng đạn vào cánh tay, buông
rơi khẩu súng, loạng choạng vài bước rồi khuỵu xuống; trong khi tên còn lại
vùng chạy nhưng bị hai chiến sĩ công an nhanh chóng quật ngã.
Hương
quỳ bên chiếc lồng. Con vượn cái hé mắt nhìn, ánh nhìn của nó vẫn hoang mang
nhưng không còn hoảng loạn. Nó được đưa về Trung tâm trong tình trạng kiệt sức,
mất máu, nhưng may mắn đã qua cơn nguy kịch. Dù bắt đầu ăn trở lại, nó vẫn thu
mình trong góc chuồng, co rúm lại mỗi khi nhân viên chăm sóc đến gần. Hương
dành phần lớn thời gian chuyện trò với con vật, an ủi nó bằng giọng êm ái, thân
mật. Chiều muộn. Mây trôi lững lờ qua những tán cây trong sân Trung tâm Cứu hộ
Linh trưởng. Hy Vọng ngồi trong chiếc lồng đối diện với lồng con vượn
cái, bàn tay chống nhẹ lên sàn gỗ. Hai con vượn lặng lẽ nhìn nhau. Vết thương
bên hông con vượn cái sắp lành, nhưng cơ thể vẫn yếu ớt, cử động chậm chạp. Khi
nhìn thấy Hy Vọng lần đầu, nó run lên nhè nhẹ, nhận ra đồng loại thân
thuộc. Hy Vọng phát ra một tiếng kêu, trầm ấm và sâu.
Con
vượn cái đang dần hồi phục. Hương thường ngồi bên chuồng, tay nắm lấy song sắt
và gọi nó bằng cái tên cô đặt: Bình An. Giọng cô nhẹ nhàng và kiên nhẫn.
Ban đầu, con vật chỉ im lặng, đôi mắt đầy vẻ lo âu. Nhưng từng chút một, ánh
mắt ấy dần bớt hoang mang; và mỗi khi Hương gọi, nó lại quay đầu về phía cô,
như đang lắng nghe. Dần dà, nó mon men đến gần Hương và nhón lấy thức ăn từ tay
Hương chìa ra. Sự tin cậy lớn dần, đôi khi nó để cho Hương chạm vào tay hoặc
gại gại lên đầu nó.
Sau khi hồi phục hoàn toàn, Bình An được thả chung
vào lồng với Hy Vọng, chúng nhanh chóng làm thân với nhau. Hy Vọng
ra vẻ một chàng trai chững chạc, luôn nhường cho Bình An ăn trước. Hai
con cùng vui đùa chuyền trên những cành cây to gài trên song sắt trong lồng, Hy
Vọng thường biểu diễn những cú đu mình vắt vẻo hoặc móc chân vào cành cây
treo mình lộn ngược xuống. Đùa nghịch chán hai con vượn lại ngồi gãi lưng cho
nhau. Chúng trò chuyện với nhau bằng thứ ngôn ngữ của riêng chúng, líu ríu, lẹc
khẹc, đôi lúc cất tiếng hót vang xa, lảnh lót; thỉnh thoảng từ rừng xa vọng lại
tiếng hú đáp lại của vài con vượn khác, chúng dỏng tai lên nghe, áp người vào
song sắt, dõi mắt ra xa, đầy vẻ nhớ nhung và thèm khát cuộc sống ngoài kia. Sau vài tháng cùng bác sĩ thú y theo dõi
sức khỏe và hành vi của hai con vượn, Hương biết chúng đã sẵn sàng trở về rừng.
Cô gắn chip định vị để tiện theo dõi sau tái thả, hoàn tất các bước kiểm tra
cuối cùng, rồi chuẩn bị cho hành trình đưa chúng trở lại tự nhiên.
Một sáng đầu thu, xe của Trung tâm dừng bên suối Thanh
Vân. Cửa chuồng được mở ra, sau vài phút nhìn ngó thăm dò, Hy Vọng phóng
ra trước với động tác dứt khoát. Nó bám lấy thân cây, chuyền cành nhanh nhẹn,
bộ lông đen tuyền nổi bật dưới nắng sớm. Bình An theo sau, bước đi cẩn
trọng nhưng không hề sợ hãi. Hy Vọng dừng trên cành cao, ánh mắt nâu sẫm
như hai hạt hổ phách dõi theo đoàn người. Bất chợt, nó cất lên chuỗi âm thanh
vang vọng. Ngay lập tức, con vượn cái cũng ngân lên tiếng hót thánh thót, du
dương. Tiếng hót của chúng
hòa quyện, lan xa giữa thinh không, khiến cả nhóm lặng đi, xúc động. Hương nhìn theo
bóng hai con vượn, nói với Khang giọng nghèn nghẹn: “Chúng đang chào tạm
biệt chúng ta đấy.” Hy
Vọng ngoái nhìn lần
cuối, rồi vụt qua những tán lá rậm rạp. Bình An nhẹ nhàng đu theo, thân
hình nhỏ nhắn nhanh chóng khuất vào rừng xanh.
Tiếng
vỗ tay vang lên khắp bìa rừng khi hai con vượn trở về với đại ngàn. Ông Bình –
Giám đốc Trung tâm – nhìn mọi người, gửi lời cảm ơn vì những nỗ lực bền bỉ và
quả cảm trong suốt hành trình. Ông nói, hai cá thể này không chỉ là thành quả
tự hào, mà còn là hy vọng cho việc phục hồi giống loài đang bên bờ tuyệt chủng.
Giọng ông chậm rãi, xúc động: "Trung tâm Cứu hộ không chỉ góp phần bảo
tồn vượn đen má hung, mà còn nhiều loài linh trưởng quý hiếm khác. Nếu không
kịp can thiệp, chúng sẽ rơi vào tay kẻ săn trộm, bị nuôi nhốt hoặc đưa lậu ra
nước ngoài. Dù điều kiện chăm sóc có tốt đến đâu, chúng cũng sẽ mất dần bản
năng hoang dã, mắc bệnh, không thể trở lại với tự nhiên được nữa." Mọi
người đứng lặng, xúc động và hy vọng. Gió rừng thổi qua nhè nhẹ, như lật mở
trang mới cho câu chuyện hồi sinh.
Vài
năm sau, vào một sáng trong lành, mùi hoa rừng và nhựa cây thoảng qua ô cửa sổ
Trung tâm. Hương ngồi trong văn phòng, mắt dừng lại thật lâu ở khoảng sân nắng,
rồi quay nhìn vào màn hình giám sát. Hình ảnh từ camera gắn trên tán cây cao
truyền về hiện rõ hai con vượn – một con đen tuyền với đám lông má màu hung,
con kia có lưng và đùi ánh vàng, vệt đen trên đầu – đang hái quả trên cành cây,
ánh mắt chúng lấp lánh trong nắng đầu ngày. Cạnh chúng, một con vượn nhỏ đang
chập chững chuyền cành, mỗi bước nhảy của nó như dội lên trong tim Hương niềm
hạnh phúc khôn tả, hồn nhiên mà mãnh liệt lạ thường.
Cúc
Phương – Cát Bà, 6/2025
M.V.P
Tên suối Thanh Vân do tác giả hưu cấu.
AI minh họa